Sau nhiều thập kỷ gắn bó với thơ ca và trường ca, nhà thơ Hữu Thỉnh (82 tuổi) vừa cho ra mắt tiểu thuyết đầu tay "Thép dưới cỏ", tác phẩm dày tâm huyết tri ân đồng đội trong Binh chủng Tăng thiết giáp. Cuốn sách do Nhà xuất bản Quân đội nhân dân ấn hành, gồm 17 chương, tái hiện sinh động giai đoạn lịch sử hào hùng qua những tình huống kịch tính, khắc họa bản lĩnh, trí tuệ và tinh thần quả cảm của người lính, cùng tình đồng đội, tình quân dân và vẻ đẹp con người trong chiến tranh. Phần kết mở rộng mạch tự sự sang thời hậu chiến, tạo chiều sâu cho số phận nhân vật, khơi gợi suy ngẫm về ký ức, hy sinh, giá trị hòa bình và sức sống bền bỉ của con người.
Hành trình 60 năm từ bản thảo đến tiểu thuyết
Theo chia sẻ của nhà thơ Hữu Thỉnh, ngay sau khi chiến dịch Tà Mây-Làng Vây kết thúc năm 1968, ông cùng bốn văn nghệ sĩ khác được Binh chủng Tăng thiết giáp giao nhiệm vụ viết về trận đánh lịch sử này. Bản thảo khi ấy đã hoàn thành nhưng chưa có điều kiện xuất bản. Gần 60 năm sau, với độ lùi của thời gian và những trải nghiệm của một người lính kiêm nhà văn, ông trở lại với đề tài dưới hình thức tiểu thuyết. "Tôi đã dốc vào đây tất cả tình cảm của mình sau 13 năm sống và phục vụ trong Binh chủng Tăng thiết giáp, xem đây là cách trả món nợ lớn đối với cái nôi đã nuôi dưỡng tôi trưởng thành", nhà thơ Hữu Thỉnh chia sẻ tại lễ ra mắt sách.
Bối cảnh lịch sử và sáng tạo văn học
Lấy bối cảnh chiến dịch Tà Mây-Làng Vây - trận đánh đầu tiên Quân giải phóng sử dụng xe tăng tiến công cứ điểm phòng ngự kiên cố của đối phương, "Thép dưới cỏ" tái hiện dấu mốc quan trọng của nghệ thuật tác chiến hiệp đồng binh chủng trong kháng chiến chống Mỹ, đồng thời đi sâu khám phá đời sống nội tâm người lính trước, trong và sau chiến tranh. Nhà thơ Hữu Thỉnh khẳng định, Làng Vây trong tác phẩm là "Làng Vây của văn học", không phải bản sao lịch sử. Trên nền tảng sự thật lịch sử, tác phẩm mở rộng không gian sáng tạo để lý giải sức mạnh của người lính Việt Nam, đồng thời phản ánh những ký ức, mất mát, phẩm giá và niềm tin mà chiến tranh để lại.
Đánh giá từ giới chuyên môn
Phát biểu tại lễ ra mắt, Đại tá Nguyễn Văn Sáu, Phó Giám đốc, Phó Tổng Biên tập Nhà xuất bản Quân đội nhân dân nhận định, nhà thơ Hữu Thỉnh là một trong những cây bút tiêu biểu, thủy chung với đề tài người lính và chiến tranh cách mạng. Sau thành công của nhiều trường ca như "Đường tới thành phố", "Từ chiến hào tới thành phố", "Trường ca biển", "Trăng Tân Trào" và gần đây là "Giao hưởng Điện Biên", việc ông thử sức với tiểu thuyết ở tuổi ngoài 80 cho thấy sức sáng tạo bền bỉ. Đại diện nhà xuất bản cho rằng điểm đáng chú ý của "Thép dưới cỏ" là tác giả không chỉ khắc họa diễn biến trận đánh mà còn mở rộng góc nhìn đến số phận con người, khép lại bằng thông điệp nhân văn về hòa bình, hòa giải và sự vượt lên ám ảnh chiến tranh.
Nhà văn Lê Thành Nghị nhận định, tác phẩm là một "bức tranh ngôn từ chân thực", khẳng định truyền thống vẻ vang của Binh chủng Tăng thiết giáp, làm nổi bật sức mạnh nghệ thuật tác chiến hiệp đồng giữa xe tăng, công binh, pháo binh, bộ binh và lực lượng dân công địa phương. Qua những gian khổ, hy sinh và mất mát, chiến thắng Làng Vây hiện lên như biểu tượng của lòng quả cảm, trí tuệ và bản lĩnh của Quân đội nhân dân Việt Nam. Theo các ý kiến tại lễ ra mắt, giá trị của "Thép dưới cỏ" còn ở khả năng kết nối lịch sử với hiện tại, giúp người đọc hôm nay hiểu hơn về hy sinh của thế hệ đi trước và trân trọng giá trị hòa bình.
Về tác giả
Nhà thơ Hữu Thỉnh (tên khai sinh Nguyễn Hữu Thỉnh, sinh năm 1942) là gương mặt tiêu biểu của văn học Việt Nam đương đại. Trưởng thành từ quân ngũ, ông có nhiều năm chiến đấu và công tác trong Binh chủng Tăng thiết giáp trước khi trở thành nhà văn chuyên nghiệp. Hơn nửa thế kỷ sáng tác, Hữu Thỉnh ghi dấu ấn với nhiều tập thơ, trường ca và tác phẩm về người lính, chiến tranh cách mạng và đất nước. Ông được trao Giải thưởng Nhà nước về Văn học, Nghệ thuật (2001), Giải thưởng Hồ Chí Minh về Văn học, Nghệ thuật (2012) và từng giữ cương vị Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam, Chủ tịch Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật Việt Nam.
