Mở Cửa Giáo Dục Nghề: Cơ Hội Rộng Mở, Chất Lượng Là Yếu Tố Sống Còn
Dự thảo quy chế tuyển sinh mới trong giáo dục nghề nghiệp đang tạo ra một làn gió mới, mở rộng cánh cửa cơ hội cho người học. Tuy nhiên, chính sự "mở" này cũng đặt ra những yêu cầu khắt khe hơn đối với các cơ sở đào tạo và thị trường lao động. Khi cơ hội được nới rộng, cạnh tranh sẽ gia tăng mạnh mẽ, và chất lượng đào tạo trở thành yếu tố quyết định cho sự thành công.
Linh Hoạt Tuyển Sinh: Giảm Bớt Rào Cản Thời Gian
Điểm mới quan trọng của dự thảo là cho phép tổ chức tuyển sinh một hoặc nhiều đợt trong năm, thay vì phụ thuộc vào một kỳ tuyển sinh cố định như trước đây. Quy định này, thoạt nhìn có vẻ mang tính kỹ thuật, nhưng lại tác động sâu sắc đến cuộc sống của người học. Trường hợp của Nguyễn Văn Dũng (19 tuổi, phường Nam Định, tỉnh Ninh Bình) là một ví dụ điển hình. Sau khi bỏ lỡ kỳ tuyển sinh cao đẳng nghề do chưa hoàn tất hồ sơ, Dũng đã phải đi làm công nhân thời vụ trong gần một năm. "Nếu có nhiều đợt tuyển sinh, em có thể đăng ký học ngay khi sẵn sàng, không phải chờ đợi kéo dài như trước", Dũng chia sẻ một cách chân thành.
Với nhiều học sinh không lựa chọn học đại học hoặc người lao động muốn chuyển đổi nghề nghiệp, việc "mở thời gian" này đồng nghĩa với việc không bị gián đoạn con đường học tập. Không chỉ linh hoạt về thời gian, dự thảo còn mở rộng đối tượng tuyển sinh, thu hút cả những người đang đi làm. Trần Thị Mai (27 tuổi, phường Vũ Ninh, tỉnh Bắc Ninh), hiện là nhân viên bán hàng, cho biết đang cân nhắc học trung cấp kế toán: "Trước đây em nghĩ học nghề chỉ dành cho học sinh mới ra trường. Nhưng giờ người đi làm vẫn có thể học để chuyển nghề, nâng cao thu nhập". Điều này phản ánh một chuyển biến quan trọng: Giáo dục nghề nghiệp đang dần trở thành một phần của học tập suốt đời, không còn là lựa chọn "thứ hai".
Áp Lực Cạnh Tranh Và Nâng Cao Chất Lượng
Theo số liệu từ Cục Giáo dục nghề nghiệp, năm 2024 cả nước tuyển sinh khoảng 2,43 triệu người, trong đó hơn 430.000 người học trung cấp và cao đẳng. Năm 2025, con số này tiếp tục duy trì ở mức cao, cho thấy nhu cầu học nghề đang tăng ổn định và thực chất. Dự thảo cũng cho phép các cơ sở đào tạo linh hoạt lựa chọn phương thức tuyển sinh (xét tuyển, thi tuyển hoặc kết hợp), đồng thời được tự chủ xác định chỉ tiêu và điều chỉnh trong quá trình tuyển sinh.
Tuy nhiên, điều đáng chú ý là khi "cánh cửa" được mở rộng, người học sẽ trở thành "người lựa chọn", thay vì chỉ là "người được chọn". Điều này tạo ra áp lực cạnh tranh thật sự đối với các cơ sở giáo dục nghề nghiệp. Một hiệu trưởng trường cao đẳng nghề tại Hà Nội nhận định: "Trước đây, nhiều trường chỉ cần tuyển đủ chỉ tiêu. Nhưng hiện nay, nếu chất lượng đào tạo không tốt, người học sẽ không đăng ký hoặc bỏ học giữa chừng". Thực tế, quy định cho phép tăng chỉ tiêu đối với những ngành có tỷ lệ bỏ học cao cũng phản ánh một thực trạng: Chương trình đào tạo ở một số nơi chưa phù hợp với nhu cầu người học và thị trường. Chính sách mới không chỉ "nới lỏng" đầu vào, mà còn thiết lập cơ chế sàng lọc tự nhiên, buộc các cơ sở đào tạo phải nâng cao chất lượng nếu muốn tồn tại.
Hợp Tác Doanh Nghiệp: Chìa Khóa Cho Chất Lượng Đầu Ra
Trước những thay đổi về chính sách và nhu cầu xã hội, nhiều cơ sở giáo dục nghề nghiệp đã chủ động chuyển mình. Tại Trường cao đẳng Cơ điện Hà Nội, việc gắn đào tạo với doanh nghiệp không còn là định hướng mà đã trở thành mô hình vận hành thực tế. Nhà trường hiện hợp tác với nhiều doanh nghiệp lớn như VinFast, Toyota Việt Nam trong đào tạo công nghệ ô-tô, cơ điện tử, với sự tham gia trực tiếp của doanh nghiệp từ khâu xây dựng chương trình đến cung cấp thiết bị và hỗ trợ giảng dạy.
