Sáng ngày 11 tháng 6, sau giờ thi môn Ngữ văn kỳ thi tốt nghiệp Trung học Phổ thông năm 2026, nhiều thí sinh tại các điểm thi trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh đã bày tỏ những cảm xúc trái chiều. Đặc biệt, đề thi yêu cầu phân tích bài thơ Những chiếc lá của nhà thơ Nguyễn Đình Thi khiến không ít em cảm thấy bất ngờ và cho rằng đề đã “lệch tủ” so với dự đoán.
Phản ứng của thí sinh trước đề thi Ngữ văn
Thí sinh tên Trúc, học sinh Trường Trung học Phổ thông Phong Phú, Thành phố Hồ Chí Minh, chia sẻ: “Phần đọc hiểu văn bản và viết đoạn văn nghị luận xã hội về công nghệ, trí tuệ nhân tạo (AI) em làm khá tốt. Nhưng thách thức thực sự nằm ở phần phân tích bài thơ Những chiếc lá.” Em Trúc cho biết thêm: “Em khá bối rối với bài thi này. Em đã mất nhiều thời gian để đọc và hiểu nội dung bài thơ. Em thấy đây là bài thơ khó để cảm thụ vì mang những chi tiết ẩn dụ.”
Thông tin về tác giả và tác phẩm
Theo đề thi chính thức, bài thơ Những chiếc lá được trích từ tập Thơ Nguyễn Đình Thi, Nhà xuất bản Kim Đồng, năm 2025, trang 87-88. Phần chú thích của đề thi cho biết: “Nguyễn Đình Thi (1924-2003) là nhạc sĩ, nhà thơ, nhà văn, nhà viết kịch, nhà phê bình văn học có đóng góp lớn cho nền văn học nghệ thuật nước nhà. Thơ Nguyễn Đình Thi mang phong cách tư duy hiện đại, đậm chất trí tuệ và giàu nội tâm. Ông được tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh về Văn học nghệ thuật đợt 1 năm 1996.”
Trong bài báo “Các nhà văn của thời trận mạc: Nguyễn Đình Thi, nhà văn gắn bó với vận mệnh dân tộc” của nhà báo, nhà thơ Nguyễn Việt Chiến, đăng trên Báo Thanh Niên ngày 19 tháng 8 năm 2025, có viết: “Nguyễn Đình Thi (1924-2003) là một nhà thơ, nhà văn, nhạc sĩ và nhà hoạt động văn hóa lớn của Việt Nam. Với tài năng đa dạng và sự cống hiến không ngừng nghỉ, ông là một trong những gương mặt tiêu biểu nhất của nền văn học nghệ thuật cách mạng Việt Nam thế kỷ 20. Nguyễn Đình Thi sớm tham gia hoạt động cách mạng từ năm 17 tuổi, sáng tác liên tục trong các giai đoạn kháng chiến chống Pháp và Mỹ. Tác phẩm của ông luôn gắn với thời cuộc, lý tưởng cách mạng, nhưng vẫn giữ được chất trữ tình sâu lắng.”
Bài viết cũng cho biết thêm: “Nguyễn Đình Thi sinh năm 1924 tại Luang Prabang (Lào); quê gốc tại làng Vũ Thạch, nay là phố Bà Triệu thuộc thành phố Hà Nội; hội viên sáng lập Hội Nhà văn Việt Nam năm 1957, đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam. Ông mất ngày 18 tháng 4 năm 2003 tại Hà Nội. Thuở nhỏ ông sống ở Lào, từ năm 1931 về nước và đi học ở Hà Nội, Hải Phòng, hoạt động cách mạng từ năm 1941. Từ năm 1943, ông tham gia Hội Văn hóa cứu quốc (phụ trách báo Độc lập), là đại biểu tham dự Quốc dân Đại hội Tân Trào và được cử vào Ủy ban Giải phóng dân tộc Việt Nam. Sau Cách mạng Tháng Tám (1945), ông làm Tổng thư ký Hội Văn hóa cứu quốc; kháng chiến chống Pháp hoạt động văn hóa phục vụ kháng chiến. Từ năm 1955, ông về công tác tại Hội Văn nghệ Việt Nam, Tổng thư ký Hội Văn nghệ (1956-1958). Từ năm 1958, ông làm Tổng thư ký Hội Nhà văn Việt Nam các khóa I, II và III, Chủ tịch Ủy ban toàn quốc Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật Việt Nam.” Và “Dù ở vai trò nào, nhà thơ, nhà văn, hay nhạc sĩ, Nguyễn Đình Thi đều để lại những tác phẩm có chiều sâu tư tưởng, giàu cảm xúc, thấm đẫm tinh thần dân tộc và khát vọng tự do. Những bài học ông để lại cho văn học Việt Nam là người làm thơ phải sống với thời đại, phải gắn bó máu thịt với vận mệnh dân tộc, phải viết từ trái tim, từ chiến hào, từ gian khổ thực tế, chứ không phải từ tháp ngà. Nghệ thuật lớn phải khơi gợi tầm vóc tinh thần dân tộc, khơi dậy niềm tin và bản sắc.”
