Microsoft dự đoán AI sẽ mua bản quyền phần mềm, mở rộng thị trường
Tại một hội nghị gần đây, ông Rajesh Jha, Giám đốc điều hành của Microsoft, đã đưa ra một quan điểm độc đáo về tương lai của trí tuệ nhân tạo. Ông cho rằng khi các công ty triển khai hàng loạt trợ lý AI, những tác nhân này có thể cần danh tính riêng biệt, bao gồm thông tin đăng nhập, hộp thư đến và thậm chí là bản quyền sử dụng phần mềm.
Viễn cảnh AI trở thành người dùng trả phí
Nếu điều này trở thành hiện thực, thay vì làm giảm doanh thu ngành phần mềm, AI có thể mở rộng quy mô thị trường. Ông Jha khẳng định: "Tất cả những AI được cụ thể hóa đó đều là cơ hội bán bản quyền". Ông vẽ ra viễn cảnh các tổ chức trong tương lai sẽ có số lượng AI nhiều hơn nhân sự con người, và mỗi AI thực chất là một người dùng phải trả tiền để sử dụng phần mềm.
Đề xuất này xuất hiện giữa lúc các nhà đầu tư lo ngại AI có thể "hút cạn" mô hình định giá dựa trên số lượng người dùng, vốn là xương sống của các doanh nghiệp phần mềm dịch vụ lớn như Microsoft, Salesforce hay Workday. Logic thông thường đặt ra câu hỏi: nếu một nhân viên con người có thể quản lý hàng chục trợ lý AI, tại sao doanh nghiệp phải tiếp tục trả tiền cho hàng chục giấy phép phần mềm khác?
Phản biện và tranh luận
Ông Jha phản biện rằng chính các AI này là những người dùng mới. Theo tính toán của ông, một công ty có 20 nhân viên hiện tại có thể mua 20 bản quyền Microsoft 365; tuy nhiên, nếu lực lượng lao động giảm xuống còn 10 người nhưng mỗi nhân viên được trang bị 5 AI, công ty đó có thể sẽ phải trả tiền cho 50 lượt mua bản quyền.
Tuy nhiên, không phải ai cũng đồng tình với tầm nhìn này. Ông Nenad Milicevic, đối tác tại tổ chức tư vấn AlixPartners, đưa ra dự báo trái ngược khi cho rằng AI sẽ làm giảm thiểu lượng con người tương tác với phần mềm, từ đó cắt giảm mạnh số lượng giấy phép bản quyền. Ông vẽ ra một kịch bản khác, nơi chỉ cần một nhân viên con người để giám sát một nhóm trợ lý AI.
Cuộc tranh luận này xoáy vào một mâu thuẫn cốt lõi:
- Nếu AI chỉ là công cụ mở rộng năng lực con người, việc thu thêm phí bản quyền có thể khiến người dùng cảm thấy bị "chi tiền hai lần".
- Ngược lại, nếu coi AI là nhân sự hoạt động tự chủ, việc trả tiền cho chúng có thể là điều không thể tránh khỏi.
Lời giải cho bài toán này được dự báo sẽ định hình bức tranh kinh tế ngành phần mềm trong cả thập kỷ tới.
Thách thức tại thị trường Việt Nam
Từ trước đến nay, người dùng cá nhân và nhiều doanh nghiệp tại Việt Nam vốn không có thói quen trả tiền mua bản quyền phần mềm. Tâm lý chuộng đồ "chùa" ăn sâu vào thói quen tiêu dùng, dẫn đến việc các phần mềm phổ biến như Windows, Microsoft Office hay ứng dụng đồ họa thường xuyên bị "crack" để sử dụng miễn phí. Việc thiếu biện pháp quản lý gắt gao trong quá khứ đã tạo ra rào cản lớn cho kinh doanh phần mềm truyền thống tại thị trường trong nước.
Tuy nhiên, mọi thứ đã thay đổi mạnh mẽ trong thời đại trí tuệ nhân tạo. Đặc thù của dịch vụ AI là năng lực điện toán và xử lý dữ liệu diễn ra trực tiếp trên các máy chủ đám mây khổng lồ. Điều này tạo ra ranh giới rõ ràng: nếu không trả tiền đăng ký cho những "gã khổng lồ" như Google, Anthropic hay OpenAI, người dùng hoàn toàn không thể truy cập và sử dụng dịch vụ AI quyền năng mà các công ty này cung cấp.
Sự chuyển dịch này diễn ra thuận lợi một phần nhờ thanh toán trực tuyến hiện nay đã dễ dàng hơn xưa rất nhiều thông qua thẻ quốc tế và ví điện tử. Một bộ phận lớn người dùng Việt Nam đã bắt đầu thay đổi thói quen tiêu dùng số.
Liệu người dùng Việt Nam đã thực sự sẵn sàng trả tiền cho một dịch vụ AI, rồi lại phải trả thêm phí bản quyền phần mềm mà AI đó thao tác thay mình? Điều này được dự báo là rất khó xảy ra ngay lập tức, bởi thói quen tối ưu hóa và né tránh chi phí phần mềm gốc rễ vẫn chưa thay đổi hoàn toàn.
Việc thuyết phục các doanh nghiệp Việt Nam trả tiền cho chi phí bản quyền của nhân viên ảo chắc chắn sẽ vấp phải sự kháng cự lớn. Liệu thị trường Việt Nam có chấp nhận mô hình định giá mới mẻ và đắt đỏ này khi các trợ lý AI ngày càng phổ biến hay không? Có lẽ, chỉ thời gian mới đưa ra được câu trả lời chính xác nhất.
