Mỹ và Trung Quốc đang chạy đua phát triển công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) tiên tiến và tinh vi nhất. AI trở thành “điểm nóng” trong căng thẳng thương mại giữa các cường quốc, với những “ông lớn” như Nvidia bị mắc kẹt.
Cáo buộc từ Nhà Trắng
Theo bản ghi nhớ của ông Michael Kratsios, Giám đốc Văn phòng Chính sách Khoa học và Công nghệ Nhà Trắng, các thực thể nước ngoài, “chủ yếu có trụ sở tại Trung Quốc”, đã thực hiện các chiến dịch ở "quy mô công nghiệp" nhằm sao chép các mô hình AI tiên tiến từ các công ty Mỹ. Nỗ lực này bao gồm việc sử dụng hàng chục nghìn tài khoản ủy quyền để trốn tránh sự phát hiện và các kỹ thuật bẻ khóa nhằm đánh cắp thông tin độc quyền.
Ông Kratsios nhận định các chiến dịch có phối hợp này trích xuất một cách có hệ thống năng lực từ các mô hình của Mỹ, qua đó trục lợi từ chuyên môn và sự đổi mới của quốc gia này. Trọng tâm của các cáo buộc là một quy trình có tên "chưng cất" - kỹ thuật chuyển giao kiến thức từ một mô hình AI lớn sang một mô hình nhỏ hơn để vận hành với chi phí thấp.
Kỹ thuật 'chưng cất' bị lạm dụng
Dù "chưng cất" là phương pháp đào tạo phổ biến, các công ty như Anthropic và OpenAI từng khẳng định quy trình này đã bị lạm dụng để mô phỏng không công bằng năng lực các mô hình của họ. DeepSeek, công ty khởi nghiệp của Trung Quốc, đang là tâm điểm của các cáo buộc. Hồi tháng 2, OpenAI đã cảnh báo giới lập pháp rằng DeepSeek nỗ lực sao chép hiệu suất các mô hình của họ thông qua quá trình "chưng cất". Anthropic cũng xác định DeepSeek và hai phòng thí nghiệm khác đã "trích xuất trái phép năng lực của Claude" để cải thiện mô hình riêng.
Lo ngại về an ninh và kinh tế
Bên cạnh thiệt hại kinh tế, ông Kratsios cảnh báo các mô hình được "chưng cất" còn gây lo ngại lớn về an ninh. Chiến dịch này cho phép các tác nhân nước ngoài cố tình loại bỏ các giao thức bảo mật và vô hiệu hóa các cơ chế nhằm đảm bảo hệ thống AI duy trì tính trung lập về ý thức hệ và tôn trọng sự thật. Dù các sản phẩm phái sinh có thể đạt hiệu suất tương đương trên một số bài kiểm tra với chi phí thấp, chúng được xây dựng trên "nền tảng mong manh".
Phản ứng của chính quyền Trump
Để ứng phó, chính quyền Tổng thống Trump lên kế hoạch chia sẻ thông tin tình báo với các doanh nghiệp nội địa về chiến thuật của đối thủ. Đồng thời, Mỹ sẽ xem xét một loạt biện pháp để buộc các tác nhân nước ngoài phải chịu trách nhiệm và hợp tác với khu vực tư nhân nhằm phát triển các quy chuẩn phòng thủ trước hoạt động "chưng cất" quy mô công nghiệp.
Củng cố vị thế của Mỹ như nước lãnh đạo trong cuộc đua AI là một mục tiêu trong nhiệm kỳ thứ hai của Tổng thống Trump. Ông đã thúc đẩy quy định AI cấp liên bang thay vì cấp tiểu bang nhằm thúc đẩy đổi mới. Tuy nhiên, các nhà phê bình lo ngại cách tiếp cận này có thể khiến các doanh nghiệp né tránh trách nhiệm. Ông Trump cũng kiểm soát việc bán chip AI sang Trung Quốc của những công ty như Nvidia.
