Thí điểm thuê CEO nước ngoài cho doanh nghiệp nhà nước: Cú hích cải cách quản trị
Tại Hội nghị toàn quốc nghiên cứu, học tập, quán triệt và triển khai thực hiện Nghị quyết số 79-NQ/TW về phát triển kinh tế nhà nước và Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam của Bộ Chính trị diễn ra ngày 25-2, một trong những thông tin nổi bật là việc thí điểm thuê giám đốc, tổng giám đốc (CEO) tại một số doanh nghiệp nhà nước (DNNN), bao gồm cả người nước ngoài. Động thái này được kỳ vọng sẽ trở thành chất xúc tác mạnh mẽ cho quá trình cải cách quản trị trong khu vực kinh tế nhà nước.
Yêu cầu nghiên cứu cơ chế đặc thù từ Phó Thủ tướng
Trong cuộc họp với các bộ, ngành về xây dựng dự thảo Nghị định quản lý người giữ chức danh, chức vụ và người đại diện phần vốn nhà nước tại doanh nghiệp diễn ra cùng ngày, Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà đã yêu cầu các bộ, ngành nghiên cứu kỹ lưỡng việc thí điểm cơ chế đặc thù thuê, tuyển dụng, bổ nhiệm giám đốc, tổng giám đốc tại một số DNNN. Theo đó, cần thiết kế một điều khoản riêng về cơ chế thí điểm, với phạm vi, địa chỉ cụ thể và thời hạn rõ ràng để đánh giá, rút kinh nghiệm trước khi nhân rộng.
Phó Thủ tướng nhấn mạnh, khi thực hiện cơ chế thuê, tuyển dụng đặc thù, có thể không áp dụng cứng nhắc các yêu cầu về quy hoạch, thâm niên, thời gian giữ chức vụ như quy định chung, miễn là người được lựa chọn có năng lực quản trị, có thành tích và sản phẩm cụ thể. Đồng thời, khi đã trao quyền thì cần trao thực chất, không đặt thêm nhiều tầng nấc xin ý kiến, báo cáo, làm giảm tính chủ động của doanh nghiệp.
Khuyến khích tinh thần dám nghĩ, dám làm
Phó Thủ tướng cũng lưu ý tinh thần của Nghị quyết số 79-NQ/TW là khuyến khích đội ngũ quản lý doanh nghiệp năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm. Do đó, bà đề nghị Bộ Nội vụ và các bộ, ngành nghiên cứu cơ chế bảo vệ cán bộ quản lý doanh nghiệp dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung để bổ sung vào dự thảo nghị định. Trong trường hợp rủi ro do yếu tố khách quan, bất khả kháng, cần có quy định rõ ràng để bảo vệ người thực thi, tạo tâm lý yên tâm đổi mới, sáng tạo.
Nghị quyết 79 của Bộ Chính trị được xem là cơ sở và cơ hội lớn để doanh nghiệp nhà nước thay đổi tư duy quản trị, với mục tiêu hướng tới là đến năm 2030, có những doanh nghiệp nhà nước nằm trong số 500 doanh nghiệp hàng đầu thế giới.
Ý kiến chuyên gia: Cần phân định rõ quyền và trách nhiệm
Trao đổi với phóng viên, chuyên gia kinh tế - Tiến sĩ Lê Bá Chí Nhân nhận định, chủ trương cho phép nghiên cứu thí điểm thuê CEO cho DNNN, kể cả người nước ngoài theo Nghị quyết 79-NQ/TW là bước đi mang tính đột phá về tư duy quản trị. Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng khốc liệt, vấn đề của nhiều DNNN hiện nay không nằm ở thiếu vốn hay thị trường, mà ở năng lực quản trị và tốc độ thích ứng.
