Gần 40 năm theo đuổi ngoại khoa ung thư, PGS.TS.BS Phạm Văn Bình - Giám đốc Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec Times City, kiêm Giám đốc Trung tâm Phẫu thuật Robot Công nghệ cao Vinmec - luôn khẳng định robot giúp ca phẫu thuật chính xác hơn nhưng trí tuệ và bản lĩnh của bác sĩ mới quyết định thành công.
Ba cuộc cách mạng ngoại khoa
Theo PGS.TS.BS Phạm Văn Bình, lịch sử ngoại khoa được đánh dấu bởi ba cuộc cách mạng lớn: Gây mê - hồi sức và truyền máu, phẫu thuật nội soi và gần đây nhất là phẫu thuật robot. Nếu gây mê mở đường cho những ca mổ lớn, nội soi giúp giảm sang chấn cho người bệnh thì robot đang đưa ngoại khoa bước sang một giai đoạn mới. Ông nhấn mạnh đây không đơn thuần là sự thay đổi về công cụ, mà là bước tiến vượt bậc trong khả năng tiếp cận những vùng giải phẫu phức tạp nhất của cơ thể.
Trong phẫu thuật robot, bác sĩ được hỗ trợ bởi hệ thống hình ảnh ba chiều với độ phân giải rất cao, khả năng phóng đại lớn và góc nhìn sâu. Điều này giúp nhận diện rõ các cấu trúc giải phẫu, mạch máu, thần kinh và tổn thương. Các cánh tay robot có khả năng chuyển động linh hoạt gần tương đương cổ tay người, thậm chí ở một số khía cạnh còn vượt trội hơn. Nhờ vậy, bác sĩ có thể thao tác trong những vùng giải phẫu rất sâu, rất hẹp hoặc rất khó tiếp cận bằng các phương pháp truyền thống như vùng tiểu khung, trung thất hay lồng ngực.
Lợi ích cho bệnh nhân ung thư
Đối với bệnh nhân ung thư, phẫu thuật robot đặc biệt có ý nghĩa bởi phẫu thuật viên có thể bóc tách tổn thương chính xác hơn, hạn chế tổn thương các cơ quan lành xung quanh, giảm mất máu, giảm đau sau mổ và đẩy nhanh quá trình hồi phục. Một lợi ích khác ít được nhắc tới nhưng rất quan trọng là tính công thái học đối với phẫu thuật viên. Trong phẫu thuật mở hoặc nội soi kéo dài nhiều giờ, bác sĩ thường phải đứng liên tục trong tư thế cố định, tạo áp lực lớn lên thể lực và sự tập trung. Với robot, phẫu thuật viên ngồi tại bàn điều khiển chuyên biệt, thao tác trong tư thế thoải mái hơn, giúp duy trì sự chính xác trong suốt cuộc mổ.
PGS Phạm Văn Bình cho biết: “Quan trọng hơn, khi một hệ thống được trang bị đa dạng robot cho nhiều chuyên ngành khác nhau, người bệnh sẽ được tiếp cận phương pháp điều trị tối ưu nhất thay vì chỉ phụ thuộc vào một công nghệ duy nhất”.
Điều robot không thể thay thế
Trước mỗi ca phẫu thuật ung thư, PGS Phạm Văn Bình dành nhiều thời gian nghiên cứu hồ sơ bệnh án, đánh giá kết quả chẩn đoán hình ảnh, phân tích các dữ liệu mô bệnh học và hội chẩn đa chuyên khoa. Trong điều trị ung thư hiện đại, phẫu thuật không còn là một hoạt động độc lập mà là một mắt xích trong chiến lược điều trị đa mô thức, nơi ngoại khoa phối hợp với hóa trị, xạ trị, điều trị đích, miễn dịch, dinh dưỡng và nhiều chuyên ngành khác.
“Khoảng 60% bệnh nhân ung thư trên thế giới có thể được chữa khỏi bằng phẫu thuật đơn thuần nếu được phát hiện ở giai đoạn phù hợp. Nhưng để biết ai cần phẫu thuật, phẫu thuật lúc nào và phẫu thuật theo cách nào lại là câu chuyện hoàn toàn khác”, vị chuyên gia nhấn mạnh.
Từ các dữ liệu hình ảnh, ê-kíp của ông dựng mô hình giải phẫu 3D cá thể hóa cho từng người bệnh, giúp phẫu thuật viên hình dung trước toàn bộ cuộc mổ, xác định đường tiếp cận tối ưu, vị trí mạch máu cần bảo tồn và những nguy cơ có thể gặp phải. Khi bước vào phòng mổ, robot thực hiện theo chỉ dẫn của bác sĩ. Song nếu xuất hiện tình huống bất ngờ, khối u xâm lấn rộng hơn dự kiến, xảy ra biến chứng chảy máu hay cần thay đổi chiến lược điều trị ngay lập tức, robot không thể tự đưa ra quyết định.
