Colombia và Ecuador leo thang chiến tranh thuế, đe dọa hội nhập khu vực Nam Mỹ
Trong bối cảnh căng thẳng thương mại leo thang, Colombia đã chính thức công bố áp dụng mức thuế 100% đối với hàng hóa nhập khẩu từ Ecuador vào cuối tuần trước. Động thái này được xem như biện pháp đáp trả trực tiếp sau khi Ecuador tuyên bố tăng thuế nhập khẩu từ Colombia lên 100%, có hiệu lực từ ngày 1/5 tới. Thông báo từ Bộ Thương mại Colombia nêu rõ, chính phủ nước này đã thực hiện các biện pháp thuế đối ứng liên tục kể từ đầu năm 2026, với mức thuế tăng dần từ 30% lên đến 100% hiện tại. Tuy nhiên, một số nguyên liệu thiết yếu phục vụ sản xuất trong nước của Colombia vẫn được miễn thuế nhằm giảm thiểu tác động tiêu cực đến nền kinh tế.
Nguồn gốc căng thẳng và diễn biến leo thang
Căng thẳng giữa hai quốc gia Nam Mỹ bắt đầu nảy sinh ngay từ đầu năm 2026, khởi nguồn từ các tranh chấp liên quan đến cáo buộc bán phá giá gia cầm của Colombia và các rào cản kiểm dịch thực vật mà Ecuador áp đặt lên nông sản Colombia. Tháng 1/2026, Ecuador bất ngờ công bố áp thuế 30% đối với hàng hóa Colombia, sau đó điều chỉnh lên các mức khác nhau tùy theo mặt hàng. Lý do được đưa ra là Colombia không kiểm soát hiệu quả an ninh biên giới và nạn buôn bán ma túy. Đáp trả, Colombia đã áp thuế 25% lên hàng hóa Ecuador vào tháng 2. Đến tháng 3, cả hai nước đồng loạt nâng mức thuế lên 50% áp dụng cho hầu hết các mặt hàng của nhau.
Trên mạng xã hội X, Bộ trưởng Thương mại Colombia Diana Morales cho biết hai bên đã nỗ lực tìm kiếm giải pháp ngoại giao, nhưng đến nay vẫn chưa đạt được tiến triển đáng kể. Căng thẳng nhanh chóng vượt ra ngoài lĩnh vực thuế quan và hàng hóa thông thường, khi Ecuador tăng phí vận chuyển qua đường ống dẫn dầu OCP lên 9 lần đối với dầu mỏ của Colombia. Trong khi đó, Colombia đình chỉ xuất khẩu điện sang Ecuador, gây nguy cơ thiếu hụt năng lượng nghiêm trọng cho quốc gia láng giềng vốn luôn trong tình trạng thiếu điện kéo dài.
Những bất đồng về an ninh và chính trị
Căng thẳng giữa hai quốc gia gia tăng cũng được cho là có liên quan đến những bất đồng sâu sắc về các vấn đề an ninh và chính trị. Hồi tháng 1, Tổng thống Ecuador Daniel Noboa đã có phát biểu chỉ trích Colombia thiếu hợp tác và nỗ lực trong việc chống các hoạt động buôn bán ma túy và khai thác mỏ trái phép dọc đường biên giới giữa hai nước. Tuần trước, Chính phủ Ecuador đã triệu hồi Đại sứ tại Colombia về nước sau khi Tổng thống Colombia Gustavo Petro có phát biểu liên quan đến một số vấn đề chính trị tại Ecuador.
