Thứ trưởng Y tế cảnh báo không được 'khoán trắng' y tế cơ sở cho cấp xã
Sau hơn ba tháng vận hành, mô hình trạm y tế được chuyển giao từ Trung tâm Y tế quận về Ủy ban Nhân dân phường, xã quản lý tại Thành phố Hồ Chí Minh đang bộc lộ rõ cả tiềm năng lẫn những "nút thắt" nan giải về tài chính và nhân lực. Sáng ngày 9/4, Đoàn công tác của Bộ Y tế do Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên dẫn đầu đã tiến hành kiểm tra thực tế tại Trạm Y tế phường Bình Thạnh, một đơn vị tiên phong triển khai mô hình mới sau khi thực hiện sắp xếp lại địa giới hành chính.
Áp lực khổng lồ từ mật độ dân số kỷ lục
Báo cáo với đoàn công tác, bác sĩ chuyên khoa II Quách Kim Ưng, Phó giám đốc phụ trách Trạm Y tế phường Bình Thạnh, cho biết phường này mới được thành lập trên cơ sở sáp nhập ba phường: 12, 14 và 26. Với vị trí cửa ngõ phía Đông Bắc thành phố, đây là khu vực có tốc độ đô thị hóa cực nhanh và áp lực dân số vô cùng lớn.
Trên diện tích chỉ hơn 3 km², phường đang gánh vác hơn 126.000 dân, đưa mật độ dân số lên mức kỷ lục trên 38.000 người/km². "Áp lực lên hệ thống y tế cơ sở là rất hiện hữu khi mỗi nhân viên y tế phải quản lý lượng hồ sơ khổng lồ", bác sĩ Ưng chia sẻ một cách trăn trở.
Điểm khác biệt lớn nhất hiện nay là từ đầu năm nay, Trạm Y tế phường đã chính thức tách khỏi Trung tâm Y tế quận để chuyển giao về UBND phường trực tiếp quản lý. Bước đi chiến lược này nhằm cụ thể hóa mục tiêu đưa y tế đến gần dân nhất có thể, dưới sự chỉ đạo sát sao của chính quyền địa phương.
Ba trụ cột chiến lược và những rào cản thực tế
Hiện tại, hệ thống y tế trên địa bàn bao gồm 1 trạm y tế công lập với 4 điểm trực thuộc, 1 bệnh viện tư nhân, 24 phòng khám và 108 nhà thuốc. Để vận hành bộ máy mới, UBND phường Bình Thạnh xác định phát triển trạm y tế dựa trên ba trụ cột chiến lược:
- Về hạ tầng: Rà soát lại quỹ đất, dự kiến bàn giao cơ sở tại số 160 (trụ sở cũ phường 12) để xây dựng phòng khám tập trung. Các điểm y tế hoạt động không hiệu quả sẽ được thu hồi để tối ưu hóa nguồn lực.
- Về chuyển đổi số: Xây dựng hệ thống quản lý hồ sơ sức khỏe điện tử toàn dân, hướng tới sự minh bạch và công bằng trong chăm sóc y tế.
- Về y tế dự phòng: Lấy phòng bệnh làm trọng tâm, xây dựng y tế cơ sở làm nền tảng vững chắc cho cộng đồng.
Tuy nhiên, dù đã kiện toàn đủ 65 biên chế (trong đó có 14 bác sĩ), đảm bảo mỗi điểm y tế có ít nhất 2-3 bác sĩ trực chiến, thực tế triển khai vẫn vấp phải những rào cản mang tên "cơ chế".
"Gồng gánh" ngân sách và nỗi lo thiếu thuốc chuyên sâu
Một trong những vấn đề gai góc nhất được nêu ra tại buổi làm việc là bài toán tài chính đầy nan giải. Đến thời điểm hiện tại, trạm vẫn chưa được cấp ngân sách chính thức của năm 2026. Để duy trì hoạt động, UBND phường đang phải tạm ứng ngân sách để trả lương, phụ cấp và chi phí vận hành như điện, nước, internet.
