Tại phiên bế mạc Diễn đàn Báo chí toàn quốc 2026, Hội Nhà báo Việt Nam đã công bố bộ “10 quy tắc sử dụng AI trong hoạt động báo chí” nhằm định hướng chuẩn mực nghề nghiệp cho việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong các cơ quan báo chí.
10 quy tắc sử dụng AI trong báo chí
Bộ quy tắc bao gồm: AI chỉ là công cụ kỹ thuật hỗ trợ, không thay thế nhà báo; không xem AI là nguồn tin; không đăng tải nguyên bản nội dung AI tạo ra; tuyệt đối không tạo hoặc phát tán thông tin giả; không sử dụng AI để tạo Deepfake hoặc giả mạo; bảo vệ nguồn tin và dữ liệu cá nhân; tôn trọng bản quyền; minh bạch khi sử dụng AI; nội dung nhạy cảm phải kiểm chứng nhiều lớp; tuân thủ pháp luật và định hướng.
AI không thay thế nhà báo
Ông Lê Quốc Minh - Ủy viên Trung ương Đảng, Tổng biên tập báo Nhân Dân, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam nhấn mạnh: “Khi mạng xã hội và trí tuệ nhân tạo đang tạo ra một cơn bão thông tin khổng lồ, báo chí chính thống không thể chọn cách chạy đua về tốc độ đưa tin, mà phải tái định nghĩa sứ mệnh bằng giá trị cốt lõi, đó là sự tin cậy, tính kiểm chứng và những góc nhìn sâu sắc.”
Việc ban hành bộ quy tắc nhằm giúp các cơ quan báo chí khai thác hiệu quả lợi ích của AI, đồng thời bảo đảm các nguyên tắc nghề nghiệp, đạo đức báo chí và trách nhiệm xã hội trong môi trường truyền thông số.
Quan điểm của chuyên gia pháp lý
Luật sư Nguyễn Ngọc Hùng – Trưởng văn phòng Luật sư Kết nối (Đoàn Luật sư TP. Hà Nội) cho rằng quy tắc “AI chỉ là công cụ kỹ thuật hỗ trợ, không thay thế nhà báo, không xem AI là nguồn tin” là cần thiết. Ông giải thích: “AI có khả năng hỗ trợ phóng viên, biên tập viên trong nhiều công đoạn, nhưng bản chất của AI là tạo ra nội dung dựa trên dữ liệu đã được huấn luyện, có thể xuất hiện tình trạng đưa ra những thông tin có vẻ hợp lý nhưng không chính xác hoặc không có thật.”
Luật sư Hùng nhấn mạnh: “AI không có tư cách pháp lý, không chịu trách nhiệm trước pháp luật và cũng không có khả năng kiểm chứng thông tin như con người. Do đó, không bao giờ được phép coi AI là một nguồn tin độc lập trong hoạt động báo chí.”
Về trách nhiệm pháp lý, ông khẳng định: “AI không phải là chủ thể chịu trách nhiệm trước pháp luật. Người quyết định sử dụng, biên tập và công bố nội dung mới là chủ thể chịu trách nhiệm cuối cùng.”
Báo chí sáng tạo và có trách nhiệm
Ông Lê Quốc Minh nhấn mạnh: “Báo chí sáng tạo và sử dụng AI có trách nhiệm mới tạo nên sự thành công cho các tác phẩm báo chí và giành được sự quan tâm của độc giả. Xét cho cùng thì sự chính trực và đạo đức báo chí mới tạo nên sự tin cậy của công chúng và đây chính là tài sản lớn nhất của báo chí chính thống.”
Lưu ý để tránh rủi ro pháp lý
Luật sư Hùng khuyến cáo các cơ quan báo chí cần: kiểm tra nguồn dữ liệu, hình ảnh, âm thanh, video do AI sử dụng để tránh xâm phạm quyền tác giả; không đưa dữ liệu cá nhân nhạy cảm vào nền tảng AI khi chưa được phép; mọi nội dung do AI tạo ra phải được kiểm chứng bằng các nguồn tin đáng tin cậy trước khi xuất bản; không sử dụng AI để tạo dựng hình ảnh, âm thanh, video giả mạo; minh bạch trong việc sử dụng AI khi pháp luật yêu cầu.
Nhà báo là “tổng đạo diễn”
Tại phiên thảo luận “AI - Ứng dụng thế nào, kiểm soát ra sao tại các tòa soạn Việt Nam?”, ông Trần Ngọc Long - Trưởng phòng Đa phương tiện Báo điện tử VietnamPlus cho biết: 39% người dưới 35 tuổi chỉ xem tin tức qua video ngắn mỗi tuần, và TikTok đang trở thành nơi đọc tin chính của nhóm thanh niên từ 18 đến 24 tuổi. Dù hầu hết tòa soạn đã dùng AI, 67% các báo khẳng định sẽ không cắt giảm đội ngũ phóng viên.
Bà Tạ Bích Loan - Giảng viên Khoa Truyền thông và Văn hóa đối ngoại, Học viện Ngoại giao, nhà sáng lập Media AI Lab chỉ ra rằng người đọc hiện nay không thể phân biệt bài viết do AI hay con người tạo ra. Bà cho rằng nhà báo phải đóng vai trò “tổng đạo diễn”, kiểm tra bài viết qua 6 câu hỏi nghiêm ngặt trước khi đăng tải.
Nhà báo Nguyễn Hoàng Nhật - Phó Trưởng ban Nhân Dân điện tử, Báo Nhân Dân khẳng định: “AI có thể giúp viết nhanh hơn, lan truyền rộng hơn, nhưng chính sự trung thực, đạo đức nghề nghiệp và sự cảm thông của nhà báo mới là thứ giữ chân độc giả.”
