Trào lưu 'Hot girl ngân hàng' AI trên TikTok: Rủi ro pháp lý và cảnh báo từ chuyên gia
Những cô gái với gương mặt hoàn hảo, làn da không tì vết, khoác lên mình bộ đồng phục đặc trưng của các ngân hàng như Vietcombank, BIDV hay TPBank đang xuất hiện tràn lan trên nền tảng TikTok. Sự chân thực đến ngỡ ngàng từ công nghệ Deepfake và Generative AI đã xóa nhòa ranh giới giữa người thật và sản phẩm số, kéo theo những hệ lụy pháp lý chưa từng có tiền lệ.
Chạm ngưỡng đỏ pháp lý
Theo các chuyên gia, việc tạo dựng "nhân viên ngân hàng ảo" không đơn thuần là sáng tạo nội dung giải trí. Nếu sử dụng đồng phục, logo hoặc bối cảnh giống với một tổ chức cụ thể, nhà sáng tạo có thể đối mặt với nhiều rủi ro pháp lý, từ vi phạm quyền sở hữu trí tuệ, giả mạo tổ chức đến phát tán thông tin gây nhầm lẫn.
Bà Đặng Thị Thúy Huyền, Đoàn luật sư TP.HCM, nhận định loạt video "hot girl ngân hàng" AI đang chạm tới ranh giới nhạy cảm của nhiều quy định pháp luật hiện hành tại Việt Nam. Vấn đề cốt lõi nằm ở khả năng gây nhầm lẫn về chủ thể. Khi một nhân vật ảo có bối cảnh và kịch bản giống hệt nhân viên thực thụ, người xem có xu hướng tin rằng đây là đại diện hợp pháp của tổ chức.
Luật sư Huyền cho biết: "Một điểm pháp lý mới mang tính nền tảng là nghĩa vụ minh bạch. Từ ngày 1/3, theo Điều 11 Luật Trí tuệ nhân tạo 2025, nội dung do AI tạo ra phải được gắn nhãn. Việc tạo ra các 'nhân viên ảo' nhưng không công bố rõ là sản phẩm AI sẽ vi phạm nghĩa vụ minh bạch thông tin trong môi trường số."
Rủi ro hình sự và dân sự
Không chỉ dừng lại ở việc nhầm lẫn, hành vi tạo nhân vật AI diện trang phục ngân hàng có thể bị xem là cung cấp thông tin sai sự thật, theo Điều 7 Luật An ninh mạng 2025. Luật sư Huyền trích dẫn điểm e khoản 1 Điều 5 Nghị định 72/2013/NĐ-CP, pháp luật nghiêm cấm lợi dụng Internet để giả mạo tổ chức, cá nhân.
Bà Huyền cảnh báo: "Nghiêm trọng hơn, nếu 'hot girl AI' được sử dụng để dẫn dụ người dùng cung cấp thông tin cá nhân, mã OTP hoặc chuyển tiền, người tạo ra chúng có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản (Điều 174 Bộ luật Hình sự). Ngay cả khi không có mục đích lừa đảo, việc giả lập hình ảnh, giọng nói của một cá nhân có thật mà chưa được đồng ý cũng đã xâm phạm quyền đối với hình ảnh cá nhân theo Điều 32 Bộ luật Dân sự 2015."
Vi phạm sở hữu trí tuệ và trách nhiệm chia sẻ
Dưới góc độ sở hữu trí tuệ, luật sư Nguyễn Văn Đồng, Trưởng văn phòng Luật sư Nhân Chính, Đoàn Luật sư TP Hà Nội, cho rằng việc dùng AI tạo hình nhân viên mặc đồng phục doanh nghiệp vẫn có thể là hành vi vi phạm pháp luật tùy vào mức độ nhận diện thương hiệu. Ngay cả khi nội dung được xây dựng theo hướng tích cực, pháp luật vẫn bảo vệ quyền kiểm soát của doanh nghiệp đối với cách thương hiệu của đơn vị khi xuất hiện trước công chúng.
Ông Đồng nói thêm: "Trong môi trường số hiện nay, hành vi chia sẻ không còn được xem là trung lập. Nếu một cá nhân (đặc biệt là các KOL, Admin Fanpage) biết hoặc có cơ sở để biết nội dung là sai lệch mà vẫn tiếp tục lan truyền, họ có thể bị liên đới trách nhiệm, bị xử phạt hành chính hoặc phải bồi thường thiệt hại."
Ảnh hưởng đến thương hiệu và xã hội
Ở góc độ công nghệ và truyền thông, ông Lê Hoàng, CEO công ty Staspi AI Marketing, cho rằng việc sử dụng nhân vật AI mang hình ảnh nhân viên ngân hàng để chia sẻ nội dung trên mạng xã hội là xu hướng đáng lo ngại. Theo ông, các nội dung này có thể làm lệch định vị thương hiệu của ngành ngân hàng.
Ông Hoàng nhận định: "Ngân hàng vốn là lĩnh vực đòi hỏi sự tin cậy, nghiêm túc và chuyên nghiệp. Tuy nhiên, nhiều video lại khai thác hình ảnh nhân viên ngân hàng theo hướng gợi cảm hoặc thiếu chuẩn mực, khiến hình ảnh thương hiệu trở nên kém nghiêm túc."
Rủi ro lớn hơn nằm ở nội dung thông tin mà các nhân vật AI truyền tải. Nếu những nhân vật này đưa ra lời khuyên tài chính sai lệch hoặc thông tin không chính xác, người theo dõi, đặc biệt là nhóm không am hiểu công nghệ, có thể tin tưởng và làm theo, dẫn đến hậu quả nghiêm trọng về tài chính.
Giải pháp cho doanh nghiệp
Trong bối cảnh AI tạo nội dung ngày càng dễ tiếp cận, doanh nghiệp không thể chỉ phản ứng khi sự việc xảy ra mà cần chủ động xây dựng cơ chế quản lý. Luật sư Nguyễn Văn Đồng đề xuất doanh nghiệp nên triển khai đồng bộ bốn nhóm giải pháp:
- Củng cố nền tảng pháp lý về sở hữu trí tuệ, bao gồm đăng ký bảo hộ đầy đủ nhãn hiệu, logo, slogan và các yếu tố nhận diện thương mại.
- Thiết lập cơ chế giám sát nội dung trên mạng xã hội, sử dụng các công cụ theo dõi để phát hiện sớm những sản phẩm AI liên quan đến thương hiệu.
- Chuẩn hóa quy trình xử lý vi phạm, từ gửi cảnh báo pháp lý, yêu cầu gỡ nội dung cho đến khởi kiện khi cần thiết.
- Truyền thông chủ động để người dùng nhận biết đâu là nội dung chính thức, thậm chí tận dụng công nghệ AI để tạo ra các nhân vật đại diện hoặc nội dung chính thống của riêng mình.
Luật sư Đồng nhấn mạnh: "AI không phải là vùng ngoài pháp luật. Các quy định hiện hành về sở hữu trí tuệ, danh dự, uy tín và trách nhiệm dân sự hoàn toàn có thể áp dụng để điều chỉnh các hành vi liên quan. Người tạo ra, người phát tán và thậm chí người khuếch tán nội dung đều có thể trở thành chủ thể chịu trách nhiệm pháp lý."
