Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam (VINASME) đã đề xuất Chính phủ nghiên cứu chính sách thuế cố định đối với hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh có doanh thu từ 1-3 tỷ đồng mỗi năm. Đề xuất này không phải là quay lại thuế khoán trước đây, mà là một cơ chế mới dựa trên dữ liệu, công khai và có tiêu chí rõ ràng.
Thuế cố định: Khác biệt so với thuế khoán
Theo VINASME, thuế cố định có thể được xác định bằng tỷ lệ hoặc một số tiền do cơ quan thuế tính toán dựa trên dữ liệu, mức lợi nhuận bình quân của từng lĩnh vực, ngành nghề và quy mô kinh doanh. Điểm khác biệt then chốt so với thuế khoán cũ là mức thuế không dựa trên thương lượng giữa hộ kinh doanh và cán bộ thuế, mà dựa trên các tham số có thể kiểm chứng: doanh thu, ngành nghề, địa bàn, biên lợi nhuận bình quân và lịch sử giao dịch.
Giá trị lớn nhất của đề xuất này là giảm đáng kể chi phí thực hiện nghĩa vụ thuế cho hộ kinh doanh. Hiện nay, nhiều hộ kinh doanh lúng túng với hóa đơn, phần mềm, kê khai, chứng từ; một số tạm dừng kinh doanh, sa thải người lao động vì sợ rủi ro pháp lý khi làm sai.
Đơn giản hóa thủ tục, không buông lỏng quản lý
VINASME cũng đề xuất áp dụng cơ chế kê khai thuế tối giản, cụ thể là "tờ khai gợi ý", tương tự cách cơ quan thuế đang thực hiện với thuế thu nhập cá nhân. Trên cơ sở dữ liệu sẵn có, cơ quan thuế lập sẵn tờ khai; người nộp thuế chỉ cần kiểm tra, xác nhận hoặc điều chỉnh nếu có sai khác.
Theo tính toán của VINASME, chi phí công nghệ và quản lý của cơ quan thuế có thể ở mức 6.460-19.382 tỷ đồng mỗi năm. Mặc dù con số này cần được kiểm chứng bằng nghiên cứu độc lập, nhưng nó đặt ra câu hỏi về tính tối ưu của hệ thống thuế hiện tại khi chi phí vận hành lớn.
Kinh nghiệm quốc tế: Doanh nghiệp càng nhỏ, thủ tục càng đơn giản
Kinh nghiệm từ OECD do Economica tổng hợp cho thấy, nhiều quốc gia thiết kế các cơ chế thuế đơn giản dành riêng cho doanh nghiệp siêu nhỏ và hộ kinh doanh. Các mô hình này dựa trên triết lý: doanh nghiệp càng nhỏ, thủ tục càng phải đơn giản. Mục tiêu là giảm chi phí tuân thủ, tránh đẩy khu vực kinh doanh nhỏ ra khỏi khu vực chính thức.
TS Lê Duy Bình từ Economica nhấn mạnh: "Muốn cải cách thuế thì trước hết phải xác định đúng địa vị pháp lý của khu vực kinh doanh cá thể. Đây là một loại hình kinh doanh rất khác doanh nghiệp về quy mô, cách tổ chức và năng lực quản trị." Bình quân mỗi hộ chỉ sử dụng khoảng 1,5 lao động; chủ hộ vừa là người bán hàng, quản lý, mua hàng, thu tiền và tự ghi chép sổ sách.
Hướng tới nguồn thu bền vững
Đề xuất về thuế cố định và kê khai tối giản hướng tới mục tiêu giảm chi phí tuân thủ cho người dân và giảm chi phí quản lý cho Nhà nước. Một chính sách thuế thành công là khi người dân thấy việc tuân thủ là bình thường, không phải gánh nặng. Nhà nước cần nhiều người tự nguyện kê khai hơn, nhiều giao dịch chính thức hơn và nguồn thu bền vững hơn.
Như chủ một cửa hàng bia hơi ở Hà Nội chia sẻ: "Tôi muốn lấy hóa đơn lắm nhưng lấy ở đâu?" - câu chuyện về hóa đơn đầu vào cho thấy sự khó khăn trong tuân thủ thuế hiện nay.
