Hà Nội đang bước vào giai đoạn chuyển mình quan trọng khi xây dựng Nghị quyết về hoạt động đầu tư, kinh doanh sản phẩm, dịch vụ ban đêm và Đề án “Phát triển kinh tế đêm trên địa bàn thành phố Hà Nội giai đoạn 2026-2030, định hướng đến năm 2045”. Những chính sách mới này không chỉ kéo dài thời gian hoạt động sau 22 giờ mà còn kỳ vọng tạo hành lang pháp lý đồng bộ, nâng cao năng lực cạnh tranh du lịch Thủ đô và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.
Kinh tế đêm trở thành động lực tăng trưởng mới
Việc xây dựng đề án diễn ra trong bối cảnh Hà Nội vừa phê duyệt Quy hoạch Thủ đô với tầm nhìn 100 năm, hướng tới mô hình đa cực, đa trung tâm, đa tầng, với mục tiêu “Văn hiến – Văn minh – Hiện đại – Hạnh phúc”. Trong định hướng này, kinh tế đêm không còn là hoạt động bổ trợ cho du lịch mà trở thành một động lực tăng trưởng mới.
Trao đổi với Người Đưa Tin, PGS.TS Bùi Hoài Sơn – Ủy viên Chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội – cho rằng việc Hà Nội xây dựng cơ chế riêng cho hoạt động ban đêm cho thấy thành phố đã nhận thức rõ yêu cầu phải có khung chính sách phù hợp với đặc thù lĩnh vực này. Theo ông, nếu thiếu cơ chế riêng, kinh tế đêm sẽ phát triển tự phát, thiếu định hướng hoặc bị bó buộc bởi quy định thiết kế cho ban ngày.
Lợi thế văn hóa nghìn năm và thách thức quản trị
“Hà Nội có bề dày nghìn năm lịch sử, khu phố cổ, hồ Hoàn Kiếm, hồ Tây, sông Hồng, hệ thống làng nghề, kho tàng ẩm thực, kiến trúc, bảo tàng, nhà hát cùng không gian văn hóa cộng đồng phong phú. Nếu TP.HCM nổi bật với sức sống đô thị hiện đại thì Hà Nội có lợi thế về chiều sâu văn hóa. Vì vậy, Hà Nội không thể phát triển kinh tế đêm theo mô hình tiêu dùng nhanh hay sao chép từ địa phương khác”, PGS.TS Bùi Hoài Sơn phân tích.
Theo ông, điểm nghẽn lớn nhất hiện nay là thành phố chưa chuyển hóa hiệu quả nguồn tài nguyên văn hóa thành sản phẩm trải nghiệm ban đêm đủ sức hấp dẫn. “Du khách có thể đi bộ quanh hồ Hoàn Kiếm, thưởng thức ẩm thực, uống cà phê hay khám phá phố cổ. Nhưng sau đó, họ còn bao nhiêu lựa chọn để tiếp tục trải nghiệm và sẵn sàng chi tiêu? Chúng ta vẫn thiếu những sản phẩm đặc trưng như bảo tàng mở cửa về đêm, chương trình nghệ thuật biểu diễn thường kỳ, tour khám phá ký ức Hà Nội, không gian nghệ thuật ven sông hay những khu chợ đêm thực sự mang bản sắc sáng tạo”, ông đặt vấn đề.
Bản sắc riêng cho từng không gian đêm
PGS.TS Bùi Hoài Sơn cho rằng Hà Nội nên phát triển một số không gian kinh tế đêm trọng điểm, nhưng cần tránh tư duy xây dựng khu vực quá lớn, quá ồn ào hoặc chỉ tập trung vào ăn uống, giải trí. Mỗi khu vực cần được định vị với bản sắc riêng: hồ Hoàn Kiếm – phố cổ có thể phát triển không gian di sản, nghệ thuật đường phố, ẩm thực truyền thống; hồ Tây có thể trở thành trung tâm giải trí, âm nhạc, ẩm thực cao cấp, thể thao đêm; trục sông Hồng tiềm năng phát triển lễ hội ánh sáng, du lịch đường sông; các làng nghề như Bát Tràng, Vạn Phúc có thể khai thác trải nghiệm đêm gắn với nghề thủ công, trình diễn, workshop sáng tạo.
“Mỗi không gian phải có ‘tính cách’ riêng. Kinh tế đêm Hà Nội không thể chỉ xoay quanh một công thức chung là ăn uống, mua sắm và âm nhạc. Nếu hồ Hoàn Kiếm giống hồ Tây, hồ Tây lại giống phố cổ hay mọi chợ đêm khác thì Hà Nội sẽ đánh mất lợi thế cạnh tranh lớn nhất – bản sắc văn hóa”, ông Sơn nhấn mạnh.
