Cảnh báo ngộ độc thực phẩm dịp Tết: Nguyên nhân và cách phòng tránh từ chuyên gia
Theo PGS.TS Lê Quốc Hùng, Trưởng khoa Bệnh Nhiệt đới tại Bệnh viện Chợ Rẫy, ngộ độc thực phẩm là tình trạng bệnh lý xuất hiện sau khi tiêu thụ thực phẩm hoặc nước uống bị nhiễm vi khuẩn, virus, ký sinh trùng hoặc chứa độc tố do hư hỏng, chế biến và bảo quản không đúng cách. Biểu hiện phổ biến nhất bao gồm rối loạn tiêu hóa như đau bụng, nôn ói, tiêu chảy, có thể kèm theo sốt và mệt lả.
Nguyên nhân khiến ngộ độc thực phẩm tăng cao trong dịp Tết
PGS.TS Lê Quốc Hùng chỉ ra rằng những nguyên nhân dẫn đến sự gia tăng ngộ độc thực phẩm trong dịp Tết thường rất "đời thường". Thức ăn thường được nấu với số lượng lớn, để lâu và hâm đi hâm lại nhiều lần, nếu không được bảo quản đúng cách sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho vi khuẩn phát triển và sản sinh độc tố. Các bữa tiệc đông người cũng làm tăng nguy cơ ngộ độc "theo cụm" nếu chỉ một món ăn không đảm bảo vệ sinh.
Ngoài ra, việc sử dụng thực phẩm chế biến sẵn và ăn uống bên ngoài nhiều hơn trong khi khó kiểm soát quy trình vệ sinh cũng là yếu tố nguy cơ đáng kể. Cùng với đó, tình trạng thiếu ngủ, uống rượu bia, ăn uống thất thường khiến cơ thể dễ mất nước, làm cho các triệu chứng trở nên nghiêm trọng hơn và quá trình phục hồi chậm hơn.
Nhóm thực phẩm nguy cơ cao và dấu hiệu nhận biết sớm
Về các loại thực phẩm có nguy cơ cao, chuyên gia nhấn mạnh rằng không có món ăn nào "tự nhiên độc", vấn đề chủ yếu nằm ở khâu chế biến và bảo quản. Những nhóm thường gây ngộ độc trong dịp Tết bao gồm:
- Món chín để ở nhiệt độ phòng quá lâu.
- Thức ăn hâm lại nhưng không đủ nóng.
- Thịt, trứng, hải sản không tươi hoặc nấu chưa chín kỹ.
- Các món gỏi, rau sống, nước đá không đảm bảo vệ sinh.
- Thực phẩm đóng gói có dấu hiệu bất thường như phồng rộp, biến màu.
Theo PGS Quốc Hùng, triệu chứng ngộ độc thực phẩm có thể xuất hiện sau vài giờ nhưng cũng có trường hợp sau 1–2 ngày mới khởi phát. Dấu hiệu thường gặp bao gồm đau bụng âm ỉ hoặc quặn từng cơn, buồn nôn, nôn, tiêu chảy, sốt nhẹ, mệt lả và đau đầu. Một gợi ý quan trọng là nhiều người cùng ăn một bữa và xuất hiện triệu chứng tương tự trong khoảng thời gian gần nhau.
Xử trí và các dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm
Với các trường hợp nhẹ, người bệnh vẫn tỉnh táo, uống được nước và không có dấu hiệu nguy hiểm, có thể theo dõi tại nhà với nguyên tắc quan trọng nhất là bù nước sớm, ăn thức ăn lỏng dễ tiêu và theo dõi sát số lần nôn, tiêu chảy, lượng nước uống vào và dấu hiệu mất nước.
Tuy nhiên, PGS Lê Quốc Hùng lưu ý đặc biệt đến những dấu hiệu được xem như "danh sách cảnh báo đỏ", cần đến bệnh viện ngay để tránh biến chứng nặng. Các biểu hiện nguy hiểm bao gồm:
- Nôn nhiều, không uống giữ được nước.
- Tiêu chảy liên tục khiến cơ thể mệt lả.
- Dấu hiệu mất nước như tiểu rất ít, khô miệng, chóng mặt khi đứng lên, lừ đừ.
- Sốt cao kèm rét run, đau bụng tăng dần, đi ngoài ra máu hoặc đau bụng dữ dội.
Đặc biệt, các nhóm nguy cơ cao như trẻ nhỏ, người cao tuổi, phụ nữ mang thai, người mắc bệnh tim mạch, thận, đái tháo đường hoặc suy giảm miễn dịch khi có triệu chứng rõ rệt cần đến bệnh viện sớm, không nên tự điều trị tại nhà.
Biến chứng và 5 nguyên tắc phòng ngừa hiệu quả
PGS Quốc Hùng nhấn mạnh, biến chứng đáng lo nhất của ngộ độc thực phẩm không chỉ là "đau bụng một bữa" mà là mất nước – rối loạn điện giải gây tụt huyết áp, lơ mơ; nhiễm trùng nặng có thể diễn tiến nhanh; thậm chí tổn thương gan, suy thận cấp tùy theo tác nhân gây bệnh.
Để phòng ngừa ngộ độc thực phẩm những ngày Tết, PGS.TS Lê Quốc Hùng khuyến cáo người dân 5 nguyên tắc cơ bản:
- Giữ sạch tay và dụng cụ chế biến thực phẩm.
- Tách riêng thực phẩm sống và chín để tránh nhiễm chéo.
- Nấu chín kỹ, đặc biệt với thịt, trứng, hải sản.
- Bảo quản đúng nhiệt độ, không để thức ăn chín ở ngoài quá lâu và hâm nóng kỹ khi ăn lại.
- Chọn nguyên liệu có nguồn gốc rõ ràng, không sử dụng thực phẩm có dấu hiệu hư hỏng.
Những biện pháp này không chỉ giúp bảo vệ sức khỏe trong dịp Tết mà còn đảm bảo an toàn cho cả gia đình trước các nguy cơ tiềm ẩn từ thực phẩm.
