Iran Vững Thế Sau Xung Đột: Kiểm Soát Hormuz Và Đòn Bẩy Địa Chính Trị
Sau gần sáu tuần xung đột căng thẳng, cuộc chiến tại Iran tạm khép lại với lệnh ngừng bắn được Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố. Tuy nhiên, quyết định này không đánh dấu một chiến thắng rõ ràng cho Washington, mà thay vào đó, phản ánh một thực tế khắc nghiệt: chính quyền Iran vẫn bám rễ vững chắc, duy trì tư tưởng cứng rắn và nắm quyền kiểm soát chiến lược đối với Eo biển Hormuz.
Eo Biển Hormuz: Từ Giám Sát Đến Áp Đặt Điều Kiện
Trước cuộc chiến, Eo biển Hormuz - tuyến hàng hải hẹp vận chuyển khoảng 1/5 lượng dầu và khí đốt toàn cầu - vẫn được coi là vùng biển quốc tế. Iran thường theo dõi, gây sức ép và đôi khi chặn tàu, nhưng chưa từng khẳng định quyền kiểm soát tuyệt đối. Trong bối cảnh mới, Tehran đã chuyển từ việc giám sát sang áp đặt điều kiện cụ thể.
Trên thực tế, Iran hiện đóng vai trò "người gác cổng" đối với tuyến hàng hải này, quyết định việc cho phép tàu đi qua hay không và theo những điều kiện nào. Tehran còn bày tỏ mong muốn thu phí đối với các tàu quá cảnh, biến eo biển thành một công cụ kinh tế và chính trị mạnh mẽ.
Khả Năng Chống Chịu Và Ảnh Hưởng Khu Vực
Bên cạnh đó, Iran đã chứng tỏ khả năng chống chịu đáng kể trước các đợt tấn công kéo dài từ Mỹ và Israel, đồng thời vẫn duy trì năng lực leo thang xung đột khi cần thiết. Ảnh hưởng của Tehran trải rộng qua nhiều mặt trận, từ Lebanon và Iraq thông qua các lực lượng như Hezbollah và dân quân Shi’ite, đến khu vực Bab el-Mandeb ở Biển Đỏ thông qua các đồng minh Houthi.
Trong nước, giới lãnh đạo Iran vẫn kiểm soát chặt chẽ tình hình, bất chấp nền kinh tế bị tổn hại nghiêm trọng và nhiều cơ sở hạ tầng bị phá hủy do các cuộc không kích. Học giả Trung Đông Fawaz Gerges nhận định: "Cuộc xung đột này sẽ được nhắc tới như một sai lầm chiến lược nghiêm trọng của ông Trump, với những hệ quả đã tái định hình khu vực theo những cách ngoài dự liệu."
Lý Do Iran Tự Nhận Chiến Thắng
Tehran bước ra khỏi 38 ngày xung đột không chỉ với mục tiêu cốt lõi là bảo toàn sự tồn tại của chế độ, mà còn đạt được hai lợi ích chiến lược tiềm tàng: quyền kiểm soát eo biển Hormuz và một năng lực răn đe mới trước các cuộc tấn công quy mô lớn từ đối thủ lâu năm.
Chuyên gia Trung Đông Murad Sadygzade chia sẻ: "Trong mắt nhiều quan sát viên bên ngoài và phần lớn dư luận toàn cầu, Iran hiện hiện lên như một người chiến thắng rõ rệt trong cuộc chiến này. Họ đã chịu đòn, đáp trả bằng vũ lực và sự tự trọng, từ chối đầu hàng, và quan trọng nhất là dần dần chuyển đổi quyền kiểm soát đối với chính logic của một cuộc chiến bị áp đặt lên mình."
Ông Alex Vatanka, chuyên gia về Iran tại Viện Trung Đông, nhấn mạnh: "Những gì Iran làm, một cách có hệ thống và có chủ đích, là gây tổn hại đến nền kinh tế Mỹ" thông qua việc đóng Eo biển Hormuz và đẩy giá dầu toàn cầu tăng vọt.
Phản Ứng Của Israel Và Tương Lai Đàm Phán
Trái với những tuyên bố khẳng định chiến thắng của Washington và Tehran, Tel Aviv có cách tiếp cận thận trọng hơn trong giai đoạn ngừng bắn. Thủ tướng Benjamin Netanyahu cho biết Israel "còn nhiều mục tiêu cần hoàn thành" sau khi thỏa thuận ngừng bắn giữa Mỹ và Iran được tiết lộ.
Ngoại trưởng Israel Gideon Sa'ar nhấn mạnh: "Mọi thứ chưa kết thúc. Tôi chưa thấy khả năng dung hòa lập trường giữa Mỹ và Iran." Với cuộc bầu cử có thể diễn ra trong vòng sáu tháng tới, Thủ tướng Netanyahu phải đối mặt với cử tri sau một cuộc chiến nữa không đạt kết quả rõ ràng.
Trong khi đó, các cuộc đàm phán sắp tới giữa Mỹ và Iran được kỳ vọng sẽ tập trung vào việc duy trì quyền kiểm soát Eo biển Hormuz của Tehran. Ông Trita Parsi, phó Chủ tịch điều hành Viện Quincy về Chính sách Nhà nước có Trách nhiệm, nhận định: "Chỉ riêng việc khuôn khổ do Iran đề xuất trở thành nền tảng cho đàm phán cũng đã là một chiến thắng ngoại giao đáng kể đối với Tehran. Mỹ không còn ở vị thế áp đặt điều kiện."
Tuy nhiên, nếu đàm phán thất bại, ông Trump vẫn có thể nối lại các cuộc không kích hoặc cho phép Israel tiếp tục hành động quân sự. Giới phân tích cho rằng Iran khó có khả năng từ bỏ quyền kiểm soát eo biển Hormuz hoặc đưa ra những nhượng bộ lớn trong các cuộc đàm phán sắp tới.
