Ngộ độc cá chình chứa độc tố ciguatoxin: Cảnh báo từ vụ việc tại bờ biển Nam Bộ
Theo thông tin từ nhóm du khách, vào bữa tối ngày 7/3 tại một nhà hàng địa phương ở khu vực bờ biển Nam Bộ, họ đã thưởng thức các món ăn bao gồm cá chình, tôm tít và sò. Chỉ trong khoảng thời gian ngắn sau bữa ăn, từ 1 phút đến 3 giờ đồng hồ, nhiều người bắt đầu xuất hiện những biểu hiện bất thường đáng lo ngại.
Các triệu chứng ngộ độc đa dạng và nghiêm trọng
Các triệu chứng ban đầu bao gồm đau rát ở họng và miệng, kèm theo tê bì môi và lưỡi. Sau đó, các biểu hiện này nhanh chóng lan rộng toàn thân, gây ra đau nhức cơ bắp, mỏi khớp tay chân, yếu cơ, chóng mặt, tụt huyết áp, buồn nôn, nôn mửa, đau bụng và tiêu chảy. Một số bệnh nhân còn gặp phải tình trạng tức ngực, mệt mỏi nhiều, cảm giác đau buốt khi chạm vào nước, và đau rát khó chịu ở hậu môn khi đại tiện.
Đáng chú ý, ngay cả những người chỉ ăn một lượng nhỏ, khoảng 2 miếng cá, cũng không tránh khỏi các triệu chứng này. Nhận thấy tình hình nguy cấp, các bệnh nhân đã được sơ cứu ban đầu tại địa phương, và 6 người trong đoàn đã được chuyển đến Trung tâm Chống độc, Bệnh viện Bạch Mai vào ngày 8/3 để tiếp tục theo dõi và điều trị chuyên sâu.
Nguyên nhân được xác định là độc tố ciguatoxin
Sau quá trình thăm khám và khai thác yếu tố dịch tễ, các bác sĩ đã xác định đây là một chùm ca ngộ độc ciguatera, nguyên nhân chính do ăn phải cá chình chứa độc tố ciguatoxin. Tiến sĩ, bác sĩ Nguyễn Trung Nguyên - Giám đốc Trung tâm Chống độc, Bệnh viện Bạch Mai, cho biết: “Ngộ độc ciguatera là loại ngộ độc cá biển thường gặp nhất, thậm chí còn phổ biến hơn cả ngộ độc cá nóc, nhưng trên thực tế, các bác sĩ và người dân thường ít chú ý đến.”
Độc tố ciguatoxin có nguồn gốc từ một loại vi tảo có tên Gambierdiscus toxicus sống trong môi trường nước biển. Thông qua chuỗi thức ăn, các loài cá nhỏ ăn tảo, và cá lớn ăn cá nhỏ, độc tố này tích lũy dần trong cơ thể của những loài cá lớn sống ở các rạn san hô. Nhiều loài cá có thể chứa độc tố này, đặc biệt là các loài có nguy cơ cao như cá nhồng, cá hồng, cá tầm, cá cháo, cá cam, cá chình, cá mú, cá mó, cá vược, và cá mập.
Đặc tính nguy hiểm của độc tố ciguatoxin
Một điều đáng lo ngại là ciguatoxin hoàn toàn không màu, không mùi, không vị, và không bị phá hủy bởi các phương pháp chế biến thông thường như nấu chín, đông lạnh, ướp muối, hay phơi khô. Một con cá mang độc tố trông vẫn hoàn toàn bình thường, khiến việc phát hiện trở nên rất khó khăn.
Theo các chuyên gia, ngộ độc ciguatera có thể gây ra nhiều nhóm triệu chứng khác nhau. Về tiêu hóa, người bệnh có thể gặp buồn nôn, nôn, đau quặn bụng, và tiêu chảy. Về thần kinh, các triệu chứng bao gồm tê bì, cảm giác bỏng rát khi tiếp xúc với lạnh, ngứa giống dị ứng (nhưng da vẫn bình thường), đau mỏi cơ, khó chịu, và liệt cơ. Triệu chứng đặc trưng là rối loạn cảm giác nóng-lạnh, khi chạm vào nước lạnh có cảm giác đau buốt hoặc bỏng rát.
Về tim mạch, biểu hiện nặng có thể là tụt huyết áp và nhịp tim chậm, đe dọa tính mạng. Đặc biệt, một số trường hợp, các triệu chứng thần kinh có thể kéo dài nhiều tháng, gây khó chịu và ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng cuộc sống của người bệnh.
Điều trị và khuyến cáo phòng ngừa
Tiến sĩ Nguyễn Trung Nguyên nhấn mạnh rằng hiện nay không có thuốc giải độc đặc hiệu cho ciguatoxin. Việc điều trị chủ yếu tập trung vào điều trị triệu chứng, đảm bảo hô hấp, ổn định nhịp tim và huyết áp, giảm đau, và theo dõi các biến chứng. Ông cho biết: “Phòng ngừa vẫn là biện pháp quan trọng nhất.”
Để giảm thiểu rủi ro, người dân cần lưu ý chỉ ăn số lượng ít với các loại cá sống tự nhiên có nguy cơ cao, tránh ăn nội tạng cá vì đây là nơi tập trung nhiều độc tố nhất, và thận trọng với các loại cá đánh bắt tự nhiên tại vùng rạn san hô. Tiến sĩ Nguyên khuyến nghị: “Nếu muốn ăn các loài cá này để đảm bảo an toàn hơn, người dân có thể chọn cá nuôi. Thức ăn của cá nuôi do con người kiểm soát nên không có độc tố từ tảo biển.”
Các chuyên gia cũng khuyến cáo, khi xuất hiện các dấu hiệu nghi ngờ ngộ độc sau khi ăn cá biển, người dân cần chú ý đến nguy cơ liệt cơ gây suy hô hấp, co giật, loạn nhịp tim, và tụt huyết áp. Việc theo dõi tình trạng liệt cơ, phát hiện suy hô hấp, hỗ trợ hô hấp, và gọi cấp cứu để vận chuyển đến cơ sở y tế gần nhất là rất quan trọng để được điều trị kịp thời.
Hiện tại, 6 bệnh nhân ngộ độc cá chình tại Trung tâm Chống độc, Bệnh viện Bạch Mai đã có sức khỏe ổn định và được xuất viện. Sự việc này một lần nữa nhấn mạnh tầm quan trọng của việc nâng cao nhận thức về an toàn thực phẩm, đặc biệt là với các loại hải sản có nguy cơ chứa độc tố tự nhiên.
