160.000 chủ xe điện Trung Quốc bị bỏ rơi sau khi hãng phá sản, bài học cho Việt Nam
Tính đến đầu năm 2026, theo ghi nhận từ Yicai Global, gần 160.000 chủ xe điện Trung Quốc đang rơi vào tình trạng "xe còn chạy được nhưng không còn ai chịu trách nhiệm". Họ phải đối mặt với bảo hành hết hiệu lực, hệ thống đại lý ủy quyền giải thể, phần mềm lỗi không ai sửa, và phụ tùng không còn nguồn cung. Nguyên nhân chính là do các hãng sản xuất đã phá sản hoặc ngừng hoạt động. Đây không phải là con số lý thuyết, mà là hậu quả trực tiếp của làn sóng phá sản đang quét qua ngành xe điện Trung Quốc với tốc độ đáng báo động, một vấn đề mà người mua xe ở Việt Nam cần đặc biệt chú ý.
400 hãng sập trong 7 năm: Cuộc thanh lọc không có hồi kết
Theo dữ liệu từ EVBoosters, hơn 400 hãng xe điện Trung Quốc đã ngừng hoạt động trong giai đoạn từ năm 2018 đến 2025. Con số này chưa bao gồm các hãng đang hấp hối hoặc đang trong quá trình tái cơ cấu. Thị trường xe điện Trung Quốc từng được xem là miền đất hứa, với hàng trăm thương hiệu gia nhập cùng lúc, được thúc đẩy bởi trợ cấp chính phủ và dòng vốn đầu tư mạo hiểm ồ ạt. Tuy nhiên, khi cả hai nguồn tiền này co lại, bức tranh thực tế đã lộ ra một cách nhanh chóng và khắc nghiệt.
Neta, HiPhi, WM Motor: Khi tên tuổi lớn cũng không thoát
Neta, thương hiệu thuộc tập đoàn Hozon New Energy Automobile, là một ví dụ điển hình cho nghịch lý này. Từ năm 2018 đến 2024, Neta đã bán được gần 500.000 xe, từng là hãng xe điện khởi nghiệp bán chạy nhất tại Trung Quốc. Tuy nhiên, doanh số ấn tượng đó không đủ để cứu công ty. Hozon đã nộp đơn phá sản, khiến hàng trăm nghìn chủ xe Neta đột ngột mất điểm tựa hậu mãi. Sau khi hãng ngừng hoạt động, các trung tâm sửa chữa ủy quyền trên cả nước lần lượt đóng cửa. Chủ xe muốn sửa chữa phải tự tìm xưởng ngoài và thanh toán toàn bộ chi phí từ túi riêng, dù hãng từng cam kết bảo hành trọn đời pin.
WM Motor, từng được định giá 5 tỷ USD ở đỉnh cao, đã nộp đơn phá sản vào tháng 10/2023 sau khi không huy động được vốn mới. HiPhi, thương hiệu xe điện hạng sang của Human Horizons, dừng sản xuất đầu năm 2024 và chính thức vào quy trình phá sản tháng 8/2024. Ji Yue, liên doanh giữa Geely và Baidu, đóng cửa tháng 12/2024 dù có hai tập đoàn lớn chống lưng. Aiways mất trụ sở chính tại Thượng Hải từ năm 2023 và không còn khả năng vận hành. Mỗi cái tên sụp đổ kéo theo một cộng đồng chủ xe rơi vào tình trạng bấp bênh.
Khi hãng sập, xe điện trở thành cục sắt
Điều đáng lo ngại hơn là cơ chế tan vỡ diễn ra rất nhanh sau khi hãng ngừng hoạt động. Rest of World ghi nhận: khi một hãng xe điện sập, hệ thống phần mềm xe thường bị ảnh hưởng ngay lập tức. Với các dòng xe kết nối đám mây, tính năng điều khiển từ xa, cập nhật hệ thống, thậm chí khởi động xe qua ứng dụng đều có thể ngừng hoạt động khi máy chủ bị tắt. Chủ xe WM Motor đã phản ánh lỗi hệ thống liên tục sau phá sản mà không có ai xử lý. Phụ tùng vật lý cũng không khá hơn: kho linh kiện nhà máy đóng băng, chuỗi cung ứng bị cắt đứt, và không còn đơn vị nào có thẩm quyền cung cấp phụ tùng chính hãng.
Đây là lỗ hổng mà bảo hành truyền thống không thể che phủ được. Một hãng xe xăng phá sản vẫn để lại hệ sinh thái phụ tùng sau bán tương đối hoàn chỉnh, bởi linh kiện xe xăng có tính tiêu chuẩn hóa cao hơn. Xe điện thì khác: pin, hệ thống quản lý pin, phần mềm điều khiển động cơ đều được thiết kế riêng cho từng nền tảng. Không có hãng, không có phụ tùng. Không có phụ tùng, xe trở thành cục sắt vô dụng.
Triển vọng ảm đạm và bài học cho Việt Nam
Hiện tại, khoảng 50 nhà sản xuất xe điện Trung Quốc đang thua lỗ kéo dài và có thể buộc phải thu hẹp hoặc đóng cửa trong năm 2026. Nguyên nhân nằm ở ba yếu tố cộng hưởng: từ tháng 1/2026, xe điện tại Trung Quốc chịu thuế mua hàng 5% sau nhiều năm được miễn, sức mua nội địa dự kiến giảm thêm 5%, trong khi tình trạng dư thừa năng lực sản xuất ngày càng trầm trọng.
Khi một hãng xe xăng lớn rời khỏi một thị trường, ít nhất còn có hệ thống phụ tùng sau bán trụ lại. Nhưng khi một hãng xe điện Trung Quốc non trẻ làm điều tương tự, người mua có thể không còn gì để bám vào ngoài tờ giấy bảo hành đã mất giá trị. Bài học từ 160.000 chủ xe Trung Quốc không chỉ là câu chuyện của thị trường nước ngoài, mà còn là tấm gương mà người mua xe tại Việt Nam cần soi xét kỹ lưỡng trước khi đưa ra quyết định mua sắm.
