Trận động đất mạnh 5,2 độ tại Liễu Châu, Quảng Tây, Trung Quốc vừa qua đã gây rung lắc nhiều chung cư, nhà cao tầng tại Hà Nội và các địa phương lân cận. Chị Nguyễn Hà A, sống ở tầng 15 một chung cư tại phường Cầu Giấy (Hà Nội), chia sẻ: “Nhà tôi ở tầng 15 của chung cư nên cảm nhận rất rõ sự rung lắc, chuyển động nhẹ của đồ vật. Mặc dù không thiệt hại gì nhưng gia đình tôi vẫn hoang mang, lo lắng...”. Trận động đất này cùng với trận động đất ở Myanmar mạnh 7,6 độ ngày 28/3/2025 là hai trận động đất có tâm chấn ngoài lãnh thổ Việt Nam, nhưng sóng địa chấn lan truyền từ xa gây rung lắc nhẹ tại một số đô thị, nhà cao tầng trong nước.
432 trận động đất trong nước từ 2025
Theo Trung tâm Báo tin động đất và cảnh báo sóng thần (Viện Các khoa học trái đất, Viện Hàn lâm Khoa học và công nghệ Việt Nam), từ năm 2025 đến nay đã ghi nhận 432 trận động đất với độ lớn hơn 2,5. Các trận động đất tập trung chủ yếu ở khu vực xã Kon Plông (Quảng Ngãi) và các khu vực lân cận. Tiêu biểu, trong sáng 21/2 và ngày 11/5 vừa qua, tại tỉnh Quảng Ngãi đã xảy ra 12 trận động đất liên tiếp với cấp độ rủi ro 0; trong đó, trận động đất mạnh nhất đạt 4 độ. Ngoài ra, một số trận động đất được ghi nhận tại các tỉnh Điện Biên, Phú Thọ, Sơn La, Lào Cai và thành phố Đà Nẵng (khu vực Quảng Nam cũ).
Phân loại động đất: kiến tạo và kích thích
Tiến sĩ Nguyễn Xuân Anh, Viện trưởng Viện Các khoa học trái đất, cho biết các trận động đất ở Việt Nam chủ yếu thuộc hai nhóm: kiến tạo và kích thích. Động đất kiến tạo nội mảng liên quan các hệ thống đứt gãy đang hoạt động, thường gặp ở khu vực các tỉnh Tây Bắc như Điện Biên, Sơn La, Lai Châu; đới đứt gãy Sông Mã, Sơn La, Điện Biên-Lai Châu. Tiêu biểu như các trận động đất có độ lớn đến 6,9 ở Điện Biên năm 1935; 6,7 độ ở Tuần Giáo (Điện Biên) năm 1983 thuộc nhóm này.
Động đất kích thích liên quan hoạt động tích nước và thay đổi mực nước tại các hồ thủy điện, nổi bật trong những năm gần đây thường xảy ra tại xã Kon Plông, tỉnh Quảng Ngãi. Tại thành phố Đà Nẵng, động đất được ghi nhận chủ yếu ở các xã Trà Linh, Trà Vân (khu vực Quảng Nam cũ), có thể liên quan những đứt gãy địa phương kết hợp tác động của hồ chứa. Trong khi đó, động đất tại các tỉnh Điện Biên, Phú Thọ và Lào Cai chủ yếu do hoạt động đứt gãy kiến tạo tự nhiên. Đặc biệt, động đất tại tỉnh Lào Cai chịu tác động song song từ cả các đứt gãy địa phương và ảnh hưởng kích thích từ hệ thống hồ chứa lớn như Thác Bà.
Kỹ năng ứng phó động đất cần thiết
Mặc dù các trận động đất có độ lớn không cao, cấp độ rủi ro bằng 0, nhưng người dân vẫn hoang mang, lo lắng. Các chuyên gia khuyến cáo, khi xảy ra động đất, nếu ở trong nhà hoặc tòa nhà, mọi người nên thực hiện nguyên tắc “Cúi thấp - Che chắn - Bám chắc”. Cụ thể, hạ thấp trọng tâm để tránh bị ngã, chui xuống gầm bàn hoặc đứng sát tường trong, dùng tay hoặc vật dụng che đầu và cổ, tránh xa các đồ vật có thể rơi đổ. Nếu ở ngoài trời, di chuyển đến nơi trống, tránh xa nhà cao tầng, cột điện, cây lớn. Nếu đang đi xe, giảm tốc độ, dừng ở vị trí an toàn, tránh cầu, hầm, đường dây điện. Đối với trường học, cơ quan, chung cư, cần có sơ đồ thoát hiểm, tập huấn định kỳ và hướng dẫn rõ ràng để tránh hoảng loạn.
Cần xây dựng bản đồ phân vùng nguy hiểm và đánh giá rủi ro
Theo Tiến sĩ Nguyễn Xuân Anh, cùng với các giải pháp khuyến cáo, trấn an tâm lý, cần thực hiện ngay việc xây dựng bản đồ phân vùng nguy hiểm và đánh giá rủi ro động đất. Đây là yêu cầu cấp thiết, nhất là tại các khu vực có hoạt động động đất, tập trung nhiều công trình trọng điểm, cao tầng, hồ chứa, khu dân cư. Cần phân biệt rõ giữa bản đồ phân vùng nguy hiểm động đất (cho biết mức độ rung động nền có thể xảy ra) và đánh giá rủi ro động đất (tính đến mật độ dân cư, loại công trình, tuổi thọ, chất lượng xây dựng, điều kiện nền đất và khả năng ứng phó của địa phương). Nếu chỉ xác định sự nguy hiểm mà không đánh giá rủi ro cụ thể thì chưa đủ cơ sở bảo đảm an toàn.
Rà soát công trình cũ, yếu
Đối với các công trình đã xây dựng và đưa vào sử dụng, việc rà soát, kiểm định lại cần thực hiện sớm. Qua thời gian sử dụng, nhiều công trình đã xuống cấp hoặc được cải tạo không đúng kỹ thuật, chưa thiết kế theo tiêu chuẩn kháng chấn hiện đại. Nếu không đánh giá kịp thời, các công trình này có thể trở thành điểm yếu khi xảy ra động đất, nhất là nhà ở cũ, trường học, bệnh viện, chung cư, nhà máy, hồ đập. Tiêu biểu như ở xã Kon Plông (Quảng Ngãi), khu vực thường xảy ra nhiều trận động đất nhỏ, chính quyền địa phương cần rà soát các công trình yếu, đánh giá thiệt hại và tăng cường tuyên truyền kỹ năng phòng chống động đất cho người dân.
Trước yêu cầu đặt ra, cần khẩn trương xây dựng và cập nhật bản đồ phân vùng nguy hiểm động đất với quy mô quốc gia và vùng; lập bản đồ vi phân vùng động đất chi tiết cho đô thị, khu công nghiệp, khu vực hồ chứa và vùng có động đất lặp lại; đồng thời, đánh giá rủi ro động đất cho từng nhóm công trình quan trọng, nhất là công trình cao tầng, công trình đông người và công trình thiết yếu.
