Hơn 73% hộ kinh doanh cho biết lợi nhuận thấp trong năm 2025, theo một cuộc điều tra mới đây của Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI). Cuộc điều tra được thực hiện từ tháng 2 đến tháng 4 năm 2026, với sự tham gia của hơn 1.000 hộ kinh doanh đang hoạt động tại 34 tỉnh, thành phố trên cả nước.
Ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng Thư ký VCCI, nhận xét: “Bức tranh mà chúng ta nhìn thấy, phải nói thẳng, là không mấy lạc quan, nhưng rất thật.” Theo VCCI, khu vực hộ kinh doanh là một phần quan trọng của nền kinh tế tư nhân, với khoảng 6,1 triệu hộ vào cuối năm 2025, tạo việc làm cho gần 10 triệu lao động. Tổng thu ngân sách từ khu vực này đạt khoảng 32.840 tỷ đồng, tương đương gần 6,8% tổng thu từ khu vực ngoài quốc doanh. Hơn 90% hộ kinh doanh tập trung trong lĩnh vực bán lẻ, với khách hàng chính là cá nhân.
Phần lớn hộ có quy mô rất nhỏ và phụ thuộc hoàn toàn vào nguồn thu từ kinh doanh. Cụ thể, gần 97% hộ coi đây là nguồn thu nhập chính hoặc duy nhất, vì vậy mọi biến động chính sách đều có thể tác động trực tiếp đến sinh kế của họ. Kết quả khảo sát cho thấy gần 74% hộ kinh doanh chỉ lãi ít trong năm 2025. Hơn 81% hộ bị giảm doanh thu, 75% bị giảm lượng khách hàng. Chỉ có 1,9% hộ đạt mức “lãi như kỳ vọng”.
Khó khăn pháp lý là rào cản lớn nhất
Đáng chú ý, khó khăn pháp lý nổi lên là rào cản lớn nhất đối với hộ kinh doanh. Có hơn 73% hộ cho rằng vướng mắc lớn nhất nằm ở việc hiểu và tuân thủ quy định, cao hơn cả khó khăn về thị trường hay chi phí đầu vào. Chi phí tuân thủ hiện cũng trở thành áp lực đáng kể. Ở góc độ thực thi, nhiều hộ gặp khó trong các nghiệp vụ thuế và kế toán. Khoảng 71% hộ gặp khó khi thu thập thông tin để triển khai hóa đơn điện tử; trên 60% gặp vướng mắc trong hạch toán chi phí, theo dõi chính sách và kê khai, nộp thuế; hơn 58% gặp khó trong lưu trữ sổ sách. Riêng với hóa đơn điện tử, khó khăn lớn nhất là xử lý sai sót, với hơn một nửa số hộ lúng túng khi phát sinh lỗi. Nhóm hộ có chủ hộ lớn tuổi hoặc trình độ thấp gặp khó khăn nhiều hơn, đặc biệt về kỹ thuật.
Các lo ngại trong quá trình tuân thủ cũng khá rõ ràng. Khoảng 71% hộ cho rằng thủ tục còn phức tạp, 68% lo rủi ro vi phạm, 63% gặp khó khi cập nhật quy định và chi phí tuân thủ cao. Gần 60% thiếu kỹ năng công nghệ, trong khi 41% lo ngại việc xuất hóa đơn đầy đủ có thể làm mất khách. Đánh giá về mức thuế hiện nay, gần một nửa số hộ cho rằng ở mức “tương đối cao”, 22% đánh giá “quá cao”, trong khi chỉ gần 11% cho rằng phù hợp. Ngoài ra, mức độ hiểu biết chính sách còn hạn chế, với gần 34% chỉ “có nghe nói”.
Đề xuất nâng ngưỡng doanh thu chịu thuế
Ông Phạm Ngọc Thạch, Phó Trưởng ban Pháp chế VCCI, đề xuất ưu tiên giảm độ phức tạp của các quy định thuế, kế toán và hóa đơn điện tử theo hướng phù hợp hơn với năng lực thực tế của hộ kinh doanh, đặc biệt là nhóm siêu nhỏ, nhóm có trình độ học vấn thấp và nhóm lớn tuổi. Chính sách hỗ trợ cần xác định rõ các nhóm ưu tiên; phát triển các công cụ hỗ trợ tuân thủ với chi phí thấp và dễ sử dụng. Đại diện VCCI cho rằng, muốn hộ kinh doanh lớn lên, trước hết phải làm cho hệ thống dễ tuân thủ hơn. Chính sách hiệu quả không chỉ là chính sách quản lý chặt hơn, mà là chính sách giúp các hộ đủ tự tin để tồn tại, phục hồi và trưởng thành.
Bà Nguyễn Thị Thu Hà, Ban Chính sách thuế quốc tế, Cục Thuế, cho biết trong trường hợp tiếp tục nâng ngưỡng doanh thu chịu thuế lên khoảng 1 tỷ đồng, ước tính có tới 2,5 triệu hộ kinh doanh được miễn thuế, qua đó giảm đáng kể áp lực tuân thủ và thủ tục hành chính cho khu vực này. Theo bà Lê Thị Duyên Hải, Phó Tổng Thư ký Hội tư vấn Thuế Việt Nam, thực tế tư vấn cho thấy nhiều hộ kinh doanh không xác định được đâu là chi phí đầu vào, đâu là chi tiêu cá nhân. Thậm chí, tiền thu được từ bán hàng thường được dùng cho sinh hoạt gia đình mà không có hạch toán rõ ràng. Chính vì vậy, khi áp dụng phương pháp tính thuế theo doanh thu trừ chi phí, nhiều hộ gặp lúng túng, đặc biệt trong việc quản lý chi phí đầu vào.
