Cuộc gặp lịch sử giữa Mỹ và Iran tại thủ đô Islamabad
Tại thủ đô Islamabad của Pakistan, Phó Tổng thống Hoa Kỳ JD Vance đã thực hiện một bước ngoặt ngoại giao vào ngày thứ Bảy vừa qua. Ông trở thành quan chức cấp cao nhất của Mỹ trực tiếp gặp gỡ các đại diện từ Iran kể từ sau cuộc Cách mạng Hồi giáo năm 1979. Sự kiện này diễn ra chỉ vài ngày sau khi Mỹ và Israel chính thức chấm dứt cuộc xung đột vốn đã đẩy khu vực Trung Đông và nền kinh tế toàn cầu vào tình trạng căng thẳng chưa từng có.
Những giờ đàm phán kéo dài và bí mật
Theo thông tin từ Nhà Trắng, các cuộc đàm phán giữa hai bên đã kéo dài liên tục suốt 15 giờ đồng hồ, thậm chí tiếp tục diễn ra qua cả đêm. Các nhà đàm phán đã gặp nhau một cách kín đáo trong khu phòng riêng của một khách sạn sang trọng tại Islamabad. Trong khi đó, hàng trăm phóng viên từ khắp nơi trên thế giới phải chờ đợi trong tình trạng thiếu thông tin tại một trung tâm hội nghị gần đó.
Truyền thông Iran sau đó đưa tin rằng hai bên sẽ tạm nghỉ vài giờ trước khi trời sáng, đồng thời cáo buộc phía Mỹ đã đưa ra những "yêu cầu quá mức" liên quan đến vấn đề eo biển Hormuz - tuyến đường vận chuyển dầu mỏ trọng yếu của thế giới.
Tuyên bố cứng rắn từ Tổng thống Trump
Tổng thống Donald Trump đã xác nhận rằng các cuộc "đàm phán sâu" đang diễn ra, nhưng trong một cuộc trao đổi gay gắt với báo chí vào ngày thứ Bảy, ông đã đưa ra tuyên bố gây chú ý. Vị tổng thống Mỹ khẳng định rằng ông không mấy quan tâm đến kết quả của các cuộc đàm phán này, với lý do Mỹ đã giành chiến thắng trên chiến trường thông qua việc tiêu diệt các lãnh đạo Iran và phá hủy nhiều cơ sở hạ tầng quân sự chủ chốt.
"Có đạt được thỏa thuận hay không cũng không quan trọng với tôi. Lý do là vì chúng tôi đã thắng", Tổng thống Trump tuyên bố một cách dứt khoát.
Bầu không khí đàm phán và thành phần đoàn đại biểu
Một quan chức Pakistan giấu tên đã chia sẻ với hãng thông tấn AFP rằng các cuộc đàm phán "đang tiến triển theo hướng đúng đắn". Vị quan chức này nhấn mạnh: "Tôi có thể nói rằng các cuộc thảo luận đang diễn ra tích cực và bầu không khí chung là thân thiện".
Điểm đáng chú ý trong cuộc gặp này là việc các quan chức Iran và Mỹ đang gặp mặt trực tiếp, cùng với sự tham gia của Pakistan, thay vì thông qua các trung gian như thông lệ trước đây. Phía Iran đã yêu cầu sự tham gia của Phó Tổng thống Vance không chỉ vì vị trí cấp cao của ông, mà còn do ông từng được cho là người phản đối cuộc chiến ngay từ những ngày đầu.
Phái đoàn Iran với quy mô khoảng 70 người được dẫn đầu bởi Chủ tịch Quốc hội Mohammad Bagher Ghalibaf, cùng với sự tham gia của Bộ trưởng Ngoại giao Abbas Araghchi. Quy mô và cấp bậc của phái đoàn này cho thấy sự nghiêm túc của Tehran trong việc tìm kiếm một thỏa thuận tại Pakistan.
