Trung Quốc Vươn Lên Thị Trường Thủy Sản Số Một Của Việt Nam
Theo thống kê mới nhất từ Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP), trong quý đầu năm 2026, Trung Quốc cùng với Hồng Kông đã chính thức trở thành thị trường xuất khẩu thủy sản lớn nhất của Việt Nam. Kim ngạch đạt được ước tính khoảng 764 triệu USD, tăng trưởng gần 45% so với cùng kỳ năm trước. Đặc biệt, riêng trong tháng 3, con số xuất khẩu sang thị trường này đã vượt mốc 250 triệu USD, tăng hơn 50%, đánh dấu một bước tiến đáng kể.
Yếu Tố Thúc Đẩy Tăng Trưởng Mạnh Mẽ
Bà Lê Hằng, Phó tổng thư ký VASEP, chia sẻ rằng đây không chỉ là mức tăng cao nhất trong các thị trường chủ lực mà còn là yếu tố then chốt giúp toàn ngành duy trì tăng trưởng dương. Trong khi đó, nhiều thị trường truyền thống như Mỹ, Nhật Bản và Hàn Quốc đều ghi nhận sự sụt giảm đáng kể. Theo phân tích của VASEP, sự bùng nổ này chủ yếu đến từ ba nguyên nhân chính.
Thứ nhất, Tết Nguyên đán năm 2026 rơi vào giữa tháng 2, kéo theo nhu cầu nhập khẩu thủy sản tăng mạnh từ cuối năm 2025 và kéo dài sang đầu quý 1. Các mặt hàng như tôm nguyên con, hải sản sống và sản phẩm cao cấp phục vụ tiêu dùng được ưa chuộng đặc biệt. Thứ hai, ở phân khúc tôm hùm sống, sự thay đổi về thuế quan và nguồn cung từ Canada đã tạo ra một khoảng trống thị trường, mở ra cơ hội rõ rệt cho các nhà cung cấp thay thế, trong đó Việt Nam nổi lên như một lựa chọn hàng đầu.
Tác Động Đến Cơ Cấu Ngành Thủy Sản
Vai trò của thị trường Trung Quốc trong những tháng đầu năm đã ảnh hưởng sâu sắc đến cơ cấu tăng trưởng của toàn ngành. Ở nhóm tôm, tăng trưởng chủ yếu đến từ tôm hùm – sản phẩm có giá trị cao và phụ thuộc lớn vào thị trường này. Trong khi đó, tôm chân trắng, vốn là mặt hàng chủ lực tại các thị trường Mỹ và EU, lại gần như đi ngang do nhu cầu tạm thời bị đình trệ khi chi phí vận chuyển và tàu biển chưa thuận lợi.
Với cá tra, Trung Quốc tiếp tục khẳng định vị thế là thị trường tiêu thụ lớn nhất, góp phần duy trì mức tăng trưởng ổn định cho mặt hàng này trong bối cảnh các thị trường khác còn tỏ ra thận trọng. Ở nhóm hải sản khác, các sản phẩm như cua ghẹ và nhuyễn thể cũng ghi nhận thị trường Trung Quốc dẫn đầu về kim ngạch xuất khẩu.
Những Thách Thức Và Rủi Ro Tiềm Ẩn
Tuy nhiên, VASEP cũng cảnh báo rằng sự tăng trưởng này mang nhiều yếu tố thời vụ, phản ánh nhu cầu tích trữ và phục vụ ngắn hạn hơn là một xu hướng tăng trưởng dài hạn bền vững. Một số doanh nghiệp xuất khẩu thủy sản chia sẻ với báo chí rằng thị trường Trung Quốc tăng trưởng mạnh trong khi các thị trường chủ lực khác xuất khẩu cầm chừng, chứng tỏ điểm nghẽn lớn nhất hiện nay chính là tình hình chiến sự đang diễn ra trên thế giới.
Xuất khẩu sang Mỹ trong quý 1/2026 giảm hơn 10%, trong khi xuất khẩu sang Nhật Bản và Hàn Quốc cũng giảm khoảng 10%. Xuất khẩu sang EU gần như đi ngang, không có sự biến động đáng kể. Một số thị trường khác như ASEAN, Úc, Đài Loan hay các thị trường mới nổi tiếp tục tăng trưởng, nhưng đây chỉ là nỗ lực góp phần đa dạng hóa đầu ra. Để đạt được tăng trưởng ổn định, ngành vẫn phải phụ thuộc vào những thị trường truyền thống như Mỹ, EU và Trung Đông.
Một doanh nghiệp thủy sản tại khu vực Đồng bằng sông Cửu Long nhận định: "Tính biến động theo chính sách và điều hành nhập khẩu của Trung Quốc có thể ảnh hưởng nhanh và mạnh đến tiêu thụ. Các thay đổi về kiểm soát biên mậu, tiêu chuẩn chất lượng hoặc nhịp cấp phép có thể khiến xuất khẩu biến động trong thời gian ngắn. Trong khi đó, xuất khẩu sang Trung Quốc đang đối mặt với sự cạnh tranh ngày càng lớn, đặc biệt là từ đối thủ Ecuador trong phân khúc tôm nguyên con."
Triển Vọng Và Điểm Sáng Trong Tương Lai
Trong quý 2/2026, VASEP dự báo thị trường Trung Quốc vẫn sẽ giữ vai trò chủ đạo, nhưng tăng trưởng sẽ phản ánh đúng nhu cầu tiêu thụ thực tế hơn là tích trữ cho các sự kiện mùa vụ. Bà Lê Hằng nhấn mạnh: "Đối với toàn ngành, xuất khẩu trong quý 2 được dự báo tiếp tục tăng trưởng dương nhưng sẽ có sự phân hóa rõ rệt. Tôm và cá tra vẫn là hai mặt hàng chính, trong khi thị trường Trung Quốc tiếp tục đóng vai trò là nơi tiêu thụ hàng đầu. Mỹ và một số thị trường khác có lợi thế về logistics, như vị trí địa lý gần và vận chuyển thuận tiện, cùng với lợi thế thuế quan từ các hiệp định FTA, sẽ là những lựa chọn ưu tiên của các doanh nghiệp thủy sản trong năm nay."
Trong bối cảnh hiện tại, việc thỏa thuận ngừng bắn ở Trung Đông và tiến tới lưu thông hàng hải bình thường trở lại được xem là yếu tố thúc đẩy quan trọng, giúp ngành thủy sản và các doanh nghiệp nỗ lực khai thác các đơn hàng để bù đắp sự sụt giảm trong thời gian qua. Đáng chú ý, trong số các mặt hàng thủy sản xuất khẩu, cá rô phi đang nổi lên như một điểm sáng với tiềm năng tăng trưởng vượt trội.
Sau khi xuất khẩu năm 2025 đạt khoảng 99 triệu USD, tăng 141% so với năm 2024, đà tăng trưởng này tiếp tục được duy trì mạnh mẽ trong quý 1/2026. Kim ngạch ước đạt 35 triệu USD, tăng khoảng 190% so với cùng kỳ năm trước, cho thấy sự phát triển ấn tượng của mặt hàng này trên thị trường quốc tế.