Ông phân tích: "Việc thuê CEO chuyên nghiệp, đặc biệt là người từng điều hành trong môi trường quốc tế, có thể giúp rút ngắn quá trình nâng cấp quản trị vốn phải mất nhiều năm tích lũy. Nhưng cần nhấn mạnh thuê CEO ngoại không phải là mục tiêu cuối cùng. Điều quan trọng hơn là tạo ra áp lực thay đổi tư duy quản trị, chuyển từ mô hình 'quản lý doanh nghiệp' sang 'quản trị doanh nghiệp theo chuẩn thị trường'."
Tuy nhiên, Tiến sĩ Nhân cũng cảnh báo rủi ro lớn nhất không nằm ở năng lực của CEO mà ở chính cơ chế quản trị. "Nếu người điều hành được thuê nhưng không có quyền quyết định thực chất về nhân sự, đầu tư hay chiến lược thì rất khó tạo ra thay đổi, thậm chí dễ dẫn đến thất bại", ông nêu vấn đề.
Phân định rõ quyền và cơ chế đánh giá minh bạch
Theo Tiến sĩ Lê Bá Chí Nhân, thành công của mô hình này phụ thuộc hoàn toàn vào thiết kế thể chế. Quan trọng nhất là phải phân định rõ quyền của chủ sở hữu nhà nước và quyền điều hành của CEO. Cơ quan đại diện vốn nhà nước cần chuyển sang vai trò nhà đầu tư - đặt mục tiêu, giám sát hiệu quả và đánh giá kết quả - thay vì can thiệp vào hoạt động điều hành hằng ngày.
CEO cần được ràng buộc bằng hợp đồng quản trị với các chỉ tiêu định lượng rõ ràng như hiệu quả sử dụng vốn, lợi nhuận, năng suất lao động hay mở rộng thị trường. Đánh giá phải minh bạch và dựa trên kết quả đo lường được. Cơ chế lương, thưởng cũng cần vận hành theo nguyên tắc thị trường, với thu nhập cao gắn trực tiếp với hiệu quả kinh doanh và giá trị gia tăng của vốn nhà nước.
Quan điểm từ các chuyên gia khác
Phó Giáo sư - Tiến sĩ Lê Văn Lữ, giảng viên Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường, cho rằng việc DNNN thuê CEO bên ngoài là điều bình thường, tương tự cách các viện nghiên cứu, trường đại học thuê chuyên gia quản lý. Theo ông, CEO là một nghề chuyên môn, doanh nghiệp nào cũng cần người có năng lực quản trị, kinh nghiệm thực tiễn để dẫn dắt đơn vị phát triển.
Chuyên gia kinh tế - Tiến sĩ Vũ Đình Ánh cũng đồng tình rằng thuê CEO cho DNNN không phải câu chuyện mới, nhưng muốn thành công cần giải quyết những vấn đề then chốt như quyền lựa chọn và chấm dứt hợp đồng CEO phải thuộc Hội đồng quản trị, thay vì cơ quan quản lý nhà nước, và chế độ đãi ngộ phải tiệm cận cơ chế thị trường.
Cơ chế giao quyền tự chủ lớn cho doanh nghiệp
Trong buổi thăm, làm việc với Tập đoàn Công nghiệp Cao su Việt Nam (VRG) chiều 27-2, Phó Thủ tướng Thường trực Nguyễn Hòa Bình đã nhắc đến một số định hướng chiến lược trong Nghị quyết 79 của Bộ Chính trị. Ông nêu cơ chế mới cho phép DNNN được thuê CEO là người nước ngoài để tham gia quản trị và điều hành.
Phó Thủ tướng Thường trực cũng nhấn mạnh, Nghị quyết số 79-NQ/TW cho phép doanh nghiệp sử dụng giá trị gia tăng của chính mình để làm quỹ thưởng và tăng lương cho người lao động, đây là cơ chế giao quyền tự chủ lớn cho doanh nghiệp. Cho phép doanh nghiệp áp dụng các cơ chế đặc thù để thu hút và giữ chân nhân tài, bảo đảm nguồn nhân lực chất lượng cao cho phát triển bền vững.