Những vấn đề nhạy cảm và căng thẳng leo thang
Một trong những điểm nóng trong đàm phán là tình hình tại eo biển Hormuz. Sau khi bị tấn công, Iran đã nhanh chóng tận dụng đòn bẩy chiến lược bằng cách kiểm soát eo biển này, khiến giá dầu toàn cầu tăng vọt và tạo áp lực chính trị lên Tổng thống Trump khi người dân Mỹ phàn nàn về giá nhiên liệu tăng cao.
Quân đội Mỹ thông báo vào ngày thứ Bảy rằng hai tàu chiến hải quân đã đi qua eo biển Hormuz để bắt đầu rà phá thủy lôi và đảm bảo đây là tuyến đường "an toàn" cho các tàu chở dầu. Tuy nhiên, phía Iran đã phủ nhận việc tàu chiến Mỹ vào tuyến đường này và đe dọa sẽ đáp trả nếu điều đó xảy ra.
"Bất kỳ nỗ lực nào của tàu quân sự nhằm đi qua eo biển Hormuz sẽ bị xử lý nghiêm khắc", Bộ Tư lệnh Hải quân của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Iran tuyên bố qua đài IRIB.
Yêu cầu từ Iran và phản ứng của Mỹ
Iran đã đưa ra các yêu cầu cụ thể để đạt được thỏa thuận chấm dứt chiến tranh, bao gồm việc giải phóng tài sản bị phong tỏa và chấm dứt cuộc chiến của Israel chống lại Hezbollah tại Lebanon. Tuy nhiên, Phó Tổng thống Vance đã khẳng định rằng vấn đề này sẽ không được đưa ra thảo luận tại Islamabad.
Sự nghi kỵ lẫn nhau vẫn hiện hữu rõ ràng. Ngay sau khi đến Pakistan, Chủ tịch Quốc hội Iran Ghalibaf đã nhấn mạnh rằng Tehran vẫn rất nghi ngờ về thiện chí của Mỹ. Trong khi đó, trước khi rời Mỹ, ông Vance tuyên bố nếu Iran "thiện chí đàm phán, chúng tôi sẵn sàng đưa tay hợp tác", nhưng đồng thời cảnh báo Mỹ sẽ không chấp nhận nếu Iran "cố gắng qua mặt".
Bối cảnh khu vực và phản ứng từ các bên liên quan
Trong khi các cuộc đàm phán diễn ra, Israel đã khẳng định rằng lệnh ngừng bắn không ảnh hưởng đến chiến dịch quân sự của họ tại Lebanon. Các cuộc không kích của Israel ở miền Nam Lebanon vào ngày thứ Bảy đã khiến 18 người thiệt mạng, nâng tổng số người chết kể từ khi xung đột bùng phát lên hơn 2.000 người.
Israel và Lebanon dự kiến sẽ tổ chức các cuộc đàm phán riêng tại Washington vào tuần tới. Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu cho biết ông muốn một thỏa thuận hòa bình với Lebanon "kéo dài qua nhiều thế hệ", nhưng đồng thời loại trừ khả năng ngừng bắn với Hezbollah.
Về phần Pakistan, nước chủ nhà đã phong tỏa phần lớn thủ đô Islamabad để đảm bảo an ninh cho các cuộc đàm phán. Pakistan đặc biệt nhạy cảm với các diễn biến tại nước láng giềng Iran, đồng thời muốn tăng cường quan hệ với Tổng thống Trump và cân bằng lại xu hướng Mỹ nghiêng về phía Ấn Độ trong những năm gần đây.
Các chuyên gia quốc tế nhận định rằng cuộc gặp lịch sử này tại Islamabad có thể mở ra một chương mới trong quan hệ Mỹ-Iran, nhưng con đường đàm phán vẫn còn nhiều chông gai với những bất đồng sâu sắc và sự thiếu tin cậy lẫn nhau giữa hai bên.
