Chuyên gia dinh dưỡng chỉ ra 10 nguyên tắc ăn uống giúp kiểm soát viêm khớp dạng thấp
Viêm khớp dạng thấp là một bệnh lý viêm khớp tự miễn mạn tính nguy hiểm, xuất phát từ tổn thương tại màng hoạt dịch của khớp. Khi hệ thống miễn dịch mất khả năng phân biệt, nó sẽ tấn công nhầm vào các mô lành trong cơ thể, gây viêm bao hoạt dịch dẫn đến tình trạng khớp sưng, nóng, đỏ và đau đớn. Bệnh không chỉ gây nguy cơ tàn phế cao mà còn có thể tổn thương nhiều cơ quan quan trọng khác như mắt, tim, phổi, da và mạch máu.
Bệnh phổ biến ở nữ giới và vai trò của dinh dưỡng
ThS.BS Nguyễn Anh Duy Tùng, chuyên gia Dinh dưỡng - Tiết chế tại Phòng khám Đa khoa Tâm Anh Quận 7, cho biết đây là bệnh lý khá phổ biến và có tỷ lệ mắc cao hơn ở nữ giới so với nam giới. Theo bác sĩ Tùng, việc duy trì một khẩu phần ăn cân bằng và đầy đủ dưỡng chất dựa trên các nguyên tắc khoa học đóng vai trò then chốt trong việc kiểm soát triệu chứng và làm chậm tiến triển của bệnh.
10 nguyên tắc dinh dưỡng vàng cho người bệnh
1. Cắt giảm calo và kiểm soát cân nặng: Tình trạng thừa cân, béo phì làm tăng đáng kể nguy cơ mắc bệnh viêm khớp dạng thấp. Giảm cân giúp giảm áp lực trọng lượng cơ thể lên hệ xương khớp, từ đó cải thiện rõ rệt các triệu chứng bệnh. Người bệnh nên ưu tiên thịt nạc bỏ da, cá, hải sản, các loại rau củ, đậu, các loại hạt, ngũ cốc nguyên hạt như yến mạch, hạt quinoa, lúa mạch và sữa tách béo ít calo. Sử dụng các loại gia vị giàu chất chống oxy hóa, ít calo như quế, tỏi, nghệ, gừng cũng rất có lợi.
2. Tăng cường thực phẩm giàu vitamin D: Vitamin D đóng vai trò quan trọng trong việc điều hòa miễn dịch và kháng viêm. Thiếu hụt chất này làm tăng nguy cơ rối loạn tự miễn dịch, ảnh hưởng trực tiếp đến bệnh viêm khớp dạng thấp. Đáng chú ý, nồng độ vitamin D trong huyết thanh ở người bệnh thường có xu hướng giảm. Các nguồn thực phẩm giàu vitamin D bao gồm cá hồi, cá mòi, tôm, hàu, lòng đỏ trứng và yến mạch.
3. Bổ sung đầy đủ canxi: Viêm khớp dạng thấp thường khiến nồng độ canxi trong máu người bệnh thấp hơn mức bình thường, ảnh hưởng xấu đến sức khỏe hệ cơ, xương và khớp. Bác sĩ Tùng nhấn mạnh cần ưu tiên bổ sung sữa, sữa chua, phô mai, cải bó xôi, cải xoăn và đậu nành - những thực phẩm giàu canxi để nâng cao sức khỏe tổng thể.
4. Ưu tiên thực phẩm giàu omega-3: Cá hồi, cá thu, cá mòi, hạt óc chó, đậu nành, hạt lanh và hạt chia chứa nhiều omega-3 có tác dụng giảm viêm mạnh mẽ trong cơ thể. Loại axit béo này giúp giảm sản xuất các phân tử gây viêm gọi là cytokine và eicosanoid, từ đó hỗ trợ bảo vệ khớp khỏi nguy cơ bị tổn thương.
