Iran Đối Mặt 'Bom Kinh Tế' Từ Mỹ: Nguy Cơ Sụp Đổ Trong 3 Tháng Và Căng Thẳng Leo Thang
Giới chuyên gia cảnh báo lệnh phong tỏa hải quân của Mỹ nhằm vào Iran không chỉ làm gia tăng nguy cơ xung đột trực tiếp giữa hai quốc gia, mà còn có thể châm ngòi cho một cuộc khủng hoảng kinh tế toàn cầu chưa từng có tiền lệ. Theo phân tích, nền kinh tế Iran, vốn phụ thuộc nặng nề vào xuất khẩu dầu mỏ, có thể sụp đổ chỉ trong vòng ba tháng nếu lệnh phong tỏa được thực thi toàn diện.
Căng Thẳng Gia Tăng Do Lệnh Phong Tỏa
Sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump ra lệnh triển khai phong tỏa hải quân với Iran, Tehran đã lập tức đáp trả bằng tuyên bố rằng mọi hành động tấn công vào hệ thống cảng của nước này sẽ bị đáp trả bằng những đòn tấn công vào các cảng trong khu vực. Bối cảnh này đẩy căng thẳng leo thang, với nguy cơ xảy ra đối đầu quân sự tại Eo biển Hormuz được đánh giá là cao hơn bao giờ hết.
Chuyên gia Farzin Nadimi, thành viên cấp cao thuộc Viện Washington, nhận định rằng các cuộc đụng độ giữa Mỹ và Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) có thể gia tăng đáng kể khi Iran tìm cách kiểm soát eo biển. IRGC có khả năng sử dụng xuồng cao tốc, thủy lôi hoặc thiết bị tương tự để cản trở hoạt động hàng hải và chiến dịch rà phá của đối phương.
Trong khi Mỹ hướng tới đạt kết quả nhanh chóng thông qua phong tỏa, Iran có thể tìm cách kéo dài xung đột, hạn chế hiệu quả hoạt động trên biển và gây áp lực lên thị trường dầu mỏ toàn cầu. Ông Nadimi cũng nhấn mạnh Iran có thể đáp trả bằng cách tấn công các cảng của những quốc gia tham gia duy trì lưu thông hàng hải liên quan đến phong tỏa, làm gia tăng nguy cơ chiến tranh lan rộng, bao gồm cả khả năng Israel tham gia vào cuộc xung đột.
Kịch Bản Kinh Tế Iran Suy Sụp
Ông PJ Crowley, cựu Trợ lý Ngoại trưởng Mỹ, nhận định rằng lệnh phong tỏa hải quân của Mỹ có thể làm suy sụp nền kinh tế Iran một cách nghiêm trọng. "Một ngưỡng sụp đổ về mặt kinh tế là chuyện không phải bàn cãi", ông Crowley nói với Al Jazeera. "Tuy nhiên, câu hỏi đặt ra là thời điểm đó sẽ đến sau bao lâu và ngưỡng chịu đựng về mặt chính trị của ông Trump trong khoảng thời gian chờ đợi là như thế nào".
Theo ông Crowley, việc phong tỏa các cảng của Iran thực chất là "một cuộc đấu về khả năng bên nào sẽ xuống thang trước". Iran đã cho thấy khả năng chịu đựng áp lực trong một khoảng thời gian đáng kể, nhưng vấn đề cốt lõi là liệu ông Trump có đang tìm kiếm một thỏa thuận tạm thời nào đó nhằm tạo lối thoát khỏi cuộc xung đột này hay không. Ông cũng lưu ý rằng nếu cách tiếp cận đàm phán với Iran của ông Trump vẫn mang tính tối đa hóa lợi ích như trong nhiệm kỳ đầu tiên, thì việc đạt được thỏa thuận sẽ "rất khó khăn".
Tác Động Sâu Rộng Đến Kinh Tế Và Xã Hội
Hiện Iran xuất khẩu khoảng 2 triệu thùng dầu mỗi ngày qua eo Hormuz, với Trung Quốc là khách hàng chính. Việc gián đoạn nguồn thu dầu mỏ có thể nhanh chóng giáng một đòn mạnh vào nền kinh tế Iran, đồng thời gia tăng bất ổn xã hội. Nếu chính phủ không thể chi trả lương và phụ cấp cho lực lượng an ninh, sự bất ổn trong quân ngũ có thể manh nha xảy ra.
Ước tính khoảng 158 triệu thùng dầu Iran hiện mắc kẹt trên biển do Eo biển Hormuz bị đóng cửa. Trong trường hợp xuất khẩu dầu và phi dầu mỏ bị gián đoạn hoàn toàn, nền kinh tế Iran có thể thiệt hại khoảng 400 triệu USD mỗi ngày. Hệ quả trực tiếp trong nước sẽ là cắt giảm trợ cấp và giá cả các mặt hàng thiết yếu như thực phẩm, nhiên liệu tăng mạnh.
Khi hơn 85% hàng xuất khẩu của Iran phụ thuộc vào các cảng biển, nền kinh tế có thể rơi vào khủng hoảng nghiêm trọng trong vòng chưa đầy ba tháng. Sản xuất nội địa, bao gồm thực phẩm, vật liệu công nghiệp và các ngành quy mô nhỏ như nhựa, sẽ bị gián đoạn nghiêm trọng, cùng với sự suy giảm gần như hoàn toàn của thương mại số do việc hạn chế Internet kéo dài.
Ngay cả khi chưa xảy ra biểu tình quy mô lớn trong ngắn hạn, áp lực tài chính kéo dài có thể khiến nền kinh tế do nhà nước kiểm soát của Iran sụp đổ hoàn toàn trong vòng một năm, kéo theo những hệ lụy sâu rộng về kinh tế và xã hội, không chỉ trong nước mà còn trên phạm vi khu vực và toàn cầu, như một chuyên gia ẩn danh nhận định với Jerusalem Post.
Diễn Biến Hiện Tại Và Tác Động Toàn Cầu
Theo New York Times, Mỹ vẫn tiếp tục phong tỏa eo biển Hormuz trong ngày 15/4, với quá trình phong tỏa đã kéo dài hơn 48 giờ. Dữ liệu từ các chuyên trang hàng hải cho thấy không có dấu hiệu tàu thuyền liên quan tới Iran ra vào eo biển kể từ khi lệnh phong tỏa bắt đầu tiến hành trong ngày 13/4 theo giờ Mỹ.
Giới chuyên gia nhận định rằng Iran đang tìm cách nâng chi phí kinh tế toàn cầu của lệnh phong tỏa nhằm gây sức ép ngược lại với Mỹ. Tuy nhiên, một lệnh phong tỏa hải quân cần thời gian để phát huy hiệu quả và tiềm ẩn nguy cơ leo thang thành xung đột toàn diện, đe dọa an ninh khu vực và ổn định thị trường dầu mỏ thế giới.
