Trong bối cảnh nhiều người lo ngại AI sẽ cướp việc làm, CEO BKAV Nguyễn Tử Quảng nhận định rằng vấn đề không nằm ở công nghệ mà ở sự lạc hậu của quan hệ sản xuất. Theo ông, nhờ AI, một kỹ sư tại BKAV có thể hoàn thành khối lượng công việc trong 1 tuần mà trước đây cần tới khoảng 10 kỹ sư làm liên tục trong 8 tháng. Điều này cho thấy năng suất lao động không còn tăng tuyến tính mà có thể khuếch đại theo cấp số nhân.
AI thay đổi lực lượng sản xuất
Ông Nguyễn Tử Quảng dẫn chứng lịch sử: mỗi cuộc cách mạng công nghệ đều làm thay đổi lực lượng sản xuất. Máy hơi nước tạo ra cách mạng công nghiệp, điện tạo ra sản xuất hàng loạt, Internet thay đổi nền kinh tế tri thức, và AI đang tạo ra bước nhảy lớn hơn tất cả. Ông nhấn mạnh: nhờ AI, chi phí biên để sản xuất thêm một đơn vị sản phẩm gần như bằng 0, giúp cùng một kỹ sư tạo ra sản lượng lớn hơn nhiều so với trước.
Mâu thuẫn giữa lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất
CEO BKAV nhắc lại luận điểm của Karl Marx: khi lực lượng sản xuất phát triển vượt khỏi khuôn khổ của quan hệ sản xuất hiện hữu, mâu thuẫn sẽ xuất hiện và xã hội buộc phải điều chỉnh. Ông cho rằng AI đang khiến vấn đề này nóng trở lại. AI giúp của cải được tạo ra nhiều hơn, nhanh hơn bao giờ hết, chi phí sản xuất giảm mạnh, năng suất tăng đột biến. “Lẽ ra con người phải được giải phóng khỏi lao động nặng nhọc và hưởng cuộc sống tốt hơn,” nhưng thực tế ở nhiều nơi lại là làn sóng cắt giảm nhân sự, thất nghiệp và bất ổn ngày càng lớn.
Giải pháp: Giá trị thặng dư xã hội hóa
Ông Quảng đề xuất khái niệm “Giá trị thặng dư xã hội hóa”. Theo đó, nền kinh tế cần tiếp tục sử dụng sức mạnh của thị trường để giải phóng lực lượng sản xuất, tạo ra lượng của cải ngày càng lớn. Sau đó, thông qua vai trò điều tiết của Nhà nước, phần giá trị ấy sẽ được chuyển hóa thành phúc lợi xã hội và đầu tư trở lại cho con người. Đây mới là lời giải cho bài toán AI trong tương lai.
Địa tô số và chủ quyền trên không gian mạng
Không chỉ dừng ở AI, CEO BKAV còn đưa ra khái niệm “địa tô số”. Ông cho rằng bất kỳ doanh nghiệp nào muốn tiếp cận người dùng điện thoại thông minh đều phải đi qua App Store của Apple hoặc Google Play, và khoản phí này mang bản chất của một dạng “địa tô độc quyền” mà Karl Marx từng phân tích. Tuy nhiên, vấn đề lớn hơn là câu chuyện chủ quyền. Nếu không gian mạng được coi là “vùng chủ quyền thứ năm”, thì việc làm chủ hệ điều hành, nền tảng số và công nghệ lõi trở thành một phần của chủ quyền quốc gia. Việt Nam không nhất thiết phải ngay lập tức thay thế các nền tảng nước ngoài, nhưng cần có năng lực tự chủ để không bị động nếu bối cảnh địa chính trị hoặc công nghệ thay đổi trong tương lai.
