Cà Phê Việt: Vượt Thách Thức Thương Hiệu Để Vươn Ra Thế Giới
Hội thảo nằm trong khuôn khổ Lễ hội Tôn vinh Cà phê - Trà Việt lần thứ 4 năm 2026, do Báo Người Lao Động tổ chức, đã thu hút sự quan tâm của nhiều chuyên gia và doanh nghiệp. Sự kiện này nhằm mục tiêu chung tay nâng cao giá trị, hiệu quả kinh tế và kiến tạo vị thế quốc tế cho cà phê và trà Việt Nam, thông qua các thảo luận sâu về thực trạng và giải pháp phát triển ngành hàng này.
Thực Trạng Xuất Khẩu: Nguyên Liệu Thô Chiếm Ưu Thế
Ông Nguyễn Thành Tài, Ủy viên Ban chấp hành Hiệp hội Cà phê - Ca cao Việt Nam (VICOFA), đã phác họa bức tranh tổng thể của ngành cà phê Việt Nam. Năm 2025, xuất khẩu cà phê đạt khoảng 1,59 triệu tấn, với giá trị kim ngạch lên tới 9 tỉ USD. Tuy nhiên, xuất khẩu nguyên liệu thô vẫn là chủ yếu, trong khi phân khúc cà phê rang xay, hòa tan và phối trộn chỉ đạt hơn 1,4 tỉ USD, phần lớn nằm trong tay các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI).
Ông Trần Văn Công, Tham tán Nông nghiệp Việt Nam, xác nhận rằng Châu Âu là thị trường tiêu thụ cà phê Việt Nam nhiều nhất, với quy mô thị trường trên 26 tỉ USD và sản lượng hàng năm khoảng 2,7 triệu tấn. Tuy nhiên, nhiều người dân EU, kể cả một số cán bộ công chức, không biết gì về cà phê Việt Nam. Nguyên nhân chính là do Việt Nam chủ yếu xuất khẩu cà phê nhân vào thị trường này, khiến sản phẩm không có thương hiệu rõ ràng và người tiêu dùng thông thường khó nhận biết.
Chế Biến Sâu: Con Đường Trực Tiếp Để Nâng Cao Giá Trị
Để nâng cao kim ngạch xuất khẩu, chế biến sâu được xem là con đường trực tiếp nhất. Các sản phẩm chất lượng cao đòi hỏi nguồn nguyên liệu đồng đều, có khả năng truy xuất và đạt chuẩn. Ông Tài nhấn mạnh rằng, càng đi sâu vào chế biến, doanh nghiệp càng buộc phải đầu tư bài bản cho vùng trồng, khâu sơ chế, logistics và hệ thống dữ liệu, qua đó nâng cao giá trị cà phê nguyên liệu Việt Nam.
Bên cạnh đó, chế biến sâu còn mở ra dư địa phát triển kinh tế tuần hoàn trong ngành cà phê. Một chuỗi giá trị hiện đại không chỉ dừng ở hạt cà phê mà còn khai thác hiệu quả các phụ phẩm như cascara, vỏ quả, sinh khối. Ông Tài nhận định đây là lĩnh vực giàu tiềm năng nhưng vẫn chưa được khai thác tương xứng tại Việt Nam.
Thách Thức Từ Quy Mô Doanh Nghiệp Và Thiếu Hỗ Trợ
Ở góc độ doanh nghiệp, ông Nguyễn Đức Hưng, Giám đốc Công ty CP SX-TM-XNK Cà phê Napoli, cho biết Việt Nam ước có khoảng 10.000 doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực cà phê, nhưng ít doanh nghiệp mạnh và đặc biệt không có doanh nghiệp nào nổi bật trên thị trường quốc tế. Trong khi đó, các nước như Trung Quốc hay Mỹ có số lượng doanh nghiệp ít hơn nhưng lại sở hữu nhiều thương hiệu tên tuổi với năng lực cạnh tranh cao.
Ông Thái Anh Tuấn, Tổng Giám đốc Công ty TNHH MTV Xuất nhập khẩu 2.9 Đắk Lắk (Simexco Daklak), một trong những doanh nghiệp xuất khẩu cà phê lớn nhất Việt Nam, nói rằng để phát triển chế biến sâu, doanh nghiệp cần hội đủ ba yếu tố: vốn, công nghệ và thị trường. Tuy nhiên, vấn đề đầu tư vào công nghệ chế biến, xây dựng và phát triển thị trường gắn với thương hiệu sản phẩm riêng đòi hỏi vốn lớn và lộ trình phù hợp, điều mà nhiều doanh nghiệp trong nước còn hạn chế.
Ông Nguyễn Quang Bình, chuyên gia thị trường cà phê, nhận định doanh nghiệp trong nước chưa nhận được sự hỗ trợ tương xứng, đặc biệt từ hệ thống ngân hàng - lực lượng có vai trò quan trọng trong việc kết nối và duy trì chuỗi cung ứng. Trong khi đó, khối doanh nghiệp nước ngoài (FDI) được hậu thuẫn mạnh từ hệ thống tài chính để giữ vững vị trí trong chuỗi.
Kêu Gọi Chính Sách Hỗ Trợ Và Định Hướng Chiến Lược
TS Đỗ Việt Hà, Phó Chủ tịch Hiệp hội nông nghiệp hữu cơ Việt Nam, khẳng định nếu so với gạo hay thủy sản, chính sách cho cà phê vẫn chưa tương xứng. Ông trăn trở: "Một ngành đạt giá trị xuất khẩu đến 9 tỉ USD nhưng lại chưa có chính sách riêng để tiếp tục phát triển mạnh hơn nữa là vấn đề cần lưu ý".
Nhà báo Tô Đình Tuân, Tổng biên tập Báo Người Lao Động, nhấn mạnh rằng nếu thúc đẩy chế biến sâu hiệu quả, theo hướng chuẩn mực và nghiêm túc, ngành cà phê Việt Nam không chỉ dừng lại ở mức 8 - 9 tỉ USD mà trong vài năm tới hoàn toàn có thể hướng đến những cột mốc hàng chục tỉ USD. Để đạt được điều này, cần xác định chế biến sâu là một trục chiến lược quốc gia, với sự tham gia của doanh nghiệp, các cơ quan, ban ngành, và cả cơ quan truyền thông.
Bên cạnh đó, ông Tuân kêu gọi tạo cú hích về tài chính cho doanh nghiệp, thông qua các chính sách như miễn, giảm thuế; giảm thuế nhập khẩu máy móc; và phát triển vùng nguyên liệu chuẩn hóa. Ông nhấn mạnh: "Nếu không có nguồn nguyên liệu đạt chuẩn thì không thể phát triển chế biến sâu".
Hội thảo đã kết thúc với thông điệp mạnh mẽ: Cà phê Việt Nam có tiềm năng lớn để trở thành ngành hàng xuất khẩu hàng chục tỉ USD, nhưng cần sự đầu tư chiến lược vào chế biến sâu, xây dựng thương hiệu và hỗ trợ từ chính sách nhà nước.
