Châu Âu bị gạt ra ngoài lề trong chiến dịch không kích Iran của ông Trump
Khi Tổng thống Mỹ Donald Trump quyết định phát động chiến dịch không kích nhắm vào Iran, các đồng minh châu Âu một lần nữa rơi vào thế đứng ngoài cuộc. Không có sự tham vấn hay tìm kiếm hậu thuẫn quốc tế, Washington hành động một cách dứt khoát, buộc các đối tác phải thích ứng với tình thế tiến thoái lưỡng nan này.
Phản ứng rời rạc từ các nhà lãnh đạo châu Âu
Trong khi máy bay chiến đấu Mỹ và Israel liên tục dội bom các thành phố Iran, phản ứng từ châu Âu tỏ ra rời rạc và dè dặt. Các tuyên bố chính thức pha trộn giữa sự ủng hộ có điều kiện và những lời kêu gọi quay lại bàn đàm phán, phản ánh sự lúng túng khi đối mặt với một nước Mỹ ngày càng tách rời khỏi các chuẩn mực hậu Thế chiến II.
Thủ tướng Đức Friedrich Merz nhận định rằng ông Trump đang làm điều mà châu Âu không thể tự mình thực hiện. Ngược lại, Thủ tướng Tây Ban Nha Pedro Sánchez thẳng thừng bác bỏ các cuộc không kích, coi đây là hành động làm gia tăng bất ổn. Tổng thống Pháp Emmanuel Macron thì tìm cách chuyển trọng tâm sang nỗ lực bảo vệ Ukraine của châu Âu.
Châu Âu mất kiểm soát thông điệp trong thế giới của Trump
Theo giáo sư Vali R. Nasr từ Đại học Johns Hopkins, châu Âu vốn tự xem mình là người bảo vệ trật tự tự do, nhưng phản ứng trước chiến sự ở Gaza và nay là các cuộc oanh kích Iran cho thấy sự thiếu nhất quán trong lập trường của họ. Việc không kiểm soát được thông điệp không phải là điều bất ngờ, bởi từ các chính sách thuế quan thất thường đến chiến dịch quân sự không xác định điểm dừng, các đồng minh dần nhận ra đây là “thế giới của ông Trump”.
Cựu Đại sứ Anh tại Washington Kim Darroch nhận xét rằng ông Trump thậm chí không nghĩ tới việc tham vấn châu Âu. “Nước Mỹ trên hết giờ đây đồng nghĩa với nước Mỹ đơn độc”, ông nói. So sánh với cuộc tấn công tên lửa vào Syria năm 2018, khi Mỹ phối hợp cùng Anh và Pháp, kiểu hợp tác đó khó có thể tái diễn trong nhiệm kỳ thứ hai của ông Trump.
Thế lưỡng nan và những mục tiêu chung
Mặt khác, việc ông Trump phớt lờ châu Âu cũng giúp các nhà lãnh đạo lục địa này tránh thế khó xử. Nếu Washington yêu cầu ủng hộ các cuộc tấn công Iran, nhiều khả năng họ sẽ buộc phải từ chối, qua đó đào sâu thêm rạn nứt xuyên Đại Tây Dương.
Dù nhấn mạnh không tham gia trực tiếp, nhiều nước châu Âu vẫn đồng thuận với hai mục tiêu được Washington nêu ra: ngăn Iran sở hữu vũ khí hạt nhân và làm suy yếu năng lực tên lửa. Một số quan chức thậm chí công khai hoan nghênh việc loại bỏ lãnh tụ tối cao Iran, với người phát ngôn Chính phủ Pháp Maud Bregeon gọi ông Khamenei là “nhà độc tài”.
Nguy cơ leo thang và phản ứng riêng lẻ
Nguy cơ bị cuốn sâu vào xung đột là có thật, như thể hiện qua việc Thủ tướng Anh Keir Starmer cho phép sử dụng các căn cứ của Anh cho mục đích phòng thủ. Giữa lo ngại leo thang ở Trung Đông, ông Macron đồng thời thúc đẩy chiến dịch tại Biển Bắc, nhấn mạnh giá trị của năng lực quân sự độc lập.
Trong số các lãnh đạo châu Âu, chỉ ông Sánchez công khai phản đối chiến dịch, coi đây là bước leo thang làm trật tự quốc tế thêm bất định. Giới phân tích nhận định, trong khi nhiều lãnh đạo châu Âu chật vật tìm cách phản ứng, một số nhà lãnh đạo khác như Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu lại tận dụng thời cơ để thuyết phục Mỹ hậu thuẫn.
Theo ông Nasr, sự lúng túng của châu Âu bắt nguồn từ thế lưỡng nan: nếu ủng hộ nguyên tắc Mỹ và Israel có thể ném bom bất kỳ ai, họ khó có thể quay sang khẳng định nguyên tắc đó không áp dụng với Ukraine hay các điểm nóng khác trong tương lai.