Không dừng lại ở một vài đối tác, năm 2026, nhà trường đã mở rộng mạng lưới hợp tác với gần 40 doanh nghiệp thuộc các lĩnh vực điện tử, cơ khí, công nghệ và dịch vụ. Điểm đáng chú ý là mô hình "doanh nghiệp là giảng đường thứ hai" đang được triển khai hiệu quả. Sinh viên không chỉ học lý thuyết tại trường mà còn tham gia thực tập từ 3-5 tháng mỗi năm tại doanh nghiệp, thậm chí một số chương trình được tổ chức đào tạo trực tiếp tại nhà máy. Doanh nghiệp cũng tham gia đánh giá kỹ năng, tuyển dụng ngay sau tốt nghiệp.
TS, NGƯT Đồng Văn Ngọc, Bí thư Đảng ủy, Hiệu trưởng Trường cao đẳng Cơ điện Hà Nội, cho biết: "Mục tiêu của chúng tôi không phải là đào tạo để cấp bằng, mà là đào tạo để người học có việc làm ngay sau tốt nghiệp. Khi sinh viên ra trường có thể làm việc được ngay, đó mới là thước đo thực chất của chất lượng đào tạo!". Một trong những điểm tạo nên sức hút của nhà trường chính là chất lượng đầu ra gắn chặt với nhu cầu doanh nghiệp. Theo thống kê, hơn 90% số sinh viên có việc làm ngay sau khi tốt nghiệp, với mức lương khởi điểm từ khoảng 8 triệu đồng/tháng trở lên. Ở một số ngành kỹ thuật như cơ điện tử, công nghệ ô-tô, điện-điện tử, mức lương thực tế có thể đạt 8-12 triệu đồng/tháng ngay khi mới ra trường.
Đáp Ứng Nhu Cầu Thị Trường Lao Động
Từ góc độ doanh nghiệp, nhu cầu về lao động kỹ thuật đang ngày càng tăng. Theo dự báo, đến năm 2030, Việt Nam cần khoảng 1 triệu lao động kỹ thuật chất lượng cao trong các lĩnh vực như công nghệ, sản xuất, logistics. Tuy nhiên, khoảng cách giữa đào tạo và nhu cầu vẫn còn tồn tại. Đại diện một doanh nghiệp sản xuất tại Bắc Ninh, Công ty TNHH Samsung Electronics Việt Nam từng chia sẻ, nhu cầu về lao động kỹ thuật có tay nghề đang ngày càng lớn. Tuy nhiên, thực tế vẫn tồn tại khoảng cách giữa đào tạo và yêu cầu công việc, khi nhiều lao động mới ra trường còn thiếu kỹ năng thực hành, phải đào tạo lại trước khi có thể tham gia dây chuyền sản xuất.
Trong lĩnh vực dịch vụ, tình trạng tương tự cũng diễn ra. Đại diện một doanh nghiệp dịch vụ tại Đà Nẵng, Công ty CP Du lịch Việt Nam TravelMart cho biết, nhu cầu tuyển dụng lao động có kỹ năng nghề, đặc biệt trong lĩnh vực du lịch-dịch vụ, đang tăng nhanh sau quá trình phục hồi của ngành. Tuy nhiên, nhiều lao động vẫn thiếu kỹ năng thực hành và ngoại ngữ, khiến doanh nghiệp phải đào tạo lại trước khi bố trí công việc. Những phản ánh này cho thấy, thị trường lao động không chỉ cần số lượng, mà yêu cầu ngày càng cao về chất lượng và tính thích ứng.
Kết Luận: Phối Hợp Đồng Bộ Để Phát Huy Hiệu Quả
Dự thảo Quy chế tuyển sinh mới đã mở ra nhiều cơ hội cho người học và tạo điều kiện cho các cơ sở đào tạo linh hoạt hơn. Tuy nhiên, để chính sách phát huy hiệu quả, theo các chuyên gia trong lĩnh vực giáo dục nghề nghiệp, cần sự phối hợp đồng bộ giữa các bên:
- Cơ sở đào tạo cần tiếp tục đổi mới chương trình, phương pháp giảng dạy, tăng cường gắn kết với doanh nghiệp.
- Doanh nghiệp cần tham gia sâu hơn vào quá trình đào tạo, từ xây dựng chương trình đến đánh giá kỹ năng.
- Người học cần chủ động lựa chọn ngành nghề phù hợp với nhu cầu xã hội.
Đáng chú ý, việc ứng dụng công nghệ số trong tuyển sinh, tư vấn hướng nghiệp đang giúp kết nối hiệu quả hơn giữa người học và cơ sở đào tạo. Bài và ảnh: Thế Phong.
