Đồng Tháp: Tiềm năng lớn nhưng thách thức trong xuất khẩu sầu riêng và mít
Tỉnh Đồng Tháp sở hữu tổng diện tích cây ăn trái lên tới gần 135.000 hecta, với sản lượng vượt 2,5 triệu tấn. Trong đó, sầu riêng chiếm hơn 32.100 hecta và mít khoảng 24.600 hecta. Hiện tại, diện tích sầu riêng cho trái đạt trên 22.100 hecta, sản lượng gần 557.000 tấn; mít có khoảng 21.000 hecta, sản lượng 437.400 tấn. Địa phương này đã được cấp mã số vùng trồng trên 1.144 hecta, bao gồm 350 mã số cho sầu riêng và 180 mã số cho mít. Diện tích được cấp mã số vùng trồng là 51.000 hecta, với sầu riêng trên 13.600 hecta và mít trên 6.000 hecta. Gần 500 mã số cơ sở đóng gói đã được cấp, trong đó sầu riêng có 111 mã số và mít 110 mã số.
Nguyên nhân khó khăn trong tiêu thụ và xuất khẩu
Theo đồng chí Trần Thanh Tâm, Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh Đồng Tháp, thời gian qua, sầu riêng và mít gặp khó khăn trong tiêu thụ chủ yếu do thiếu cơ sở kiểm nghiệm. Nhiều đơn vị đã dừng nhận mẫu vì quá tải hoặc bảo trì, dẫn đến tình trạng ùn tắc kiểm nghiệm từ ngày 10 đến 25 tháng 3. Hơn nữa, nhiều cơ sở đóng gói không kịp bổ sung các giấy tờ cần thiết, đặc biệt là giấy an toàn thực phẩm, mã vùng trồng và hệ thống truy xuất nguồn gốc. Điều này đã gây ra sự chậm trễ trong xuất khẩu sang thị trường Trung Quốc, đồng thời làm giảm giá trị đầu ra của sản phẩm.
Ngoài ra, việc giám sát sau khi cấp mã số vùng trồng và mã số cơ sở đóng gói của cơ quan quản lý chưa được thực hiện thường xuyên. Ứng dụng chuyển đổi số còn nhiều hạn chế, dẫn đến tình trạng gian lận nguồn gốc và sử dụng sai mã số vùng trồng. Thiếu thông tin phản hồi về sản lượng theo mã số cũng khiến ngành chức năng địa phương gặp khó khăn trong quản lý. Giá cả giảm sâu đã buộc nhiều nông dân phải tách múi mít để bán cho thương lái, làm giảm giá trị sản phẩm.
Phân tích từ lãnh đạo ngành nông nghiệp
Đồng chí Lê Hà Luân, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Đồng Tháp, nhận định: "Thời gian qua, nhu cầu thị trường thế giới đối với sầu riêng và mít là rất lớn. Chúng ta có thế mạnh về diện tích và sản lượng, nhưng chất lượng một số lô hàng chưa đáp ứng được yêu cầu. Từ đó, đối tác nhập khẩu đã siết chặt chất lượng đối với hầu hết các loại nông sản của Việt Nam. Do đó, giá nhiều loại nông sản như sầu riêng và mít giảm giá rất nhiều, đầu ra bị hạn chế. Điều này đặt ra câu hỏi lớn về trách nhiệm của các bên, từ người nông dân, doanh nghiệp thu mua đến các rào cản kỹ thuật và hiệu quả của chính sách hỗ trợ hiện hành."
Giải pháp phát triển bền vững
Một trong những nguyên nhân chính khiến chuỗi giá trị chưa bền vững là sự liên kết lỏng lẻo và thiếu nhất quán giữa các tác nhân. Dù quy trình đưa sản phẩm từ vườn đến bàn ăn của các thị trường khó tính đã rõ ràng, nhưng các bên tham gia vẫn chưa thật sự đồng hành trên một con đường minh bạch. Tình trạng tắc nghẽn thông tin đang là rào cản lớn, ảnh hưởng đến giá cả và đầu ra của nông sản xuất khẩu.
