Viêm não mô cầu: 'Sát thủ thầm lặng' đe dọa người trẻ, diễn tiến thần tốc trong 24 giờ
Khởi đầu âm thầm với những triệu chứng dễ nhầm lẫn như sốt, mệt mỏi hay đau đầu, viêm não mô cầu có thể nhanh chóng chuyển biến nặng, dẫn đến suy đa cơ quan và tử vong nếu chậm trễ trong việc điều trị. Đây là căn bệnh được các chuyên gia y tế ví như "sát thủ thầm lặng" bởi tốc độ diễn tiến thần tốc, có thể cướp đi sinh mạng chỉ trong vòng chưa đầy 24 giờ.
Những trường hợp đau lòng và diễn biến nhanh chóng
Mới đây, một bé gái 11 tuổi tại Phú Quốc, An Giang, đã không qua khỏi chỉ sau vài giờ nhập viện vì viêm não mô cầu nhóm B. Trước đó, trẻ có biểu hiện sốt, mệt mỏi và đau đầu, nhưng gia đình chủ quan cho rằng đây chỉ là sốt thông thường. Khi tình trạng trở nặng với ban xuất huyết lan rộng và tím tái, việc đưa đến bệnh viện đã quá muộn, dù các bác sĩ đã tích cực hồi sức theo phác đồ của Bộ Y tế.
Trường hợp này không phải là cá biệt. Tại Cần Thơ, một phụ nữ 47 tuổi nhập viện trong tình trạng nguy kịch sau khi tự điều trị tại nhà vì nghĩ là cảm cúm. Chỉ sau một ngày, bệnh nhân rơi vào sốc nhiễm trùng nặng, suy đa cơ quan và rối loạn đông máu. Ở Vĩnh Long, một ca bệnh khác cũng được ghi nhận với biểu hiện sốc nhiễm trùng nặng kèm ban xuất huyết hoại tử, đặc trưng của thể tối cấp nguy hiểm.
Nguyên nhân và con đường lây lan đáng lo ngại
Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Đỗ Duy Cường, Viện trưởng Viện Y học Nhiệt đới thuộc Bệnh viện Bạch Mai, viêm não mô cầu là bệnh truyền nhiễm nguy hiểm do vi khuẩn Neisseria meningitidis gây ra. Vi khuẩn này thường cư trú ở vùng hầu họng và lây truyền qua đường giọt bắn khi ho, hắt hơi hoặc nói chuyện gần.
Đáng chú ý, bệnh dễ bùng phát ở những nơi đông người như trường học, ký túc xá, doanh trại quân đội hay khu tập thể. Khoảng 5-20% dân số mang vi khuẩn mà không có triệu chứng, với tỷ lệ cao nhất ở nhóm thanh thiếu niên, lên đến 23,7%. Những người này trở thành "ổ chứa" âm thầm, có thể phát tán mầm bệnh ra cộng đồng mà không hề hay biết.
Các hành vi như hút thuốc lá, hôn, tụ tập đông người hoặc sinh hoạt tại các quán bar, pub làm tăng đáng kể nguy cơ lây lan bệnh. PGS.TS Cường nhấn mạnh: "Viêm não mô cầu được đánh giá là một trong những bệnh nhiễm trùng có tốc độ diễn tiến nhanh nhất. Bệnh có thể gây viêm màng não, nhiễm trùng huyết, sốc nhiễm trùng và suy đa tạng. Trong nhiều trường hợp, bệnh có thể cướp đi mạng sống người bệnh chỉ trong vòng 24 giờ nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời."
Dấu hiệu cảnh báo sớm và biện pháp phòng ngừa
Bác sĩ chuyên khoa II Nguyễn Minh Tiến từ Bệnh viện Nhi đồng Thành phố (TP.HCM) cho biết, các triệu chứng ban đầu của bệnh rất dễ nhầm lẫn với cảm cúm thông thường, bao gồm sốt, đau họng, mệt mỏi, đau đầu và đau cơ. Tuy nhiên, có những dấu hiệu cảnh báo sớm cần đặc biệt lưu ý:
- Xuất hiện nốt ban bất thường trên da.
- Ban xuất huyết hoặc chấm đỏ.
- Xuất huyết kết mạc mắt.
Trong bối cảnh có yếu tố dịch tễ như tiếp xúc với người bệnh, sống trong môi trường đông người hoặc vừa đi bơi, nếu xuất hiện các triệu chứng trên, người dân cần đến cơ sở y tế sớm để được chẩn đoán và điều trị kịp thời.
Vi khuẩn não mô cầu có nhiều nhóm huyết thanh, phổ biến nhất là B, A, C, Y và W, cũng là các nhóm gây bệnh chủ yếu tại Việt Nam và trên thế giới. Để phòng bệnh, tiêm vaccine được xem là biện pháp hiệu quả nhất, với các loại như Bexsero (phòng nhóm B) và Menactra (phòng các nhóm A, C, Y, W-135).
Bên cạnh đó, người dân cần duy trì các biện pháp phòng bệnh cơ bản:
- Rửa tay thường xuyên với xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn.
- Vệ sinh răng miệng đúng cách hàng ngày.
- Giữ môi trường sống thông thoáng, sạch sẽ.
- Ăn uống đầy đủ dinh dưỡng để tăng cường sức đề kháng.
Khi xuất hiện ca bệnh trong cộng đồng, cần thực hiện các biện pháp như đeo khẩu trang, hạn chế tiếp xúc gần và khử khuẩn môi trường để ngăn chặn lây lan. Những người tiếp xúc gần với bệnh nhân cần được uống kháng sinh dự phòng theo chỉ định của bác sĩ, chẳng hạn như rifampicin, ciprofloxacin hoặc azithromycin; phụ nữ mang thai có thể sử dụng ceftriaxone.
Theo các chuyên gia, nguy cơ lây nhiễm cao nhất thường trong tuần đầu sau khi tiếp xúc với người bệnh, và thời gian theo dõi an toàn thường kéo dài khoảng 10 ngày. Việc nhận biết sớm các dấu hiệu và tuân thủ các biện pháp phòng ngừa là chìa khóa để bảo vệ sức khỏe trước căn bệnh nguy hiểm này.
