Sự bùng nổ của thương mại điện tử đã mang đến nhiều cơ hội cho doanh nghiệp và người tiêu dùng, nhưng cũng kéo theo sự gia tăng đáng báo động của hàng giả, hàng nhái và các hành vi vi phạm sở hữu trí tuệ trên không gian số.
Hàng giả dịch chuyển lên môi trường số
Thói quen mua sắm của người dân đã thay đổi mạnh mẽ nhờ sự phát triển nhanh chóng của thương mại điện tử. Chỉ với vài thao tác tìm kiếm trên các sàn thương mại điện tử hoặc mạng xã hội, người tiêu dùng có thể tiếp cận hàng trăm, thậm chí hàng nghìn gian hàng cùng kinh doanh một sản phẩm với nhiều mức giá khác nhau.
Tuy nhiên, đằng sau những lời quảng cáo hấp dẫn như “hàng chính hãng”, “giá tận gốc”, “xả kho”, “thanh lý” là nguy cơ không nhỏ về hàng giả, hàng nhái và hàng hóa không rõ nguồn gốc xuất xứ.
Lực lượng chức năng phát hiện cơ sở kinh doanh hàng nghìn sản phẩm quần áo thể thao nghi giả mạo các thương hiệu lớn.
Theo thống kê của cơ quan chức năng, khoảng 75% người dùng internet tại Việt Nam tham gia mua sắm trực tuyến. Có tới 70% người tiêu dùng từng mua phải hàng giả, hàng nhái hoặc sản phẩm không đúng với nội dung quảng cáo. Những con số này phản ánh thực trạng đáng báo động về rủi ro trên môi trường mua sắm trực tuyến.
Thời gian qua, lực lượng chức năng liên tiếp phát hiện nhiều vụ kinh doanh hàng hóa giả mạo nhãn hiệu quy mô lớn. Ngày 27/5, Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước phối hợp với Phòng An ninh mạng và Phòng chống tội phạm sử dụng công nghệ cao kiểm tra đột xuất một địa điểm kinh doanh thuộc Công ty TNHH Tien Tri Group tại phường Phú Diễn, Hà Nội. Qua kiểm tra, lực lượng chức năng phát hiện 3.984 sản phẩm quần áo thể thao có dấu hiệu giả mạo các thương hiệu nổi tiếng như Nike, Adidas, Puma, Jordan và Manchester United. Tại thời điểm kiểm tra, cơ sở không xuất trình được hóa đơn, chứng từ chứng minh nguồn gốc hàng hóa cũng như giấy tờ cho phép sử dụng nhãn hiệu từ chủ sở hữu. Đồng thời, đơn vị này còn vi phạm quy định về niêm yết giá hàng hóa.
Trước đó, ngày 20/5, lực lượng chức năng phát hiện gần 2.000 sản phẩm thời trang có dấu hiệu giả mạo hàng loạt thương hiệu nổi tiếng như Gucci, Louis Vuitton, Burberry, Dolce&Gabbana, Dior, Hermès và Fendi tại cửa hàng của Công ty TNHH Nhật Phương Linh ở xã Đan Phượng, Hà Nội. Theo giá niêm yết, tổng giá trị lô hàng vi phạm ước tính hơn 1,7 tỷ đồng. Toàn bộ số hàng hóa đã bị niêm phong, tạm giữ để phục vụ công tác xác minh, xử lý theo quy định.
Thủ đoạn ngày càng tinh vi
Theo Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước, từ ngày 7/5 đến 30/5, lực lượng quản lý thị trường trên cả nước đã kiểm tra 4.701 trường hợp, phát hiện và xử lý 3.730 vụ vi phạm với 4.147 hành vi vi phạm hành chính. Tổng số tiền xử phạt lên tới 41,4 tỷ đồng, trong khi giá trị tang vật vi phạm bị phát hiện vượt 22,2 tỷ đồng.
