Quyết định lịch sử của Tòa án Tối cao Mỹ về việc hoàn thuế
Vào tháng 2 năm 2026, Tòa án Tối cao Mỹ đã đưa ra phán quyết quan trọng, tuyên bố việc sử dụng Đạo luật Khẩn cấp về Quyền hạn Kinh tế Quốc tế (IEEPA) để áp thuế dưới thời Tổng thống Donald Trump là không hợp pháp. Theo đó, các khoản thuế này phải được hoàn trả lại cho doanh nghiệp. Cơ quan Hải quan Mỹ cho biết, hơn 330.000 doanh nghiệp đã nộp thuế cho khoảng 53 triệu lô hàng, với tổng số tiền ban đầu ước tính lên đến 166 tỷ USD.
Quy trình hoàn thuế phức tạp và kéo dài
Việc hoàn thuế sẽ được thực hiện theo từng giai đoạn, mỗi hồ sơ mất từ 2 đến 3 tháng để xử lý. Khoản tiền hoàn thuế sẽ được trả trực tiếp cho các nhà nhập khẩu. Chương trình hoàn thuế CAPE được thiết kế để gộp các khoản được hoàn theo IEEPA, bao gồm cả lãi, thay vì xử lý riêng lẻ từng lô hàng. Tuy nhiên, chỉ các bên được xác định là nhà nhập khẩu chính thức hoặc đại lý hải quan được ủy quyền mới có thể nộp đơn xin hoàn tiền.
Không phải tất cả khoản thuế đều đủ điều kiện để nộp hồ sơ ngay từ ngày 20 tháng 4. Hải quan Mỹ cho biết hiện chưa rõ khi nào hệ thống sẽ mở cho toàn bộ các khoản thuế đủ điều kiện hoàn trả. Quá trình này thậm chí có thể kéo dài hơn nếu chính quyền Tổng thống Trump có thêm động thái nhằm trì hoãn hoặc giảm quy mô số thuế phải hoàn.
Doanh nghiệp bán lẻ lớn hưởng lợi đáng kể
Phân tích của Citigroup công bố cho thấy hàng loạt tập đoàn bán lẻ lớn tại Mỹ sẽ nhận các khoản hoàn thuế đáng kể. Cụ thể:
- Walmart có thể được hoàn thuế khoảng 10,2 tỷ USD.
- Target ước tính nhận được 2,2 tỷ USD.
- Nike khoảng 1 tỷ USD.
- Kohl's dự báo được hoàn thuế 550 triệu USD.
- Gap Inc. khoảng 400 triệu USD.
- Macy's khoảng 320 triệu USD.
Trong khi đó, người tiêu dùng Mỹ, đối tượng từng chịu tác động từ việc tăng giá hàng hóa, không được hoàn trả trực tiếp. Các chuyên gia nhận định lợi ích từ hoàn thuế chủ yếu sẽ thuộc về doanh nghiệp, dù một số tập đoàn lớn cho biết có thể chia sẻ với khách hàng.
Tác động đến doanh nghiệp Việt Nam
Lợi ích gián tiếp từ việc hoàn thuế
Từ khi Mỹ áp thuế đối ứng, hàng hóa Việt Nam xuất khẩu sang Mỹ đã chịu tác động đáng kể. Câu hỏi đặt ra là các doanh nghiệp Việt bán hàng qua thị trường này có được hưởng lợi gì từ việc hoàn thuế hay không. Ông Vũ Thái Sơn, Tổng giám đốc Công ty Long Sơn, Chủ tịch Hội Điều Đồng Nai, nhận xét: "Việc tòa án Mỹ phán quyết mức thuế được áp dụng trong thời gian qua là trái luật và phải trả lại thuế đã đóng cho người mua là quyết định khá chính xác và mang lại tín hiệu lạc quan cho thị trường hạt điều và doanh nghiệp điều Việt Nam."
Tuy nhiên, theo ông Sơn, việc hoàn thuế này không mang lại lợi ích trực tiếp là hoàn lại thuế cho doanh nghiệp xuất khẩu của Việt Nam. "Doanh nghiệp Việt là nhà cung cấp, ký kết hợp đồng bán hàng cho nhà nhập khẩu và người mua là đơn vị đóng thuế. Chính vì vậy khi Chính phủ Mỹ hoàn thuế thì các doanh nghiệp Mỹ mới được hưởng lợi."
