Các cửa hàng kim cương truyền thống tại khu vực An Đông (TPHCM) đang nắm giữ cuộc chơi chính trên thị trường kim cương Việt Nam, trong khi các thương hiệu lớn như PNJ, Huy Thanh, Doji gần như không đặt trọng tâm vào mặt hàng này do những rào cản về pháp lý và kiểm định xuất xứ, chất lượng.
Vì sao doanh nghiệp lớn không tập trung vào kim cương?
Bà Nguyễn Thị Thu Hương, cố vấn tài chính cấp cao FIDT, cho biết: “Đây cũng là lý do nhiều doanh nghiệp lớn như PNJ không đặt trọng tâm vào hoạt động giao dịch và thu mua lại kim cương như đối với vàng.” Theo bà, để xây dựng một thị trường giao dịch kim cương quy mô lớn cần năng lực thẩm định cao, quy trình kiểm định chặt chẽ và nguồn vốn đủ lớn để nắm giữ tài sản có vòng quay chậm. Rủi ro về chứng nhận, chất lượng thực tế và sự khác biệt trong kết quả đánh giá giữa các đơn vị kiểm định cũng khiến việc chuẩn hóa giao dịch trở nên phức tạp.
Trong khi vàng chịu sự điều chỉnh của Nghị định 24/2012 và Thông tư 22/2013 của Bộ Khoa học và Công nghệ, thì kim cương và đá quý gần như chưa có hành lang pháp lý. Điều này giải thích vì sao kim cương được ví như “thị trường ngầm”, nơi các thương hiệu lớn bán theo chuỗi không phải thế mạnh, mà cuộc chơi tập trung tại các cửa hàng truyền thống dọc khu chợ người Hoa An Đông.
Thị trường bất cân xứng thông tin và thiếu pháp lý
TS. Nguyễn Trí Hiếu, chuyên gia kinh tế tài chính, nhận định so với thế giới, người mua kim cương tại Việt Nam chủ yếu vì lý do cá nhân hơn là tích lũy. Tuy nhiên, giới siêu giàu “mới nổi” khiến văn hóa sắm kim cương chưa ổn định và đẳng cấp bằng thế giới, dẫn đến nhu cầu thực tế chưa đủ lớn để các thương hiệu lớn tham gia phát triển theo chuỗi.
Ông Hiếu nhấn mạnh kim cương tại Việt Nam là thị trường bất cân xứng về thông tin, chưa có quy định cụ thể về chất lượng, nhãn hiệu. Hai lý do chính khiến kim cương chưa có hành lang pháp lý chi tiết như vàng: thứ nhất, kim cương vẫn là hàng hóa xa xỉ, không đại diện cho đa số người dân; thứ hai, kim cương không ảnh hưởng đến chính sách tiền tệ nhiều như vàng.
Cửa hàng truyền thống thống lĩnh, tình trạng “vàng thau lẫn lộn”
Thị trường hiện tại là cuộc chơi chính của các cửa hàng chuyên doanh truyền thống như Kim Lý, Ngọc Đoàn (Lemah Jewelry), Long Ngọc Luxury, Tâm Luxury. Các cửa hàng kim cương tại khu vực An Đông thường tập trung theo tên, ví dụ bên cạnh Kim Lý là Kim Dung, Ngọc Kim Phụng. Ghi nhận hồ sơ doanh nghiệp cho thấy các pháp nhân đứng sau một số cửa hàng liên tục thay đổi; cùng một vị trí, pháp nhân cũ ngừng hoạt động thì pháp nhân mới với tên tương tự được thành lập.
Ông Nguyễn Trí Hiếu chia sẻ vài năm trước ông mua kim cương tại một cửa hàng uy tín tại Hà Nội nhưng nhận định thị trường hiện nay dường như vẫn có tình trạng “vàng thau lẫn lộn”. Một số quy định về kinh doanh kim cương đã có nhưng chưa thực sự chặt chẽ.
Bức tranh kinh doanh: thua lỗ nhiều năm
Số liệu thống kê cho thấy Công ty TNHH Vàng bạc đá quý Kim Lý, thương hiệu lâu đời tại “phố kim cương” An Đông, có doanh thu hàng năm khoảng 21-25 tỷ đồng, cao hơn nhiều so với các thương hiệu khác (vài trăm triệu đến vài tỷ đồng). Tuy nhiên, giai đoạn 2020-2021 công ty liên tục thua lỗ. Từ năm 2023, doanh thu tăng gấp đôi, mới bắt đầu có lãi trung bình hàng trăm triệu đồng mỗi năm.
Năm 2024, Công ty TNHH Thương mại Leman Jewelry ra đời, cùng vị trí kinh doanh với pháp nhân cũ trên đường Lý Tự Trọng. Pháp nhân cũ ghi nhận ngừng hoạt động nhưng chưa hoàn tất thủ tục chấm dứt mã số thuế. Leman Jewelry thu về hàng trăm triệu đồng doanh thu nhưng cũng thua lỗ.
Long Ngọc Luxury ra mắt từ năm 2020 dưới pháp nhân Công ty TNHH Ngọc Long Luxury, có cửa hàng tại đường An Dương Vương, TPHCM. Năm 2023, công ty ngừng hoạt động nhưng thương hiệu vẫn tồn tại. Giữa lùm xùm gần đây, Long Ngọc Luxury thông báo đóng cửa dài hạn. Bức tranh kinh doanh của Long Ngọc Luxury cũng chìm trong thua lỗ.
Giải pháp từ chuyên gia
Bà Nguyễn Thị Thu Hương cho rằng doanh nghiệp kim cương cần xây dựng niềm tin thông qua minh bạch trong kiểm định, tiêu chuẩn chứng nhận rõ ràng và nâng cao hiểu biết của người tiêu dùng. Ông Nguyễn Trí Hiếu bổ sung cơ quan chức năng cần giám sát chặt chẽ hàng giả, hàng nhái, đồng thời có chương trình giáo dục cộng đồng về kim cương để người tham gia am hiểu và tự bảo vệ quyền lợi.
Chuyên gia khuyến cáo nên mua kim cương tại các cửa hàng lớn, kinh doanh ổn định, có thâm niên và giấy tờ rõ ràng. Ông Trí Hiếu cảnh báo người dân không nên mua kim cương qua sàn thương mại điện tử vì rủi ro về thật giả và nguồn gốc.
Anh H.T, nhân viên bán vàng bạc kim cương tại một cửa hàng ở An Đông, khuyến khích người mua chú ý nguồn gốc kim cương. Trong quá trình sử dụng, khách hàng nên giữ gìn để hạn chế trầy xước, giá mua lại sẽ cao hơn. Theo anh H.T, giá mua lại kim cương hiện dao động khoảng 80-98%. Một số cửa hàng chiết khấu gần 20% so với giá mua, cộng thêm chiết khấu gần 20% do cũ, trầy xước, khiến khách hàng không hài lòng.
