Trong bối cảnh giá nhiên liệu bay liên tục biến động khó lường, chịu tác động mạnh từ các yếu tố kinh tế và chính trị toàn cầu, Cục Hàng không Việt Nam khẳng định việc áp dụng phụ thu nhiên liệu là thông lệ phổ biến trên thế giới. Cơ chế này được xem là giải pháp cấp bách nhằm chia sẻ gánh nặng chi phí giữa doanh nghiệp và người tiêu dùng.
Giá nhiên liệu leo thang gây áp lực lớn
Theo số liệu từ Hiệp hội Vận tải Hàng không Quốc tế (IATA), giá nhiên liệu Jet A-1 tại khu vực châu Á ngày 27/3 đạt gần 209 USD/thùng, tăng lên hơn 228 USD/thùng vào ngày 3/4 và giảm nhẹ còn hơn 217 USD/thùng vào ngày 10/4. Dù có biến động nhẹ, giá nhiên liệu vẫn duy trì ở vùng đỉnh kể từ khi xung đột Trung Đông bùng phát và chưa có dấu hiệu hạ nhiệt. Điều này đặt ra thách thức lớn cho hoạt động khai thác của các hãng hàng không, cũng như triển vọng tăng trưởng của ngành hàng không toàn cầu nói chung và Việt Nam nói riêng.
Ông Uông Việt Dũng, Cục trưởng Cục Hàng không Việt Nam, nhận định: "Biến động này không chỉ phản ánh cú sốc nguồn cung nghiêm trọng mà còn bộc lộ tính dễ tổn thương sâu sắc của ngành hàng không trước các biến động kinh tế, chính trị toàn cầu."
Phụ thu nhiên liệu: Giải pháp linh hoạt và tạm thời
Trước tình hình đó, Cục Hàng không Việt Nam cho rằng việc triển khai cơ chế phụ thu nhiên liệu là giải pháp cấp bách cần được xem xét và chấp thuận để hỗ trợ các hãng bay. Ông Dũng giải thích: "Đây là cơ chế linh hoạt, có tính tạm thời để ứng phó với biến động bất lợi của giá nhiên liệu và là thông lệ rất phổ biến của ngành hàng không quốc tế. Phần lớn các quốc gia không quy định mức thu và tần suất điều chỉnh, chủ yếu do các hãng hàng không chủ động cân đối trên cơ sở bù đắp một phần chi phí và cân đối tổng giá cạnh tranh phù hợp với tình hình cung/cầu tại thị trường."
Hiện nay, Nhật Bản đang áp dụng mô hình phụ thu nhiên liệu với mức giá khởi điểm 60 USD/thùng, bước giá 10 USD/thùng, áp dụng theo khung giá nhiên liệu cho từng chặng bay dài, trung bình và ngắn. Mức chênh lệch phụ thu giữa các khung nhiên liệu liền kề gần như cố định. Các hãng hàng không điều chỉnh mức phụ thu mỗi 2 tháng và phải thông báo cho cơ quan quản lý (JCAB) khi có thay đổi. Chi phí nhiên liệu thực tế cho mỗi hành khách được tính dựa trên mức giá dầu khác nhau trên các nhóm đường bay nội địa theo cự ly, từ đó xác định mức chênh lệch chi phí phát sinh thêm so với mức giá cơ sở Jet A-1 là 90 USD/thùng – mức trung bình hai năm gần đây và là mức mà các hãng có thể cân đối sản xuất kinh doanh.
Đề xuất cụ thể cho Việt Nam
Tham khảo mô hình Nhật Bản và điều chỉnh phù hợp với thực tế chi phí khai thác và ý kiến các hãng bay nội địa, Cục Hàng không Việt Nam đề xuất áp dụng phụ thu nhiên liệu khi giá dầu Jet A-1 đạt từ 100 USD/thùng, với bước giá các bậc là 10 USD/thùng. Thời gian áp dụng dự kiến 3 tháng, nhằm chia sẻ gánh nặng chi phí phát sinh giữa doanh nghiệp và người tiêu dùng theo tỷ lệ 50%-50%, đảm bảo hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, doanh nghiệp và người dân.
Phụ thu nhiên liệu có ưu điểm linh hoạt, áp dụng nhanh chóng sau khi được cấp có thẩm quyền chấp thuận, phù hợp với tính biến động ngắn hạn của giá nhiên liệu. Giải pháp này mang tính tạm thời, có thể điều chỉnh hoặc bãi bỏ theo diễn biến thị trường, hạn chế tác động dài hạn đến mặt bằng giá và giảm áp lực dư luận so với việc tăng giá trần.
Ông Uông Việt Dũng khẳng định: "Phụ thu nhiên liệu được đề xuất áp dụng trong thời gian ngắn (khoảng 3 tháng), do đó tác động đến chỉ số tiêu dùng (CPI) bình quân năm được giảm thiểu, hạn chế tác động lan tỏa gián tiếp đến các nhóm hàng hóa, dịch vụ khác và không mang tính hệ thống. Vì vậy, có cơ sở để nhận định, việc áp dụng phụ thu nhiên liệu đối với vận chuyển hành khách hàng không nội địa không gây áp lực đáng kể lên mặt bằng giá tiêu dùng."
Nhược điểm và kiến nghị
Tuy nhiên, nhược điểm của phụ thu nhiên liệu là chưa có hành lang pháp lý rõ ràng, cần thực hiện thủ tục báo cáo Chính phủ ban hành Nghị quyết trong trường hợp giải quyết vấn đề cấp bách. Do đó, việc áp dụng phụ thu trong thời gian ngắn được đánh giá là phù hợp, đảm bảo tính linh hoạt trong điều hành, cho phép phản ứng kịp thời với biến động giá nhiên liệu, hỗ trợ doanh nghiệp vận tải hàng không duy trì hoạt động ổn định và chia sẻ gánh nặng với người tiêu dùng.
Để tiếp tục hỗ trợ hoạt động vận tải hàng không, Cục Hàng không Việt Nam kiến nghị Bộ Xây dựng báo cáo Chính phủ ban hành Nghị quyết cho phép áp dụng phụ thu nhiên liệu đối với vận chuyển hành khách hàng không nội địa (ngoài mức giá tối đa quy định). Đồng thời, giao Bộ Xây dựng chủ trì, phối hợp các cơ quan liên quan hướng dẫn, tổ chức triển khai thực hiện, đảm bảo nguyên tắc công khai, minh bạch, phù hợp với diễn biến chi phí nhiên liệu thực tế; tăng cường kiểm tra, giám sát nhằm đảm bảo tính hiệu lực, hiệu quả của chính sách và hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, doanh nghiệp và người tiêu dùng.