Mục tiêu kinh tế đêm đóng góp 7-8% GRDP
TS. Hà Văn Siêu – Phó Cục trưởng Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam – cho rằng nếu chỉ dừng ở các tuyến phố đi bộ, mua sắm hay giải trí đơn thuần, Hà Nội sẽ khó tạo lợi thế cạnh tranh lâu dài. Thủ đô cần lấy công nghiệp văn hóa làm nền tảng và biến di sản nghìn năm thành trải nghiệm ban đêm giàu cảm xúc. Với mục tiêu đến năm 2035, kinh tế đêm đóng góp khoảng 7-8% GRDP, ông nhận xét: “Đây là mục tiêu an toàn, thậm chí còn khiêm tốn. Nếu có chiến lược đầu tư đúng và đủ, Hà Nội hoàn toàn có thể đạt kết quả cao hơn. Tuy nhiên, để lượng hóa chính xác vẫn cần hệ thống dữ liệu và phương pháp đánh giá đủ tin cậy”.
TS. Hà Văn Siêu nhận định ở Việt Nam chỉ Hà Nội và TP.HCM có quy mô đủ lớn để hình thành không gian kinh tế đêm sôi động. Dư địa khai thác còn rất lớn: “Chúng ta mới chỉ khai thác khoảng 5-6 giờ buổi tối, trong khi cả một ‘đời sống đêm’ đúng nghĩa vẫn gần như bỏ ngỏ. Đây là khoảng thời gian du khách sẵn sàng chi tiêu nhiều nhất cho trải nghiệm, giải trí và cảm xúc”.
Thể chế và văn hóa tiêu dùng là rào cản
Theo TS. Hà Văn Siêu, rào cản đầu tiên là hệ thống thể chế, chính sách và quy hoạch chưa theo kịp yêu cầu phát triển. Các quy định về thời gian hoạt động, tiếng ồn, phân khu chức năng, hài hòa với khu dân cư, cơ chế quản lý hoạt động ban đêm cần tiếp tục hoàn thiện. Yếu tố quan trọng khác là hình thành văn hóa tiêu dùng và nhịp sống về đêm của người dân. “Một khu kinh tế đêm không thể chỉ có khách du lịch. Điều hấp dẫn nhất đối với du khách chính là được hòa mình vào đời sống bản địa. Nếu thiếu sự tham gia của cộng đồng cư dân, điểm đến sẽ rất khó có sức sống và bản sắc riêng”, ông chia sẻ.
Phát triển kinh tế đêm không đồng nghĩa với toàn bộ thành phố hoạt động xuyên đêm. Hà Nội cần quy hoạch rõ từng không gian với thời gian hoạt động khác nhau, phù hợp đặc điểm từng khu vực và bảo đảm hài hòa giữa phát triển kinh tế với chất lượng sống của người dân.
Chiều sâu văn hóa – lợi thế cạnh tranh bền vững
TS. Hà Văn Siêu nhấn mạnh lợi thế lớn nhất của Hà Nội nằm ở chiều sâu văn hóa. “Nếu Bangkok nổi bật bởi sự sôi động, Singapore tạo dấu ấn bằng tính hiện đại thì Hà Nội có thể tạo sức hút từ chiều sâu văn hóa của một Thủ đô nghìn năm văn hiến. Đây là nơi hội tụ tinh hoa văn hóa các vùng miền, không gian giao thoa giữa truyền thống và hiện đại, giữa văn hóa phương Đông và phương Tây”. Thủ đô không nên cạnh tranh bằng sự náo nhiệt hay giải trí đại trà mà cần tạo trải nghiệm chỉ Hà Nội mới có: chương trình nghệ thuật chất lượng cao trên nền tảng chèo, ca trù, múa rối nước; đêm nhạc mang bản sắc Việt; không gian phố nghề, ẩm thực đêm, trải nghiệm ven sông Hồng hay chương trình kể chuyện văn hóa bằng ngôn ngữ nghệ thuật đương đại.
“Hà Nội vẫn cần những đại nhạc hội, sự kiện quy mô lớn để tạo sức hút, nhưng đó không phải bản sắc cốt lõi. Điều tạo nên sức cạnh tranh bền vững phải là những giá trị truyền thống được kể lại bằng ngôn ngữ hiện đại, để du khách không chỉ đến vui chơi mà còn muốn cảm nhận, ghi nhớ và quay trở lại”, TS. Hà Văn Siêu nhấn mạnh. Ông tin rằng nếu phát triển đúng hướng, Hà Nội hoàn toàn có thể trở thành trung tâm công nghiệp văn hóa ban đêm của Việt Nam, nơi các hoạt động văn hóa, nghệ thuật, ẩm thực và giải trí trở thành một phần bản sắc đô thị.