Nhận xét về bài thơ từ góc nhìn chuyên môn
Về bài thơ Những chiếc lá, theo tác giả Bùi Việt Thắng trong bài viết “Nguyễn Đình Thi và những vần thơ xuân” đăng trên Báo Nhân Dân hằng tháng năm 2013: “Trong Những chiếc lá, một bài thơ văn xuôi khác, Nguyễn Đình Thi đã quan sát những chiếc lá trên cây, đã mượn lời của lá để đoán định bốn mùa: ‘Này đây khi xuân về thì: Đâu những ngày xuân, chúng ta xòe biếc đón về ríu rít những đàn chim; này đây những ngày hè nồng nàn thì: Những buổi trưa hè, chúng ta um tùm che mát cho người đi đường mồ hôi nhễ nhại; này đây mùa thu thì: Những chiều thu nhẹ trong, chúng ta thắp vàng trên đầu bao đôi người yêu; và cho đến mùa đông thì: Đến hôm nay, gió bấc đã rứt chúng ta, ném xuống đất bụi’.”
Ý kiến giáo viên về đề thi
Chia sẻ với phóng viên Báo Thanh Niên, thầy Trần Thái, Hiệu trưởng kiêm giáo viên Ngữ văn Trường Tiểu học và Trung học Athena Đà Lạt, phường Xuân Hương, thành phố Đà Lạt, tỉnh Lâm Đồng, nhận định: “Phần viết bài nghị luận yêu cầu học sinh viết bài văn phân tích bài thơ Những chiếc lá của Nguyễn Đình Thi là một lựa chọn phù hợp. Tác phẩm có ngôn ngữ giản dị nhưng giàu sức gợi, mở ra nhiều tầng ý nghĩa về quy luật của sự sống, giá trị lao động, tình cảm gia đình và vẻ đẹp của những điều bình dị trong cuộc sống. Đây là dạng đề tạo điều kiện để học sinh phát huy năng lực cảm thụ văn học, đồng thời thể hiện suy nghĩ và cảm xúc cá nhân thay vì lệ thuộc vào các khuôn mẫu có sẵn.”
Thầy Lý Tuấn Thiện, giáo viên Ngữ văn Trường Trung học Phổ thông Trưng Vương, phường Sài Gòn, Thành phố Hồ Chí Minh, bày tỏ quan điểm: “Có thể thoạt đọc đề, nhiều học sinh sẽ thấy yêu cầu viết bài nghị luận phân tích bài thơ Những chiếc lá là một đề bài khó. Áp lực trong phòng thi là điều dễ hiểu. Song, đây không phải là đề bài đánh đố thí sinh. Đây là một đề thi văn tốt nghiệp Trung học Phổ thông có tính phân hóa rất cao.”
Đáng chú ý, thầy Lý Tuấn Thiện cho rằng nhìn ban đầu có vẻ bài thơ Những chiếc lá không liên quan đến phần I đọc hiểu văn bản, nhưng nếu phân tích sâu, có thể thấy mối liên hệ. Trong bài thơ, cách đứa trẻ nhận ra giá trị của những chiếc lá, sử dụng chiếc lá trong những hoàn cảnh khác nhau, mỗi hoàn cảnh lại tạo ra giá trị khác nhau. Ở phần đọc hiểu, với một sự kiện như sự xuất hiện của máy in, mỗi quốc gia, với mỗi góc nhìn và cách làm, có thể tạo ra những giá trị khác nhau, hoặc giúp vùng đất phát triển thịnh vượng nếu biết khai thác lợi thế, hoặc bỏ lỡ chuyến tàu cách mạng khoa học kỹ thuật.
Điều quan trọng nhất, theo thầy Thiện, với đề này, học sinh cần phân tích được những đặc sắc về nội dung và nghệ thuật trong bài thơ của Nguyễn Đình Thi. Những cảm nhận, góc nhìn về bài thơ của mỗi em sẽ khác nhau. Tuy nhiên, theo Chương trình Giáo dục Phổ thông 2018, người chấm thi sẽ tôn trọng những góc nhìn của các em, đảm bảo phù hợp, hợp lý với ngữ liệu và chủ đề của bài thơ, không suy diễn tùy tiện.