“Đôi khi chỉ trong vài giây, phẫu thuật viên phải quyết định tiếp tục hay dừng robot, chuyển sang nội soi hay mổ mở. Đó là những quyết định chỉ con người mới có thể thực hiện”, ông cho hay.
Vai trò bác sĩ ngày càng quan trọng
Theo PGS Bình, càng tiến sâu vào thời đại AI và robot, vai trò của bác sĩ càng trở nên quan trọng hơn chứ không hề giảm. Người phẫu thuật viên tương lai không chỉ cần đôi tay khéo léo, mà còn phải hiểu dữ liệu, hiểu công nghệ, hiểu trí tuệ nhân tạo và biết cách tích hợp tất cả yếu tố đó vào quá trình điều trị. “Công nghệ giúp bác sĩ đi trên con đường tinh hoa hơn, chính xác hơn. Nhưng người quyết định vẫn phải là bác sĩ”, vị chuyên gia khẳng định.
Giấc mơ về hệ sinh thái robot của người Việt
Sau nhiều năm công tác tại Bệnh viện K, nơi ông từng giữ cương vị Phó giám đốc, PGS.TS.BS Phạm Văn Bình lựa chọn Vinmec bởi ông nhìn thấy cơ hội hiện thực hóa một ý tưởng lớn: Xây dựng hệ sinh thái phẫu thuật robot đa kết nối đầu tiên tại Việt Nam. Theo ông, điều quan trọng hơn là tạo ra một môi trường mà nhiều nền tảng robot hàng đầu thế giới cùng hiện diện, bổ trợ cho nhau và được lựa chọn dựa trên nhu cầu thực tế của người bệnh.
“Không có loại robot nào tốt nhất cho tất cả bệnh lý, mỗi hệ thống đều có thế mạnh riêng. Nhiệm vụ của chúng tôi là lựa chọn công nghệ phù hợp nhất cho từng người bệnh”, ông chia sẻ.
Tầm nhìn ấy xuất phát từ một triết lý rất đơn giản là mọi tiến bộ y học cuối cùng đều phải quay trở lại phục vụ bệnh nhân. Đó cũng là lý do ông đặc biệt quan tâm đến khả năng giữ chân người bệnh Việt Nam ở lại điều trị trong nước. Theo ông, mỗi năm vẫn có hàng tỷ USD được chi cho hoạt động khám chữa bệnh ở nước ngoài, trong khi nhiều kỹ thuật tiên tiến đã được các bác sĩ Việt Nam làm chủ.
“Đó là một con số rất lớn. Trong khi thực tế cho thấy y học Việt Nam đã đạt được những bước tiến rất mạnh mẽ. Chúng ta có thể thực hiện thành công các ca ghép tạng, phẫu thuật robot, điều trị ung thư bằng các phương pháp tiên tiến, can thiệp tim mạch chuyên sâu, điều trị bệnh lý bào thai và nhiều kỹ thuật phức tạp khác. Nói cách khác, năng lực chuyên môn của đội ngũ bác sĩ Việt Nam hiện nay khác rất nhiều so với trước đây”, vị chuyên gia nhận định.
Ông cũng cho rằng, vấn đề còn lại là làm sao để người dân biết và tin vào những năng lực đó. Các bệnh viện cần đẩy mạnh nghiên cứu khoa học, công bố quốc tế và chứng minh hiệu quả điều trị bằng dữ liệu thực tế. “Tuy nhiên, điều cốt lõi vẫn là chất lượng thật. Chúng ta phải làm thật, kết quả thật và minh bạch để tạo dựng niềm tin bền vững cho người bệnh”, ông nói.
Đào tạo thế hệ phẫu thuật viên robot
Nếu phòng mổ là nơi PGS.TS.BS Phạm Văn Bình trực tiếp cứu người bệnh thì giảng đường là nơi ông gieo mầm cho tương lai của ngành ngoại khoa. Trong nhiều năm qua, ông đã đào tạo nhiều thế hệ bác sĩ, thạc sĩ và tiến sĩ y khoa. Tại Vinmec, ông đặc biệt chú trọng xây dựng đội ngũ phẫu thuật viên robot, đưa các bác sĩ trẻ tới những trung tâm hàng đầu ở Mỹ, châu Âu, Nhật Bản hay Hàn Quốc để đào tạo bài bản. “Robot có thể mua được bằng tiền nhưng để đào tạo một phẫu thuật viên giỏi cần rất nhiều năm và tâm huyết”, ông nói.
