Sáng nay 11.6, hơn 1,2 triệu thí sinh trên cả nước bước vào môn thi Ngữ văn kỳ thi tốt nghiệp THPT 2026. Đề thi năm nay gây chú ý khi yêu cầu thí sinh viết đoạn văn nghị luận khoảng 200 chữ trả lời câu hỏi: "Làm thế nào để có những 'Steve Jobs Việt Nam'?" dựa trên gợi dẫn về các nhân vật công nghệ Mỹ như Steve Jobs, Mark Zuckerberg, Elon Musk.
Tranh cãi về cách đặt vấn đề
Dịch giả kiêm chuyên gia sáng tạo Lucas Luân Nguyễn (tên thật Nguyễn Minh Luân) cho rằng đề thi vô tình đặt thí sinh vào thế "lệ thuộc một hệ quy chiếu ngoại lai" khi chỉ tập trung vào các nhân vật nước Mỹ. Ông nhận định: "Họ là những ông trùm tư bản hóa công nghệ và sở hữu các đế chế đồ sộ, với nhiều vấn đề về mối quan hệ giữa công nghệ - con người - môi trường".
Theo ông, câu hỏi gợi mở về việc Việt Nam vươn mình bằng nguồn tài nguyên con người là rất hay, nhưng cách đóng khung thành "Steve Jobs Việt Nam" có thể thiết lập tâm lý tự ti ngầm. Ông đề xuất thay vào đó nên hỏi: "Làm thế nào để Việt Nam có những người khổng lồ công nghệ có thể thay đổi thế giới?" để phù hợp với thể chế, văn hóa và điều kiện kinh tế - xã hội riêng biệt của Việt Nam.
Ông Luân cũng băn khoăn về kỳ vọng của đề thi: liệu thí sinh được khuyến khích phản biện hay đồng thuận, và tiêu chí chấm điểm dựa trên lập luận hay sự khớp với quan điểm chấm thi.
Phân biệt nhà phát minh và CEO
Một giảng viên đại học tại TP.HCM chỉ ra rằng Steve Jobs, Mark Zuckerberg và Elon Musk không phải là nhà phát minh theo nghĩa tạo ra nguyên lý công nghệ mới, mà là CEO và nhà đầu tư công nghệ. Họ kết hợp công nghệ hiện có thành sản phẩm đột phá, như iPhone hay Macintosh không do Jobs tự tay phát minh nhưng ông nâng tầm thiết kế và thương mại hóa chúng.
Giảng viên này nhấn mạnh: "Ảnh hưởng của họ chủ yếu ở việc biến công nghệ thành hiện thực quy mô lớn, mang lại lợi nhuận khổng lồ. Trong khi đó, nhiều nhà khoa học, kỹ sư ít được chú ý mới là người tạo ra đột phá kỹ thuật nền tảng". Cô cho rằng không nên so sánh họ với các nhà phát minh thực thụ như Louis Pasteur, Albert Einstein hay Marie Curie.
"Việc này không ổn với kỳ vọng tạo nên những 'Steve Jobs Việt Nam', bởi lẽ tiềm lực khoa học quốc gia phải xây dựng từ nền móng khoa học cơ bản, không phải từ hào quang của những câu chuyện đầu tư làm giàu", cô nêu quan điểm.
Thí sinh gặp khó vì không biết Steve Jobs
Tại điểm thi Trường THCS Ngô Sĩ Liên (TP.HCM), thí sinh tự do Phan Thanh Huyền thú nhận không biết Steve Jobs là ai, khiến đề trở nên "khó hiểu". Cô chọn mô tả MC Khánh Vy như một người hội tụ các phẩm chất cần có như kiên trì và kỷ luật.
Tương tự, một nữ sinh tại Trung tâm GDNN-GDTX Q.Tân Bình cho biết không hiểu đề nghị luận xã hội hỏi gì, nên chỉ nêu ý chung chung như giới trẻ cần cố gắng học tập.