5. Tăng cường chất xơ trong chế độ ăn: Bác sĩ Tùng dẫn chứng các nghiên cứu cho thấy việc hấp thụ khoảng 19.1g chất xơ mỗi ngày có thể làm giảm đến 25% nguy cơ mắc bệnh viêm khớp dạng thấp. Chất xơ góp phần duy trì cân nặng khỏe mạnh và làm chậm tiến trình phát triển của bệnh. Các nguồn chất xơ dồi dào bao gồm quả bơ, dâu tây, lê, táo, mâm xôi, cà rốt, bông cải xanh, đậu lăng và đậu thận.
6. Chọn thực phẩm giàu vitamin A, C, E và K2: Cà chua, cà rốt, ớt chuông, bông cải xanh, dầu mầm lúa mì, dầu ô liu, đậu nành lên men, lòng đỏ trứng gà và gan ngỗng là những nguồn cung cấp vitamin A, C, E và K2 tuyệt vời. Thiếu hụt vitamin A và E ở người bệnh viêm khớp dạng thấp làm suy giảm khả năng chống oxy hóa và sản xuất eicosanoids - chất điều hòa miễn dịch quan trọng. Vitamin C với vai trò là chất chống oxy hóa mạnh mẽ cũng góp phần cải thiện phản ứng viêm hiệu quả.
7. Tận dụng lợi ích từ chất chống oxy hóa: Theo bác sĩ Tùng, các chất chống oxy hóa tự nhiên như carotenoids và polyphenols có trong dâu tây, cải bó xôi, atiso, việt quất, mâm xôi, trà xanh, quả lựu và cà chua, khi kết hợp với các loại vitamin A, C, E sẽ hỗ trợ giảm viêm bằng cách hạn chế sự sản sinh quá mức của các gốc tự do trong cơ thể.
8. Bổ sung thực phẩm giàu prebiotic và probiotic: Probiotics là những vi khuẩn có lợi cho sức khỏe đường ruột, có mặt trong sữa chua, kim chi, súp rong biển miso và đậu nành lên men (natto). Người bệnh thấp khớp thường có nguy cơ cao bị viêm ruột, do đó việc bổ sung thực phẩm giàu prebiotic (chất xơ làm thức ăn cho lợi khuẩn) và probiotic sẽ giúp cân bằng hệ vi sinh vật đường ruột, hỗ trợ sức khỏe tổng thể.
9. Ưu tiên các món chứa sắt: Người bệnh viêm khớp dạng thấp bị thiếu máu do thiếu sắt có thể được chỉ định sử dụng viên uống hoặc truyền sắt. Tuy nhiên, để tránh tác dụng phụ do dư thừa sắt, bác sĩ Tùng khuyên nên ưu tiên bổ sung thực phẩm giàu sắt như thịt nạc gia súc (bò, lợn, dê), thịt gà tây và hạt bí ngô vào chế độ ăn uống hàng ngày.
10. Hạn chế thực phẩm có hại và duy trì lối sống lành mạnh: Người bệnh cần hạn chế nghiêm ngặt thực phẩm giàu chất béo chuyển hóa, đường fructose, tinh bột tinh chế và rượu bia để ngăn ngừa bệnh tiến triển nhanh. Việc không hút thuốc lá và tập thể dục đều đặn với các bài tập phù hợp sẽ giúp giảm đau và tình trạng cứng khớp đáng kể.
Lời khuyên từ chuyên gia
Khi xuất hiện bất kỳ triệu chứng nghi ngờ mắc viêm khớp dạng thấp, người bệnh cần đến khám ngay tại các chuyên khoa cơ xương khớp uy tín. Bên cạnh chế độ dinh dưỡng khoa học, việc bổ sung các dưỡng chất thiên nhiên như collagen type 2 không biến tính, collagen peptide thủy phân, tinh chất từ màng vỏ trứng (eggshell membrane), tinh chất nghệ (turmeric root) và chondroitin sulfate có thể giúp nâng cao sức khỏe xương khớp. Những dưỡng chất này hỗ trợ giảm đau, điều hòa miễn dịch, bôi trơn khớp, nuôi dưỡng sụn và phòng ngừa thoái hóa khớp hiệu quả.