Ông Lê Việt Anh, Tổng thư ký Hiệp hội Hồ tiêu và cây gia vị Việt Nam (VPSA), cũng khẳng định doanh nghiệp Việt ký hợp đồng bán hàng cho đối tác ở Mỹ thì khi giao hàng là xong trách nhiệm, việc đóng thuế là do các nhà nhập khẩu thực hiện. "Khi bị áp thuế, các nhà nhập khẩu đã tìm cách ép giá, gây khó khăn cho doanh nghiệp Việt Nam khi đàm phán hợp đồng, nhưng khi nhà nhập khẩu được hoàn thuế thì họ được hưởng lợi chứ doanh nghiệp Việt không được chia sẻ gì."
Tín hiệu tích cực cho xuất khẩu
Dù không hưởng lợi trực tiếp, việc hoàn thuế mang lại tín hiệu tích cực cho các doanh nghiệp xuất khẩu vào thị trường Mỹ. Theo VPSA, tình hình khó khăn do thuế đối ứng, diễn biến chiến sự và nhu cầu tiêu thụ sụt giảm đã khiến sản lượng hồ tiêu xuất khẩu có chiều hướng đi xuống. Cụ thể, trong 15 ngày đầu tháng 4, xuất khẩu hồ tiêu của Việt Nam sang Mỹ đạt 3.205 tấn, chiếm 22,1% tổng lượng xuất khẩu nhưng giảm 15,6% so cùng kỳ.
Việc Mỹ bãi bỏ thuế đối ứng có thể giúp nhu cầu tiêu thụ tại đây tăng trở lại và có thêm các đơn hàng mới. Đây chính là lợi ích trong tương lai mà việc hoàn thuế có thể mang lại.
Hiệu ứng tích cực đối với nền kinh tế xuất khẩu
Hiệp hội các nhà xuất khẩu và nhập khẩu Mỹ nhận định việc hoàn thuế sẽ mang lại một số hiệu ứng tích cực rõ rệt đối với các nền kinh tế xuất khẩu vào Mỹ. Trước hết, sức cạnh tranh của hàng hóa được cải thiện khi các nhà bán lẻ và nhập khẩu lớn như Walmart hay Target được hoàn lại chi phí thuế, qua đó giảm áp lực tăng giá bán. Điều này giúp hàng nhập khẩu, đặc biệt từ các quốc gia như Việt Nam, Trung Quốc hay Mexico, trở nên dễ tiêu thụ hơn.
Đồng thời, biên lợi nhuận được cải thiện cũng tạo động lực để các nhà nhập khẩu nối lại hoặc gia tăng đơn hàng sau giai đoạn bị thu hẹp vì chi phí cao. Xa hơn, chính sách này có thể góp phần duy trì và tái định hình chuỗi cung ứng toàn cầu theo hướng mở, khi doanh nghiệp Mỹ ít chịu áp lực phải "nội địa hóa" sản xuất bằng mọi giá.
Triển vọng và rủi ro
Hiệp hội Chế biến và xuất khẩu thủy sản Việt Nam nhận định việc Mỹ hoàn thuế trước hết có tác dụng "giải nén" áp lực giá khi hàng nhập khẩu rẻ hơn, qua đó góp phần hạ nhiệt chỉ số giá tiêu dùng và làm dịu vòng xoáy lạm phát lan tỏa. Quan trọng hơn, khi chi phí giảm, nhu cầu tiêu dùng tại thị trường lớn nhất thế giới được kích hoạt trở lại, kéo theo dòng chảy thương mại quốc tế phục hồi.
Tuy nhiên, triển vọng này vẫn đi kèm rủi ro chính sách đáng kể. Nếu Mỹ chuyển sang sử dụng các công cụ khác như Mục 301 của Đạo luật thương mại 1974, thuế quan có thể quay trở lại dưới hình thức mới, khiến môi trường thương mại thiếu ổn định và buộc doanh nghiệp toàn cầu phải duy trì chiến lược thích ứng linh hoạt.
Khi thuế tăng cao, người dân Mỹ có xu hướng mua sắm tiết kiệm hơn, ưu tiên hàng khuyến mãi và nấu ăn tại nhà để giảm chi phí. Còn giảm thuế và với khoản tiền được hoàn thuế, các nhà phân phối có thể thực hiện các chương trình kích cầu khuyến mãi và mua thêm hàng hóa từ Việt Nam, như thế cũng phần nào thúc đẩy sản xuất và phục hồi xuất khẩu sang thị trường này. Doanh nghiệp Việt Nam cũng được hưởng lợi từ việc này.