Khu vực đường biên giới chung dài khoảng 586km giữa Colombia và Ecuador lâu nay được cho là nơi hoạt động của các nhóm vũ trang và tổ chức tội phạm xuyên quốc gia, có liên quan đến buôn bán ma túy, vũ khí, buôn người và khai thác khoáng sản trái phép. Tháng trước, tại khu vực biên giới chung đã xảy ra loạt vụ ném bom khiến nhiều người thiệt mạng. Thông báo 27 người thiệt mạng trong vụ việc này, Tổng thống Colombia đặt nghi vấn thủ phạm có liên quan đến phía Ecuador. Tổng thống Ecuador lập tức bác bỏ cáo buộc và khẳng định quân đội nước này chỉ tiến hành các chiến dịch trong lãnh thổ nhằm vào các nhóm tội phạm, bao gồm cả tội phạm từ Colombia xâm nhập vào Ecuador.
Tác động nghiêm trọng đến thương mại và hội nhập khu vực
Cuộc chiến thuế quan đang đe dọa trực tiếp đến dòng chảy thương mại giữa Colombia và Ecuador, với kim ngạch song phương đạt khoảng 2,8 tỷ USD vào năm 2025. Trên thực tế, việc trao đổi các mặt hàng chủ lực, như xe hơi, phụ tùng ô-tô, dược phẩm (từ Colombia) và cá ngừ đóng hộp, dầu cọ, tôm (từ Ecuador) đều bị đình trệ. Các chuyên gia ước tính xuất khẩu của Colombia sang Ecuador có thể giảm tới 79%, trong khi nhập khẩu từ Ecuador giảm 75%. Ngoài ra, khoảng 40.000 việc làm tại Ecuador đang đối mặt với rủi ro mất việc do tác động của cuộc xung đột.
Cuộc xung đột thương mại không chỉ là chuyện riêng giữa Colombia và Ecuador, mà còn gây ra những “cơn địa chấn nhỏ” khắp thị trường khu vực Nam Mỹ, đặc biệt là trong khối Cộng đồng các quốc gia vùng Andes (CAN), gồm Bolivia, Colombia, Ecuador và Peru. Căng thẳng giữa Colombia và Ecuador ảnh hưởng trực tiếp đến tiến trình hội nhập của CAN. Việc hai thành viên lớn nhất khối áp thuế tới 100% đối với hàng hóa của nhau đi ngược lại hoàn toàn nguyên tắc cốt lõi về lưu thông hàng hóa tự do trong khối. Nếu không giải quyết sớm, khối CAN có thể suy yếu nghiêm trọng, làm giảm sức mạnh tập thể của khu vực.
Những hệ lụy tiềm ẩn và phản ứng từ các bên
Ngoài ra, do thuế quan quá cao, các doanh nghiệp tại Colombia và Ecuador đang tìm cách nhập khẩu thay thế từ các nước láng giềng khác, như Peru hoặc Brazil. Điều này vô tình tạo cơ hội ngắn hạn cho các đối thủ cạnh tranh chiếm lĩnh thị phần trong khu vực. Giới quan sát lo ngại, khi thuế chính ngạch tăng vọt, hoạt động buôn lậu tại các vùng biên giới có thể bùng nổ. Điều này không chỉ gây thất thu thuế cho cả Colombia và Ecuador, mà còn làm mất ổn định thị trường, tạo ra những rủi ro an ninh bổ sung.
Thị trường Nam Mỹ vốn nhạy cảm với các biến động chính trị. Việc sử dụng “thuế an ninh”, với lý do chống ma túy, có thể tạo ra một tiền lệ nguy hiểm. Các nhà đầu tư nước ngoài lo ngại rằng, các cam kết thương mại tại khu vực này có thể bị phá vỡ bất cứ lúc nào vì những lý do phi kinh tế, làm giảm sức hấp dẫn của thị trường Nam Mỹ trong mắt các đối tác quốc tế. Hiện tại, CAN đang nỗ lực thúc đẩy Colombia và Ecuador đối thoại nhằm hạ nhiệt căng thẳng, trước mắt là ngừng các hành động trả đũa lẫn nhau. Tuy nhiên, triển vọng giải quyết vẫn còn mờ mịt khi cả hai bên chưa có dấu hiệu nhượng bộ.
