Thí điểm luật sư công: Bộ Tư pháp lấy ý kiến từ 8 bộ và 10 tỉnh thành
Bộ Tư pháp hiện đang tiến hành lấy ý kiến về đề xuất thí điểm chế định luật sư công. Chương trình thí điểm này sẽ được triển khai tại 8 bộ gồm Công an, Quốc phòng, Xây dựng, Tài chính, Tư pháp, Công thương, Ngoại giao, Nông nghiệp và Môi trường, cùng với 10 tỉnh, thành phố là Hà Nội, TP.HCM, Đà Nẵng, Hải Phòng, Cần Thơ, Quảng Ninh, Lâm Đồng, Khánh Hòa, Đồng Nai và Bắc Ninh.
Đối tượng và vai trò của luật sư công
Theo dự thảo, luật sư công sẽ bao gồm các cán bộ, công chức, viên chức, sĩ quan Công an nhân dân, sĩ quan Quân đội nhân dân, và cán bộ thuộc doanh nghiệp nhà nước. Những người này sẽ được cơ quan có thẩm quyền cấp chứng chỉ hành nghề luật sư để thực hiện các hoạt động pháp lý nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của nhà nước theo quy định pháp luật.
Luật sư công sẽ tham gia tố tụng với tư cách luật sư, tư vấn pháp luật, và đại diện cho cơ quan nhà nước trong việc giải quyết các vụ kiện, tranh chấp trong nước và quốc tế. Các lĩnh vực bao gồm đầu tư, thương mại, công pháp quốc tế, hành chính, dân sự, cũng như tham gia quá trình thi hành án dân sự và án hành chính.
Điều kiện và chế độ đãi ngộ cho luật sư công
Để trở thành luật sư công, ứng viên phải đáp ứng các tiêu chuẩn cụ thể. Họ cần có trình độ cử nhân luật trở lên và ít nhất 5 năm kinh nghiệm làm việc trong lĩnh vực pháp luật, hoặc kinh nghiệm tranh tụng, tư vấn pháp luật, hoặc giải quyết vụ việc pháp lý phức tạp. Ngoài ra, ứng viên phải đã được đào tạo về luật sư công, trừ trường hợp được miễn đào tạo theo quy định.
Về chế độ đãi ngộ, luật sư công sẽ được hưởng hỗ trợ hằng tháng bằng 100% theo hệ số lương hiện hưởng. Họ cũng được nhận thù lao, tiền thưởng và các khoản thu nhập khác dựa trên kết quả công việc, cùng với tiền làm thêm giờ, làm việc ban đêm, công tác phí và các chế độ khác theo quy định pháp luật về cán bộ công chức, viên chức.
Đặc biệt, luật sư có trên 10 năm kinh nghiệm hành nghề nếu được tuyển làm luật sư công sẽ được hưởng lương và hỗ trợ hằng tháng bằng 100% theo hệ số lương bậc 1 của chuyên viên cao cấp hoặc tương đương theo vị trí việc làm.
Ý kiến từ chuyên gia và đề xuất bổ sung
Luật sư - Tiến sĩ Hà Hải, Phó chủ nhiệm Đoàn Luật sư TP.HCM, bày tỏ sự đồng tình với chủ trương xây dựng chế định luật sư công. Tuy nhiên, ông cho rằng phạm vi đối tượng được công nhận luật sư công cần được cân nhắc và nên bổ sung thêm Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam.
Ông Hải giải thích rằng từ ngày 1 tháng 7 năm 2025, các tổ chức chính trị - xã hội và hội quần chúng sẽ chính thức trở về ngôi nhà chung Mặt trận Tổ quốc Việt Nam. Các tổ chức này bao gồm Liên đoàn Luật sư Việt Nam, Hội Luật gia Việt Nam, Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh, Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam, Hội Nông dân Việt Nam, và Hội Cứu trợ trẻ em tàn tật Việt Nam.
"Trong bối cảnh đó, nhu cầu về luật sư công để tham gia bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng cho các tổ chức này là rất lớn. Do đó, tôi cho rằng thí điểm về luật sư công nếu bỏ qua vai trò của Mặt trận Tổ quốc sẽ là một khiếm khuyết rất lớn về thực tiễn, ảnh hưởng đến kết quả thí điểm", luật sư Hà Hải nhấn mạnh.
Lý do cần thiết của luật sư công
Theo tờ trình dự thảo của Bộ Tư pháp, Nghị quyết số 66 năm 2025 của Bộ Chính trị đã chỉ đạo nghiên cứu và hình thành chế định luật sư công. Mục tiêu là thu hút, tiếp nhận chuyên gia, nhà khoa học pháp lý, luật gia, và luật sư giỏi vào khu vực công.
Bộ Tư pháp cũng chỉ ra rằng số lượng vụ kiện hành chính đang tăng hằng năm. Cụ thể, năm 2020 có hơn 9.000 vụ án hành chính được thụ lý, năm 2023 là hơn 10.000 vụ, và năm 2024 là hơn 12.000 vụ. So với năm 2020, số vụ án hành chính năm 2024 đã tăng 31%, với tỷ lệ tăng trung bình mỗi năm gần 8%. Trong 5 năm từ 2020 đến 2024, chỉ có 52% án hành chính được giải quyết, một phần do thiếu nhân sự chuyên trách và kinh nghiệm tham gia tố tụng.
Tỷ lệ các vụ kiện hành chính mà tòa án tuyên hủy một phần hoặc toàn bộ quyết định hành chính vẫn ở mức cao. Năm 2020, tỷ lệ này là 25% cho hủy toàn bộ và 8,5% cho hủy một phần; đến năm 2024, tỷ lệ tăng lên 29% và 10% tương ứng.
Những con số này phản ánh hạn chế trong kiểm soát tính hợp pháp của các quyết định hành chính trước khi ban hành, cũng như trong tham gia tố tụng để bảo vệ quyền và lợi ích của nhà nước. Nhiều vụ việc, cơ quan nhà nước không cử được người tham gia đối thoại hoặc phiên tòa.
Ngoài án hành chính, các tranh chấp đầu tư, thương mại quốc tế và công pháp quốc tế ngày càng phổ biến và phức tạp. Trong lĩnh vực giải quyết khiếu nại, tố cáo, đặc biệt là các vụ việc liên quan đến đất đai, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư, vẫn chiếm tỷ lệ lớn và trở thành "điểm nóng" gây áp lực cho cơ quan có thẩm quyền.
Trong bối cảnh này, việc hình thành đội ngũ luật sư công được kỳ vọng sẽ nâng cao chất lượng xử lý vụ việc, hạn chế sai sót, và giảm tình trạng khiếu kiện kéo dài, vượt cấp.
Ủng hộ từ địa phương
Bà Nguyễn Thị Phương Ngọc, Phó giám đốc Sở Tư pháp TP.HCM, cho biết Sở hoàn toàn ủng hộ đề xuất về luật sư công. Bà nhấn mạnh rằng ngoài đội ngũ pháp chế hiện có, việc bổ sung luật sư công được đào tạo bài bản sẽ hỗ trợ đáng kể trong công tác tham mưu và tư vấn pháp lý cho nhà nước.
"Nếu được Quốc hội thông qua, luật sư công ra đời sẽ hỗ trợ rất nhiều trong công việc cho các sở, ban ngành. Tôi tin rằng nếu nhà nước có chế độ đãi ngộ xứng đáng, chúng ta sẽ thu hút được nguồn lực luật sư có kinh nghiệm thực tiễn đang hoạt động bên ngoài và các chuyên gia là giảng viên ở các trường luật", bà Ngọc chia sẻ.
