Ủy ban Thường vụ Quốc hội thảo luận dự thảo Nghị quyết thí điểm luật sư công
Sáng ngày 15/4, trong khuôn khổ Phiên họp thứ nhất, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định đã điều hành phiên thảo luận của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về dự thảo Nghị quyết của Quốc hội liên quan đến việc thực hiện thí điểm chế định luật sư công. Đề xuất này nhằm thử nghiệm mô hình luật sư công trong vòng 2 năm, với mục tiêu tăng cường hiệu quả hoạt động pháp lý và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các cá nhân, tổ chức, cũng như lợi ích công và nhà nước.
Bối cảnh và sự cần thiết của chế định luật sư công
Trong những năm gần đây, tổ chức và hoạt động của luật sư tại Việt Nam đã nhận được sự quan tâm đặc biệt từ Đảng và Nhà nước thông qua việc ban hành nhiều nghị quyết và chỉ thị. Các văn bản này hướng đến phát triển nghề luật sư chuyên nghiệp, chất lượng và hiệu quả, nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức, đồng thời bảo vệ lợi ích công và lợi ích nhà nước.
Tuy nhiên, thực tiễn giải quyết các vụ án hành chính, thực hiện giao dịch quốc tế, giải quyết tranh chấp quốc tế, và tư vấn giải quyết khiếu nại, tố cáo cho thấy nhu cầu hỗ trợ pháp lý ngày càng trở nên cấp thiết. Việc xử lý các vụ việc phức tạp đòi hỏi sự hỗ trợ từ đội ngũ luật sư công chuyên nghiệp để phân tích pháp lý, soạn thảo quyết định, đảm bảo trình tự, thủ tục minh bạch, từ đó nâng cao hiệu quả xử lý và giảm áp lực cho cán bộ, cơ quan có thẩm quyền.
Nội dung dự thảo Nghị quyết và phạm vi thí điểm
Thứ trưởng Tư pháp Nguyễn Thanh Tú đã trình bày tờ trình dự thảo Nghị quyết tại phiên họp. Dự thảo này gồm 18 điều, quy định chi tiết về việc thực hiện thí điểm chế định luật sư công, bao gồm các tiêu chuẩn, quyền, nghĩa vụ, nhiệm vụ của luật sư công, cũng như công tác quản lý nhà nước đối với đội ngũ này.
Phạm vi thí điểm sẽ được triển khai tại một số bộ, ngành và địa phương cụ thể, bao gồm:
- Bộ Quốc phòng, Bộ Công an, Bộ Xây dựng, Bộ Tài chính, Bộ Tư pháp, Bộ Công Thương, Bộ Ngoại giao, Bộ Nông nghiệp và Môi trường.
- Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố: Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh, Đà Nẵng, Hải Phòng, Cần Thơ, Quảng Ninh, Khánh Hòa, Lâm Đồng, Đồng Nai, Bắc Ninh.
- Doanh nghiệp nhà nước.
Thời gian thực hiện thí điểm được đề xuất là 2 năm, từ ngày 1/10/2026 đến hết ngày 30/9/2028. Nghị quyết cũng sẽ áp dụng đối với các cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan đến quá trình thí điểm này.
Ý kiến thẩm tra và những đề xuất điều chỉnh
Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu đã trình bày quan điểm thẩm tra, trong đó tán thành sự cần thiết ban hành Nghị quyết và nhất trí với phạm vi điều chỉnh cũng như thời gian thí điểm theo đề xuất của Chính phủ. Tuy nhiên, Ủy ban này đề nghị loại bỏ "doanh nghiệp nhà nước" khỏi đối tượng áp dụng để phù hợp với Kết luận số 23-KL/TW của Bộ Chính trị về chế định luật sư công.
Bên cạnh đó, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp cũng đề xuất bổ sung quy định giao Chính phủ tổ chức tổng kết thi hành Nghị quyết và báo cáo Quốc hội vào kỳ họp giữa năm 2028, đồng thời thêm quy định chuyển tiếp cho các vụ việc mà luật sư công đang thực hiện khi Nghị quyết hết hiệu lực.
Thách thức về nguồn luật sư công và đề xuất giải pháp
Chủ nhiệm Ủy ban Dân nguyện và Giám sát Lê Thị Nga bày tỏ lo ngại về nguồn luật sư công. Dự thảo quy định nguồn luật sư công là cán bộ, công chức, viên chức, sĩ quan quân đội nhân dân, sĩ quan công an nhân dân đã qua thời gian tập sự hành nghề luật sư. Tuy nhiên, theo Luật Luật sư, các đối tượng này không được cấp chứng chỉ hành nghề luật sư, và số lượng người đã tham gia đào tạo và tập sự rất ít.
Thời gian đào tạo và tập sự tối thiểu là 24 tháng, tương đương với thời gian thí điểm 2 năm, điều này làm giảm tính khả thi của việc triển khai. Do đó, Chủ nhiệm Ủy ban Dân nguyện và Giám sát đề nghị sửa đổi, bổ sung quy định đặc thù để đảm bảo nguồn luật sư công, đồng thời rà soát kỹ lưỡng các quy định về nhiệm vụ và trách nhiệm của luật sư công.
Chủ tịch Liên đoàn Luật sư Việt Nam Đỗ Ngọc Thịnh cho rằng nên kéo dài thời gian thí điểm và cân nhắc mở rộng nguồn đầu vào, bao gồm cả chuyên gia, giảng viên, trọng tài, để thu hút người có trình độ chuyên môn tham gia. Về lâu dài, ông Thịnh đề xuất xây dựng chế định luật sư công và đưa vào luật khi sửa đổi Luật Luật sư.
Kết luận của Phó Chủ tịch Quốc hội
Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định đánh giá cao sự khẩn trương và trách nhiệm của cơ quan chủ trì soạn thảo và thẩm tra trong việc chuẩn bị hồ sơ dự thảo Nghị quyết. Để hoàn thiện hồ sơ, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đề nghị các cơ quan hữu quan tiếp tục rà soát và báo cáo Quốc hội về các vấn đề như đối tượng áp dụng, tiêu chuẩn và nguồn luật sư công, nhiệm vụ của luật sư công, chế độ chính sách, và các điều kiện bảo đảm khác.
Phiên thảo luận đã ghi nhận nhiều ý kiến đóng góp quan trọng, tạo cơ sở để hoàn thiện dự thảo Nghị quyết trước khi trình Quốc hội xem xét thông qua theo quy trình rút gọn tại Kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XVI.
