Căng thẳng Mỹ - Iran leo thang quanh eo biển Hormuz
Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) vừa công bố kế hoạch phong tỏa các cảng và khu vực ven biển của Iran, bao gồm tất cả các cảng tại Vịnh Ba Tư và Vịnh Oman. Thông tin này được hãng tin Anadolu dẫn từ thông cáo chính thức của CENTCOM, làm dấy lên lo ngại về một cuộc đối đầu mới giữa Washington và Tehran.
Cam kết của Mỹ và phản ứng cứng rắn từ Iran
Trong thông báo của mình, CENTCOM nhấn mạnh: "Việc phong tỏa sẽ được thực thi một cách công bằng đối với tàu thuyền của tất cả các quốc gia ra - vào các cảng và khu vực ven biển của Iran". Tuy nhiên, lực lượng này cũng khẳng định sẽ không cản trở quyền tự do hàng hải đối với các tàu đi qua eo biển Hormuz đến và đi từ các cảng không thuộc Iran.
Để đảm bảo an toàn, CENTCOM cho biết sẽ thông báo trước cho các tàu thương mại về việc phong tỏa, đồng thời khuyến cáo tất cả tàu thuyền ở Vịnh Oman và eo biển Hormuz theo dõi các bản tin hàng hải và liên hệ với hải quân Mỹ nếu cần thiết.
Phản ứng trước động thái này, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) đã đưa ra tuyên bố cứng rắn. Thông qua hãng tin Tasnim, Hải quân IRGC khẳng định eo biển Hormuz "đang được kiểm soát và quản lý một cách thông minh". Họ cảnh báo: "Bất kỳ tàu quân sự nào có ý định tiếp cận eo biển Hormuz dù dưới danh nghĩa hay lý do gì đều sẽ bị coi là vi phạm thỏa thuận ngừng bắn và bị xử lý nghiêm khắc".
Nguyên nhân và những cảnh báo từ chuyên gia
Động thái phong tỏa của Mỹ được đưa ra sau khi Tổng thống Donald Trump tuyên bố sẽ giành quyền kiểm soát eo biển Hormuz từ Iran, sau thất bại của các cuộc đàm phán hòa bình giữa hai nước tại Pakistan. Ông Trump khẳng định Hải quân Mỹ sẽ "ngay lập tức" bắt đầu quá trình phong tỏa mọi tàu cố gắng ra hoặc vào eo biển chiến lược này.
Tuy nhiên, không phải ai trong giới chức Mỹ cũng ủng hộ quyết định này. Ông Joe Sestak, cựu Phó tư lệnh Hải quân Mỹ, đã lên tiếng cảnh báo việc Washington phong tỏa eo biển Hormuz "chỉ có thể gây hại thêm cho thế giới". Ông cho rằng không có lý do chính đáng nào để hành động như vậy và nhận định: "Theo tôi, Tổng thống Trump chỉ đang cố gắng thể hiện một hành động nào đó mà không có mục đích".
Ông Sestak còn chỉ ra những điểm yếu trong chuẩn bị của Mỹ: "Mỹ thực sự chưa sẵn sàng cho cuộc xung đột này. Chúng ta đã không suy nghĩ thấu đáo. Tổng thống không lường trước được việc Iran sẽ phản kháng... ông ấy không sẵn sàng cho một cuộc xung đột bất đối xứng".
Vấn đề hậu cần và so sánh với đồng minh
Một vấn đề nghiêm trọng khác được cựu chỉ huy này chỉ ra là tình trạng thiếu hụt vũ khí. Ông tiết lộ: "Chúng ta đã sử dụng quá nhiều tên lửa Patriot, đến mức chỉ trong một ngày đã dùng hết lượng tên lửa sản xuất trong 4 năm". Theo ông Sestak, phải đến năm 2035, Washington mới có thể bổ sung đầy đủ kho tên lửa Patriot và Tomahawk của mình.
Ngoài ra, so với Mỹ, các nước NATO khác như Anh được đánh giá là có nhiều kinh nghiệm hơn trong việc rà phá thủy lôi - một kỹ năng quan trọng trong các hoạt động hải quân tại khu vực eo biển nhạy cảm này.
Bối cảnh rộng hơn của căng thẳng
Căng thẳng hiện tại diễn ra trong bối cảnh đàm phán Mỹ - Iran đã đổ vỡ sau 21 giờ thương lượng, khi cả hai bên đều giữ lập trường cứng rắn. Điều này làm dấy lên câu hỏi về những diễn biến tiếp theo trong quan hệ giữa hai quốc gia.
Trước đó, Cục Tình báo Trung ương Mỹ (CIA) cũng được cho là đã sử dụng phần mềm gián điệp Pegasus do công ty NSO của Israel phát triển cho chiến dịch giải cứu phi công ở Iran, cho thấy mức độ phức tạp và đa dạng của các hoạt động giữa hai bên.
Tình hình hiện tại tại eo biển Hormuz - tuyến đường thủy chiến lược vận chuyển khoảng 20% lượng dầu mỏ toàn cầu - đang được theo dõi sát sao bởi cộng đồng quốc tế, với những lo ngại về khả năng leo thang thành xung đột quân sự trực tiếp.