"Đây chỉ là giải pháp tạm thời. Nếu kéo dài, việc triển khai các chương trình sức khỏe cộng đồng sẽ gặp khó khăn nghiêm trọng", bác sĩ Ưng bày tỏ mối lo ngại sâu sắc.
Bên cạnh đó, dù nguồn thuốc cơ bản đã ổn định nhờ đấu thầu tập trung, các danh mục thuốc chuyên sâu cho bệnh mạn tính như tăng huyết áp, tiểu đường, rối loạn lipid máu vẫn còn hạn hẹp đáng kể. Điều này khiến người bệnh dù muốn khám tại trạm cho gần nhà nhưng vẫn buộc phải vượt tuyến lên bệnh viện quận hoặc thành phố để nhận thuốc, gây thêm phiền hà và tốn kém.
Về nhân lực, dù số lượng bác sĩ đạt chỉ tiêu nhưng cơ cấu lại chưa đồng bộ. Đa số là bác sĩ y học cổ truyền và dự phòng, thiếu vắng các bác sĩ chuyên khoa sâu như mắt, tai mũi họng hay chẩn đoán hình ảnh, khiến việc khám sức khỏe định kỳ cho người dân chưa đạt hiệu quả tối đa như mong đợi.
Thứ trưởng Y tế chỉ đạo quyết liệt
Phát biểu chỉ đạo, Thứ trưởng Y tế Đỗ Xuân Tuyên đánh giá cao sự quyết liệt và tiên phong của TP.HCM trong việc kiện toàn bộ máy y tế cơ sở. Tuy nhiên, ông cũng thẳng thắn chỉ ra những tồn tại mang tính hệ thống cần khẩn trương khắc phục.
Thứ trưởng lưu ý dù Bộ Y tế đã có hướng dẫn điều trị Methadone dài ngày từ năm 2022, nhưng việc thực hiện tại cơ sở vẫn còn nặng tính hình thức, khiến bệnh nhân phải đi lại nhiều lần để đóng dấu, nhận thuốc. "Phải cải cách hành chính ngay từ trạm y tế, không để người dân chịu thêm phiền hà", Thứ trưởng Tuyên nhấn mạnh với giọng điệu kiên quyết.
Về định hướng đến năm 2030, Thứ trưởng khẳng định trạm y tế phải là một đơn vị sự nghiệp y tế hoàn chỉnh, có tư cách pháp nhân, con dấu và tài khoản riêng để đủ năng lực ký hợp đồng trực tiếp với Bảo hiểm xã hội.
"Mô hình tương lai là một trạm y tế trung tâm đóng vai trò như 'Trung tâm y tế thu nhỏ', các điểm vệ tinh xung quanh sẽ vận hành như phòng khám bác sĩ gia đình. Sở Y tế phải giữ vai trò tham mưu và giám sát chuyên môn, tuyệt đối không được 'khoán trắng' trách nhiệm cho cấp xã sau khi bàn giao", Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên chỉ đạo một cách rõ ràng và dứt khoát.
Giải pháp tổng thể cho tương lai
Kết thúc buổi làm việc, lãnh đạo Bộ Y tế cho biết đang tích cực hoàn thiện định mức kinh tế kỹ thuật và mở rộng danh mục thuốc Bảo hiểm y tế cho tuyến cơ sở. Đồng thời, yêu cầu TP.HCM cần chủ động điều tiết nhân lực, sớm giải quyết bài toán mức sinh thấp đang ở ngưỡng báo động và đảm bảo thu nhập ổn định cho đội ngũ cộng tác viên y tế để họ yên tâm gắn bó lâu dài với nghề.
Những thách thức tại Trạm Y tế phường Bình Thạnh phản ánh bức tranh chung của mô hình y tế cơ sở mới tại TP.HCM, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp chính quyền và ngành y tế để thực sự đưa dịch vụ chăm sóc sức khỏe đến gần dân, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của người dân trong bối cảnh đô thị hóa nhanh chóng.