Ông Võ Tấn Lợi, Chủ tịch Hiệp hội sầu riêng Đồng Tháp, nhấn mạnh: "Nông dân trồng sầu riêng phải biết liên kết để nắm bắt các yêu cầu kỹ thuật từ thị trường nhập khẩu. Chỉ khi đó, ngành hàng mới đạt chất lượng, đáp ứng yêu cầu của nhà nhập khẩu và xây dựng uy tín cho sầu riêng Việt Nam."
Để giải quyết tận gốc vấn đề, đồng chí Lê Hà Luân kêu gọi mỗi mắt xích trong chuỗi liên kết phải thực hiện đầy đủ trách nhiệm của mình. Cụ thể:
- Nông dân và hợp tác xã cần nâng cao nhận thức, tự hoàn thiện các khiếm khuyết trong sản xuất và chủ động kiến nghị những vấn đề phát sinh tại địa phương.
- Doanh nghiệp cần đóng vai trò là trung gian thông tin quan trọng giữa đầu vào và đầu ra.
- Chính quyền và các ngành chức năng cần thực hiện tốt vai trò điều phối giữa người dân, doanh nghiệp và cơ quan cấp trên.
Việc minh bạch hóa đường đi cho nông sản và xác định những điều chỉnh cần thiết ngay lập tức là chìa khóa để hướng tới một tương lai bền vững hơn.
Yêu cầu cấp thiết: Vùng nguyên liệu có tổ chức
Trong bối cảnh hội nhập sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu, khi thị trường ngày càng đòi hỏi chất lượng, truy xuất nguồn gốc và tính bền vững, việc hình thành các vùng nguyên liệu có tổ chức đã trở thành một yêu cầu cấp thiết. Đồng chí Lê Hà Luân nhấn mạnh: "Nông dân không còn sản xuất riêng lẻ mà cần được tổ chức thông qua hợp tác xã hoặc cộng đồng sản xuất. Điều này giúp thống nhất giống, quy trình kỹ thuật, lịch thời vụ và tiêu chuẩn chất lượng."
Hợp tác xã sẽ giữ vai trò trung tâm trong điều phối sản xuất, kiểm soát chất lượng, tập hợp sản lượng và liên kết với doanh nghiệp. Để hình thành vùng nguyên liệu đúng nghĩa, địa phương cần có các điều kiện đồng bộ như:
- Quy hoạch ổn định gắn với thị trường.
- Hợp tác xã đủ năng lực quản trị.
- Doanh nghiệp tham gia thật chất ngay từ đầu vào.
- Hệ thống tiêu chuẩn và truy xuất nguồn gốc minh bạch.
- Vai trò kiến tạo của nhà nước thông qua hạ tầng, cơ chế liên kết và dữ liệu quản lý.
Khi những yếu tố này hội tụ, vùng sản xuất mới thật sự trở thành nền tảng vững chắc cho chuỗi giá trị nông sản hiện đại. Vùng nguyên liệu có tổ chức không chỉ là một mô hình sản xuất mới, mà còn là một bước chuyển về tư duy phát triển nông nghiệp: từ sản xuất nhỏ lẻ sang sản xuất có tổ chức, từ chạy theo sản lượng sang tạo ra giá trị, và từ cách làm manh mún sang liên kết chặt chẽ giữa nông dân, hợp tác xã, doanh nghiệp và nhà nước.
Khi những chuyển biến đó diễn ra, nông nghiệp Việt Nam nói chung và Đồng Tháp nói riêng sẽ không chỉ được biết đến bởi khả năng sản xuất lớn, mà còn bởi năng lực cung ứng những nguồn nguyên liệu ổn định, chất lượng cao, đáp ứng các chuẩn mực ngày càng khắt khe của thị trường toàn cầu.