Điều đáng lo ngại là hoạt động buôn bán hàng giả đang dịch chuyển mạnh từ các kênh truyền thống lên môi trường số. Các đối tượng tận dụng công nghệ để che giấu hành vi, từ livestream bán hàng xuyên biên giới, xây dựng website đặt máy chủ ở nước ngoài đến liên tục thay đổi tên tài khoản, nền tảng kinh doanh nhằm né tránh sự kiểm tra, xử lý của cơ quan chức năng.
Trong khi đó, phần lớn doanh nghiệp nhỏ và vừa của Việt Nam vẫn chưa có đủ nguồn lực để bảo vệ thương hiệu trên không gian mạng. Nhiều doanh nghiệp chưa đăng ký bảo hộ nhãn hiệu quốc tế, thiếu công cụ giám sát vi phạm trực tuyến, chưa đầu tư công nghệ truy xuất nguồn gốc hay xây dựng đội ngũ chuyên trách kiểm soát thương hiệu số.
Thực tế này cho thấy cuộc chiến chống hàng giả không còn đơn thuần là nhiệm vụ quản lý thị trường mà đã trở thành bài toán về quản trị số, an ninh kinh tế và bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ trong thời đại công nghệ.
Ông Trần Hữu Linh, Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước nhận định, mặt trận chống hàng giả và xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ đang nóng hơn bao giờ hết. Việc liên tiếp phát hiện các vụ việc lớn cho thấy sự quyết liệt của lực lượng chức năng, đồng thời phản ánh thủ đoạn của các đối tượng vi phạm ngày càng tinh vi, liều lĩnh.
Ngay trong lĩnh vực xăng dầu, cơ quan chức năng gần đây cũng ghi nhận nhiều trang mạng rao bán các loại phụ gia không rõ nguồn gốc, quảng cáo có khả năng tối ưu hóa xăng E10, tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng nhiên liệu và an toàn của người sử dụng.
Tăng trách nhiệm của sàn thương mại điện tử
Theo ông Trần Hữu Linh, mặc dù hệ thống pháp luật tương đối đầy đủ nhưng hiệu quả thực thi vẫn chưa đáp ứng yêu cầu thực tiễn. Một số đối tượng sẵn sàng chấp nhận nộp phạt, sau đó thành lập pháp nhân mới để tiếp tục hoạt động.
Hệ lụy không chỉ dừng lại ở thất thu ngân sách hay thiệt hại cho người tiêu dùng mà còn làm suy giảm năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp chân chính, ảnh hưởng tiêu cực đến môi trường đầu tư và kinh doanh. “Thật bất công khi nhiều doanh nghiệp phải dành nguồn lực đáng kể để đối phó với hàng giả thay vì tập trung cho hoạt động sản xuất, kinh doanh và đổi mới sáng tạo”, ông Trần Hữu Linh chia sẻ.
Để ứng phó với tình trạng này, thời gian tới, Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước sẽ đẩy mạnh ứng dụng công nghệ trong phát hiện, giám sát và xử lý vi phạm trên không gian mạng; đồng thời tăng trách nhiệm của các sàn thương mại điện tử trong việc kiểm soát hàng hóa kinh doanh. Theo đó, các nền tảng sẽ phải chủ động gỡ bỏ ngay những đường dẫn chứa sản phẩm vi phạm khi có yêu cầu từ cơ quan chức năng. Bên cạnh đó, cơ quan quản lý cũng sẽ nghiên cứu xây dựng “danh sách đen” đối với các đối tượng từng vi phạm để phục vụ công tác theo dõi, giám sát.
Đối với người tiêu dùng, cơ quan quản lý kêu gọi nâng cao cảnh giác khi mua sắm trực tuyến, không tiếp tay cho hàng giả, hàng lậu vì tâm lý ham rẻ. Sự lựa chọn và thái độ kiên quyết “nói không” với hàng hóa vi phạm chính là một trong những giải pháp hiệu quả nhất để làm sạch thị trường và xây dựng môi trường kinh doanh lành mạnh trên không gian số.
