Phế cầu khuẩn (Streptococcus pneumoniae) là một trong những tác nhân hàng đầu gây viêm phổi mắc phải trong cộng đồng và các bệnh xâm lấn nguy hiểm như nhiễm khuẩn huyết, viêm màng não. Đặc biệt, khoảng 1/3 trẻ em Việt Nam mang vi khuẩn này ở vùng hầu họng nhưng không có triệu chứng, tiềm ẩn nguy cơ lây lan cho người thân tiếp xúc gần.
Thực trạng đáng báo động
Theo thông tin từ tọa đàm khoa học do Hội Y học dự phòng Việt Nam phối hợp Pfizer Việt Nam tổ chức ngày 24/6 tại TP.HCM, phế cầu khuẩn gây bệnh nặng ở trẻ dưới 5 tuổi. Phó giáo sư, tiến sĩ, bác sĩ Phạm Quang Thái, Phó trưởng khoa Kiểm soát bệnh truyền nhiễm, Viện Vệ sinh dịch tễ Trung ương, cho biết phế cầu khuẩn rất phổ biến và có thể tồn tại trong cơ thể người lành mang trùng.
Khảo sát tại một bệnh viện nhi tuyến Trung ương cho thấy tỷ lệ tử vong ở bệnh nhi mắc phế cầu khuẩn xâm lấn lên tới 8,8% (trung bình 11 trẻ mắc thì có 1 ca tử vong). Tại hai bệnh viện nhi ở TP.HCM, phế cầu khuẩn là tác nhân phổ biến nhất gây viêm màng não vi khuẩn ở trẻ dưới 5 tuổi, chiếm hơn 86% các trường hợp.
Kháng thuốc kháng sinh – thách thức điều trị
Bác sĩ chuyên khoa 2 Nguyễn Minh Tiến, Phó giám đốc Bệnh viện Nhi đồng TP.HCM, cho biết bệnh viện tiếp nhận nhiều trường hợp viêm phổi nặng, viêm tai giữa tái phát và viêm màng não do phế cầu khuẩn. Thực trạng kháng thuốc kháng sinh (vi khuẩn lờn thuốc) khiến việc điều trị gặp nhiều khó khăn.
Dự phòng là yếu tố then chốt
Phó giáo sư Phạm Quang Thái nhấn mạnh bức tranh dịch tễ phế cầu khuẩn ở trẻ em Việt Nam thay đổi theo thời gian với sự đa dạng của các tuýp huyết thanh lưu hành. Ông cho rằng cần giám sát dịch tễ liên tục và cập nhật dữ liệu khoa học để hỗ trợ quyết định chuyên môn về y tế dự phòng.
Phó giáo sư, tiến sĩ, bác sĩ Cao Hữu Nghĩa, Trưởng bộ môn Khoa học y sinh, Viện Pasteur TP.HCM, lưu ý bệnh do phế cầu khuẩn không chỉ nguy hiểm ở trẻ nhũ nhi và trẻ dưới 5 tuổi mà còn có thể gây bệnh nặng ở trẻ lớn hơn có bệnh nền. Nhận diện đúng nhóm nguy cơ ở từng độ tuổi giúp định hướng biện pháp phòng ngừa phù hợp, giảm gánh nặng bệnh tật.
Giáo sư, tiến sĩ, bác sĩ Phan Trọng Lân, Viện trưởng Viện Vệ sinh dịch tễ Trung ương, Chủ tịch Hội Y học dự phòng Việt Nam, nhấn mạnh: “Có những bệnh nếu chúng ta chờ đến khi vào viện mới quan tâm thì thường đã muộn, đôi khi là những hậu quả nặng nề đối với trẻ.” Ông cũng chỉ ra rằng ô nhiễm môi trường, đô thị hóa và tự ý dùng kháng sinh khiến bệnh do phế cầu khuẩn trở nên phức tạp hơn.
Giáo sư Phan Trọng Lân kêu gọi: “Điều tôi muốn nhấn mạnh về vai trò của truyền thông báo chí trong bảo vệ sức khỏe cộng đồng. Bởi vì kiến thức y khoa nếu chỉ nằm trong bệnh viện, trong hội nghị hay trong các bài báo khoa học thì chưa đủ. Chỉ khi những thông tin đó được chuyển tải ra cộng đồng bằng ngôn ngữ dễ hiểu, chính xác và có trách nhiệm thì kiến thức mới thực sự trở thành giá trị.”
