Dự án xi măng nghìn tỷ Thanh Sơn: 16 năm bỏ hoang, lãng phí đất đai và nguồn lực
Theo ghi nhận của phóng viên tại hiện trường, dự án xi măng Thanh Sơn (xã Ngọc Lặc, Thanh Hóa) đang trong tình trạng hoang tàn đáng báo động. Khuôn viên nhà máy rộng hàng chục hecta bị cỏ dại mọc um tùm bao phủ. Các dãy nhà điều hành xây dựng dang dở nay đã xuống cấp nghiêm trọng, với nhiều hạng mục bong tróc, hư hỏng. Khung cảnh vắng lặng, không một bóng người qua lại, phản ánh sự lãng phí kéo dài suốt 16 năm qua.
Một người dân địa phương chia sẻ: "Dự án này rầm rộ khởi công từ năm 2008, nhưng giờ đây chỉ còn là phế tích. Đất đai bỏ hoang, nguồn lực bị lãng phí, thật đáng tiếc cho vùng quê nghèo này."
Lịch sử dự án và những lần hoãn triển khai
Dự án Nhà máy xi măng Thanh Sơn được UBND tỉnh Thanh Hóa cấp phép đầu tư vào năm 2008, với công suất thiết kế 2.500 tấn clinker mỗi ngày và tổng vốn đầu tư gần 1.475 tỷ đồng. Sau khi được giao hơn 35 hecta đất, chủ đầu tư đã triển khai một số hạng mục ban đầu như san lấp mặt bằng, xây dựng nhà điều hành, tường rào và hệ thống điện. Tuy nhiên, đến cuối năm 2010, dự án buộc phải dừng thi công do thiếu vốn và không đảm bảo năng lực tài chính.
Năm 2013, Thủ tướng Chính phủ đã chấp thuận kiến nghị của Bộ Xây dựng, cho phép giãn tiến độ dự án sang sau năm 2015. Đến ngày 28/8/2014, Thủ tướng tiếp tục đồng ý hoãn triển khai dự án thông qua Văn bản số 1592/TTg-KTN, nhưng không quy định thời hạn cụ thể để khởi động lại.
Những khó khăn và vướng mắc chồng chất
Cuối năm 2025, Thanh tra tỉnh Thanh Hóa đã đưa ra kết luận về hàng loạt khó khăn của dự án:
- Vấn đề môi trường và an toàn: Nhà máy được quy hoạch gần khu dân cư, với thôn Vân Sơn có khoảng 64 hộ dân, trong đó hộ gần nhất giáp tường rào và hộ xa nhất cách chỉ 450m. Các thôn lân cận cũng có hộ dân cách nhà máy khoảng 300m, không đảm bảo an toàn theo quy định. Khi lấy ý kiến, 715/717 hộ dân phản đối dự án do lo ngại ô nhiễm và ảnh hưởng sức khỏe.
- Không phù hợp quy hoạch: Dự án không còn phù hợp với quy hoạch tỉnh Thanh Hóa giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn đến 2045, khi khu vực xã Thúy Sơn không được bố trí cho công nghiệp xi măng.
- Khó khăn về nguyên liệu: Doanh nghiệp chưa được cấp phép khai thác đá vôi và đá sét. Theo quy hoạch, các mỏ này chỉ được khai thác từ giai đoạn 2030-2050. Việc khai thác còn vướng nhiều rào cản như nguy cơ ảnh hưởng đến di tích Hang Bàn Bù, mỏ đá sét nằm trong khu vực quốc phòng, và mỏ đá vôi thuộc rừng tự nhiên khó chuyển đổi mục đích sử dụng.
Đề xuất của chủ đầu tư và phản hồi từ chính quyền
Chủ đầu tư đã đề nghị tỉnh báo cáo Thủ tướng Chính phủ và Bộ Xây dựng xem xét nâng công suất nhà máy từ 2.500 lên 6.000 tấn clinker/ngày, đồng thời điều chỉnh tăng vốn đầu tư từ 1,4 nghìn tỷ lên 4,8 nghìn tỷ đồng để tiếp tục triển khai dự án. Tuy nhiên, UBND tỉnh Thanh Hóa cho rằng đề xuất này chưa có cơ sở giải quyết, vì việc điều chỉnh công suất và cho phép hoạt động trở lại không phù hợp với quy định pháp luật hiện hành và trái với chỉ đạo của Thủ tướng.
Đại diện Thanh tra tỉnh Thanh Hóa xác nhận: "Thanh tra tỉnh đã kiến nghị Tổng Thanh tra Chính phủ tổng hợp, báo cáo Thủ tướng chỉ đạo Bộ Xây dựng cùng các bộ, ngành liên quan xem xét, tham mưu xử lý việc hoãn triển khai dự án." Đồng thời, đề nghị có hướng dẫn cụ thể để UBND tỉnh tháo gỡ khó khăn, tránh lãng phí tài nguyên và thúc đẩy phát triển kinh tế.
Kế hoạch xử lý và hướng đi tương lai
Thực hiện Thông báo số 15/TB-VPCP ngày 9/1/2026 của Văn phòng Chính phủ, UBND tỉnh Thanh Hóa đã ban hành Kế hoạch số 66 ngày 10/3/2026, tập trung khắc phục tồn tại và xử lý các dự án tồn đọng kéo dài, có nguy cơ gây thất thoát, lãng phí trong năm 2026, trong đó có dự án Nhà máy xi măng Thanh Sơn.
Về hướng xử lý, UBND tỉnh tiếp tục đề nghị Thủ tướng Chính phủ và Ban Chỉ đạo 751 xem xét, chỉ đạo tháo gỡ vướng mắc cho dự án theo nội dung kiến nghị tại Văn bản số 13 ngày 16/1/2026. Dự án này đang trở thành bài toán nan giải, gây khó khăn cho cả chính quyền địa phương lẫn chủ đầu tư, đồng thời làm lãng phí nguồn lực và đất đai quý giá suốt nhiều năm qua.
