Các nhà nghiên cứu Nga vừa gây chú ý khi hồi sinh thành công một sinh vật siêu nhỏ bị đóng băng trong băng vĩnh cửu ở Siberia suốt khoảng 24.000 năm. Phát hiện tưởng như chỉ có trong phim khoa học viễn tưởng này đã mở ra hướng nghiên cứu mới về giới hạn sinh tồn của động vật đa bào.
Sinh vật 24.000 năm tuổi sống lại
Theo Indian Defence Review, sinh vật này được tìm thấy trong lớp băng vĩnh cửu tại Siberia, nơi nhiệt độ thấp và điều kiện địa chất đặc biệt đã bảo quản mẫu vật qua hàng thiên niên kỷ. Dù thường được mô tả là 'sinh vật giống giun', đây thực chất là luân trùng bdelloid, một dạng động vật đa bào cực nhỏ sống trong môi trường nước ngọt và chỉ có thể quan sát bằng kính hiển vi.
Nghiên cứu gốc được công bố trên tạp chí Current Biology cho biết mẫu luân trùng được thu hồi từ băng vĩnh cửu ở đông bắc Siberia và được định tuổi bằng phương pháp carbon phóng xạ, cho kết quả khoảng 24.000 năm. Sau khi rã đông trong điều kiện phòng thí nghiệm, sinh vật này đã hoạt động trở lại.
Động vật đa bào có sức sống phi thường
Điều khiến phát hiện trở nên đặc biệt là đây không phải sinh vật đơn bào, mà là động vật đa bào có cấu trúc sinh học phức tạp hơn. Trước đó, giới khoa học từng biết luân trùng có sức sống bền bỉ, có thể chịu đựng khô hạn, đóng băng, thiếu thức ăn và môi trường ít oxy. Tuy nhiên, việc một cá thể tồn tại trong trạng thái đóng băng hàng chục nghìn năm rồi sống lại vẫn là điều gây kinh ngạc.
Sau khi rã đông, luân trùng không chỉ sống lại đơn thuần mà còn duy trì hoạt động sinh học bình thường và sinh sản vô tính bằng hình thức trinh sản. Theo Current Biology, mẫu luân trùng cổ đại thuộc chi Adineta, có quan hệ gần với chủng Adineta vaga hiện đại thu thập tại Bỉ. Các thí nghiệm cho thấy chúng có thể tiếp tục sinh sản trong phòng thí nghiệm.
Cryptobiosis: Chìa khóa sinh tồn
Trưởng nhóm nghiên cứu Stas Malavin, thuộc Viện Các vấn đề Hóa lý và Sinh học trong Khoa học đất ở Nga, nhận định phát hiện này là bằng chứng cho thấy động vật đa bào có thể chịu đựng thời gian rất dài trong trạng thái gần như ngừng trao đổi chất, gọi là cryptobiosis (tiềm sinh). Khi hoạt động sống giảm xuống mức cực thấp, sinh vật có thể vượt qua điều kiện khắc nghiệt. Chính cơ chế này giúp luân trùng tồn tại qua hàng chục nghìn năm trong băng vĩnh cửu và 'thức dậy' khi môi trường thuận lợi.
Ý nghĩa khoa học và giới hạn
Phát hiện này mở rộng hiểu biết về giới hạn sinh tồn của sinh vật đa bào. Theo Quỹ Khoa học Quốc gia Mỹ, trước nghiên cứu này, luân trùng từng được ghi nhận sống sót khoảng 6-10 năm trong điều kiện đóng băng. Mốc 24.000 năm là bước nhảy lớn, cho thấy khả năng chịu đựng của một số sinh vật nhỏ bé vượt xa hình dung của giới khoa học.
Các nhà khoa học có thêm cơ sở nghiên cứu về sinh học lạnh, bảo quản tế bào, mô, cơ quan, cũng như khả năng sự sống tồn tại trong môi trường cực đoan. Kết quả cũng được nhắc đến trong thảo luận về sinh học vũ trụ, lĩnh vực quan tâm đến câu hỏi sự sống có thể tồn tại trong điều kiện khắc nghiệt tới mức nào.
Tuy nhiên, các chuyên gia nhấn mạnh không nên hiểu nhầm phát hiện này theo hướng con người hay động vật lớn có thể bị đóng băng rồi hồi sinh như phim viễn tưởng. Sinh vật càng phức tạp, việc bảo toàn tế bào, mô và cơ quan qua quá trình đóng băng rã đông càng khó khăn. Với động vật có vú, điều này vẫn là thách thức rất xa.
Dù vậy, việc một sinh vật đa bào siêu nhỏ sống lại sau 24.000 năm trong băng vĩnh cửu vẫn là cột mốc đáng chú ý. Nó cho thấy trong những lớp băng lạnh giá tưởng như chỉ lưu giữ dấu tích quá khứ, sự sống vẫn có thể âm thầm chờ đợi theo cách con người chưa hiểu hết.
