Iran Nhượng Bộ Bất Ngờ, Mỹ - Iran Đạt Thỏa Thuận Ngừng Bắn 2 Tuần
Khi thời hạn tối hậu thư của Tổng thống Mỹ Donald Trump áp đặt lên Iran đang đến gần, một diễn biến ngoại giao bất ngờ đã xảy ra. Lãnh tụ tối cao Iran Mojtaba Khamenei đích thân chỉ thị xúc tiến thỏa thuận với Mỹ, lần đầu tiên kể từ khi chiến sự bùng nổ. Kết quả là Mỹ và Iran đã đồng ý ngừng bắn trong hai tuần, có hiệu lực ngay lập tức, kèm theo việc mở lại eo biển Hormuz cho hoạt động hàng hải.
Căng Thẳng Leo Thang Và Những Giờ Phút Quyết Định
Sáng ngày 6/4 (giờ địa phương), trong lúc Tổng thống Trump tham dự Lễ Phục sinh tại Nhà Trắng, Đặc phái viên Steve Witkoff liên tục gọi điện trong tâm trạng tức giận, gọi bản phản đề xuất 10 điểm từ Iran là "một thảm họa". Điều này mở đầu một ngày sửa đổi dự thảo hỗn loạn, với Pakistan đóng vai trò trung gian chính, chuyển các bản thảo giữa Witkoff và Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi. Cùng lúc, các ngoại trưởng Ai Cập và Thổ Nhĩ Kỳ cũng nỗ lực thu hẹp khoảng cách giữa hai bên.
Trong khi ngoại giao bế tắc, lực lượng quân đội Mỹ ở Trung Đông và các quan chức Lầu Năm Góc vẫn chuẩn bị cho chiến dịch ném bom quy mô lớn vào cơ sở hạ tầng Iran. Một quan chức quốc phòng thừa nhận: "Chúng tôi không biết điều gì sẽ xảy ra. Thật điên rồ". Ở phía ngược lại, các đồng minh trong khu vực đã chuẩn bị cho đòn trả đũa chưa từng có từ Iran, trong khi nhiều dân thường Iran sơ tán khỏi các thành phố lớn.
Phút Chót Tại Phòng Bầu Dục Và Quyết Định Lịch Sử
Các nỗ lực ngoại giao cuối cùng đã được đẩy mạnh để ngăn chặn kịch bản leo thang. Tổng thư ký NATO Mark Rutte và các quan chức châu Âu khẩn trương thảo luận về hệ lụy, trong khi Phó Tổng thống Mỹ JD Vance điện đàm từ Hungary với phía Pakistan. Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu thường xuyên liên lạc với ông Trump, lo ngại mất quyền kiểm soát tiến trình.
Tín hiệu hạ nhiệt xuất hiện lúc 3h chiều ngày 7/4 khi Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif kêu gọi ông Trump gia hạn tối hậu thư thêm hai tuần. Dù nhận được nhiều cuộc gọi thúc giục từ chối, ông Trump đã trao đổi với Thủ tướng Netanyahu để nhận cam kết Israel tuân thủ thỏa thuận ngừng bắn. Sau đó, ông nói chuyện với Tham mưu trưởng Lục quân Pakistan để hoàn tất điều khoản kỹ thuật cuối cùng.
Lúc 18h32 ngày 7/4, Tổng thống Trump chính thức công bố: "Với điều kiện Iran đồng ý mở cửa hoàn toàn eo biển Hormuz, tôi đồng ý đình chỉ việc ném bom và tấn công Iran trong thời gian hai tuần". Lực lượng Mỹ nhận được lệnh dừng tấn công chỉ 15 phút sau bài đăng của tổng thống.
Vai Trò Then Chốt Của Lãnh Tụ Mojtaba Khamenei
Đến tối 6/4, sau khi Mỹ chấp thuận đề xuất ngừng bắn, quyền định đoạt cuối cùng hoàn toàn nằm trong tay Lãnh tụ Tối cao Khamenei. Các nguồn tin cho biết ông đã tích cực tham gia đàm phán trong hai ngày 6-7/4, chủ yếu liên lạc qua kênh chuyển thư tay trực tiếp do mối đe dọa ám sát từ Israel. Việc ông Khamenei cho phép đạt thỏa thuận được mô tả là "bước đột phá".
Tehran đã thực hiện một bước lùi mà họ từng kiên quyết bác bỏ: chấp thuận ngừng bắn tạm thời và mở lại eo biển Hormuz - công cụ gây áp lực lớn nhất - dù chưa nhận được bất kỳ đảm bảo nào về chấm dứt chiến tranh vĩnh viễn, bồi thường hay dỡ bỏ trừng phạt. Quyết định này phản ánh mức độ tàn phá nghiêm trọng sau hơn 5 tuần xung đột, khi bom từ Mỹ và Israel đánh vào hạ tầng công nghiệp cốt lõi của Iran.
Chặng Đường Phía Trước Đầy Thách Thức
Dù căng thẳng đã hạ nhiệt, mức độ sẵn sàng của Iran trong việc khôi phục hoạt động hàng hải và cam kết thực thi lệnh ngừng bắn của Israel vẫn là dấu hỏi lớn. Một quan chức cấp cao Israel tiết lộ, ông Netanyahu đã nhận được đảm bảo từ Mỹ rằng Washington sẽ kiên quyết yêu cầu Tehran xóa sổ vật liệu hạt nhân, chấm dứt làm giàu uranium và từ bỏ chương trình tên lửa đạn đạo.
Tầm nhìn giữa Mỹ và Iran vẫn có cách biệt lớn, khiến khả năng tái diễn xung đột không phải viễn cảnh xa vời. Thỏa thuận ngừng bắn mới là điểm khởi đầu cho các vòng đàm phán tiếp theo, dự kiến do Phó Tổng thống JD Vance dẫn đầu vào ngày 10/4 tại Pakistan. Iran đưa ra kế hoạch 10 điểm bao gồm dỡ bỏ trừng phạt, giải tỏa tiền bán dầu, bồi thường chiến tranh, trong khi Mỹ thúc đẩy kế hoạch 15 điểm với yêu cầu giải giáp hạt nhân và thừa nhận quyền tồn tại của Israel.
Ông Sanam Vakil từ Chatham House nhận định: "Khả năng duy trì sự nguyên vẹn và đáp trả của Iran có thể đã cải thiện vị thế đàm phán của họ. Nhưng trong cuộc chiến này không có người thắng. Mọi người đều đã thua".
