Chiều 23/4, với 488/492 đại biểu tham gia biểu quyết tán thành (chiếm tỷ lệ 97,6% tổng số đại biểu), Quốc hội đã chính thức thông qua Luật Hộ tịch (sửa đổi). Luật gồm 4 Chương, 30 Điều, quy định về hộ tịch, đăng ký hộ tịch, Cơ sở dữ liệu hộ tịch và quản lý nhà nước về hộ tịch. Luật có hiệu lực thi hành từ ngày 1/3/2027, ngoại trừ lộ trình thực hiện đăng ký khai sinh và đăng ký khai tử chủ động. Lộ trình này phải được thực hiện thống nhất trên toàn quốc chậm nhất từ ngày 1/1/2031.
Phân cấp triệt để thẩm quyền đăng ký hộ tịch
Luật cụ thể hóa chủ trương đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, cải cách thủ tục hành chính và chuyển đổi số trong lĩnh vực hộ tịch, nhằm tạo thuận lợi tối đa cho người dân và nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước. Đáng chú ý, Luật quy định phân cấp triệt để thẩm quyền đăng ký hộ tịch, theo đó việc đăng ký hộ tịch không phụ thuộc vào địa giới hành chính. Cụ thể, Điều 8 về thẩm quyền đăng ký hộ tịch quy định: Ủy ban nhân dân cấp xã (không phụ thuộc vào nơi cư trú của cá nhân) có thẩm quyền đăng ký các sự kiện, thông tin hộ tịch quy định tại Điều 4 của luật như khai sinh, kết hôn, tình trạng hôn nhân, khai tử…
Chủ tịch UBND cấp xã được ủy quyền ký giấy tờ hộ tịch
Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã có thẩm quyền ký giấy tờ hộ tịch. Căn cứ tình hình thực tế tại địa phương, Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã được ủy quyền ký giấy tờ hộ tịch theo quy định, trừ các loại giấy tờ hộ tịch sau đây: Giấy khai sinh, giấy chứng nhận kết hôn, giấy tờ hộ tịch trong trường hợp đăng ký hộ tịch có yếu tố nước ngoài. Cơ quan đại diện có thẩm quyền đăng ký các sự kiện, thông tin hộ tịch quy định tại Điều 4 của Luật cho công dân Việt Nam cư trú ở nước ngoài.
Báo cáo giải trình của Bộ trưởng Tư pháp
Trước đó, trình bày báo cáo giải trình, tiếp thu dự án Luật Hộ tịch (sửa đổi) trước Quốc hội, Bộ trưởng Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết: Về phân cấp triệt để thẩm quyền đăng ký hộ tịch, đăng ký hộ tịch không phụ thuộc địa giới hành chính và ủy quyền ký giấy tờ hộ tịch (Điều 8), Chính phủ đã rà soát, đánh giá toàn diện và nhận thấy các điều kiện, nguồn lực bảo đảm việc thực hiện đăng ký hộ tịch không phụ thuộc địa giới hành chính đã được bảo đảm. Thực tiễn triển khai công tác đăng ký hộ tịch không phụ thuộc địa giới hành chính theo mô hình chính quyền địa phương 2 cấp từ ngày 1/7/2025 đến nay cho thấy hoạt động đăng ký hộ tịch cơ bản ổn định, không phát sinh vướng mắc lớn.
Không hạn chế ủy quyền đối với giấy chứng tử
Luật đã được chỉnh lý theo hướng linh hoạt: Không hạn chế ủy quyền đối với giấy chứng tử nhằm bảo đảm giải quyết kịp thời. Cụ thể, đối với Giấy khai sinh và Giấy chứng nhận kết hôn - là các giấy tờ hộ tịch gốc, quan trọng, việc quy định do lãnh đạo Ủy ban nhân dân cấp xã ký là cần thiết để bảo đảm tính chặt chẽ, trang trọng.
Phát triển nguồn nhân lực và lộ trình đăng ký chủ động
Để đáp ứng yêu cầu phân quyền triệt để thẩm quyền đăng ký hộ tịch với khối lượng công việc ngày càng lớn, đăng ký hộ tịch phi địa giới hành chính và thực hiện trực tuyến toàn trình với hầu hết thủ tục hành chính trong lĩnh vực hộ tịch, Luật nhấn mạnh chính sách phát triển nguồn nhân lực: Bảo đảm ổn định vị trí việc làm, tăng cường đào tạo, bồi dưỡng, nâng cao năng lực và có chế độ đãi ngộ phù hợp nhằm nâng cao tính chuyên nghiệp, chất lượng và hiệu quả công tác hộ tịch. Luật bổ sung lộ trình thực hiện đăng ký khai sinh, khai tử theo phương thức chủ động thống nhất trên toàn quốc chậm nhất là từ ngày 1/1/2031. Theo Bộ trưởng Tư pháp Hoàng Thanh Tùng, đây là cải cách lớn, chuyển từ cơ chế "người dân yêu cầu" sang "cơ quan nhà nước chủ động phục vụ", đòi hỏi hoàn thiện đồng bộ hạ tầng số, kết nối dữ liệu, đặc biệt trong lĩnh vực y tế. Trong giai đoạn chuyển tiếp, địa phương đủ điều kiện được chủ động triển khai trước; đồng thời, Nhà nước tiếp tục đầu tư hạ tầng, đào tạo nguồn nhân lực và đẩy mạnh truyền thông chính sách nhằm bảo đảm tính khả thi và đồng thuận xã hội.
Ghi vào sổ hộ tịch sự kiện từ nước ngoài
Về ghi vào sổ hộ tịch sự kiện, thông tin hộ tịch của công dân Việt Nam đã giải quyết tại cơ quan có thẩm quyền nước ngoài, Luật quy định theo hướng bảo đảm nguyên tắc: Các sự kiện, thông tin hộ tịch của công dân Việt Nam đã được cơ quan có thẩm quyền nước ngoài giải quyết, nếu không trái với pháp luật Việt Nam thì được ghi vào sổ hộ tịch. Đồng thời, giao Chính phủ quy định chi tiết để bảo đảm tính thống nhất, khả thi trong tổ chức thực hiện.
