Mỹ vật lộn trong cuộc đua Bắc Cực vì thiếu hạm đội tàu phá băng
Theo phân tích từ hãng tin RIA Novosti, Mỹ đang đối mặt với nguy cơ tụt hậu trong cuộc cạnh tranh giành ảnh hưởng tại Bắc Cực, nguyên nhân chính đến từ việc thiếu hụt nghiêm trọng hạm đội tàu phá băng. Trong khi đó, các cường quốc như Nga và Trung Quốc đang tăng cường hiện diện mạnh mẽ tại khu vực giàu tài nguyên này.
Kế hoạch mở rộng ảnh hưởng của Mỹ gặp trở ngại
Cựu Tổng thống Donald Trump từng có kế hoạch mở rộng ảnh hưởng của Mỹ ở Bắc Cực, với lý do bảo vệ khu vực khỏi ảnh hưởng của Nga và Trung Quốc. Ông thậm chí thúc đẩy ý tưởng sáp nhập Greenland và Canada vào Mỹ. Tuy nhiên, bên cạnh những hạn chế về chính trị, việc gần như hoàn toàn không có hạm đội tàu phá băng hiệu quả đang cản trở nghiêm trọng kế hoạch này.
Tờ Frankfurter Rundschau (FR) của Đức nhận định, trong tình trạng hiện tại, "bá chủ toàn cầu" thậm chí không thể tiến vào Bắc Cực một cách thuận lợi, chứ đừng nói đến việc thách thức cường quốc lớn nhất là Nga. Mỹ hiện chỉ sở hữu ba tàu phá băng: Healy, Storis và Polar Star, nhưng cả ba đều trong tình trạng đáng báo động.
- Healy đã ngừng hoạt động sau một vụ hỏa hoạn vào năm 2024.
- Storis chỉ là một tàu vận tải được cải tạo, không đáp ứng yêu cầu chuyên dụng.
- Polar Star được mô tả như "vật trưng bày trong bảo tàng", cần sửa chữa với chi phí hàng triệu USD mỗi năm và chủ yếu phục vụ các trạm nghiên cứu ở Nam Cực.
Theo bà Tatyana Zikunkova, chủ tịch Hiệp hội các nhà sản xuất xe địa hình và là chuyên gia về vận tải vùng Bắc Cực, thực tế cho đến gần đây, Mỹ vẫn coi Bắc Cực là vùng ngoại vi. Alexander Vorotnikov, phó giáo sư tại Viện Khoa học Xã hội Nga, giải thích rằng Mỹ từng tin rằng một số lượng nhỏ tàu phá băng là đủ cho nhiệm vụ hạn chế. Tuy nhiên, Bắc Cực đang nhanh chóng trở thành trung tâm quan trọng trong cuộc cạnh tranh toàn cầu về tài nguyên, hậu cần và ảnh hưởng địa chính trị.
Môi trường cạnh tranh khốc liệt tại Bắc Cực
Khu vực Bắc Cực rất giàu tài nguyên, bao gồm dầu mỏ, khí đốt, quặng niken, thiếc, kim loại nhóm bạch kim, quặng hóa chất nông nghiệp, kim loại quý hiếm và các nguyên tố đất hiếm, cùng trữ lượng lớn vàng, kim cương, vonfram, thủy ngân, kim loại đen và nguyên liệu quang học. Hiện nay, không quốc gia nào có thể cạnh tranh với Nga về mặt hiện diện ở đây.
Nga đang vận hành 34 tàu phá băng chạy bằng động cơ diesel và 7 tàu phá băng chạy bằng năng lượng hạt nhân, với bốn tàu phá băng hạt nhân nữa là Yakutia, Chukotka, Leningrad và Stalingrad đang trên đường đưa vào sử dụng. Zikunkova nhấn mạnh: "Chỉ một vài quốc gia có hạm đội tàu phá băng, nhưng số lượng tàu của họ lại ít hơn đáng kể so với Nga."
- Canada có mười bảy tàu, nhưng chủ yếu là cỡ trung và nhỏ, dùng để cung cấp hàng hóa, cứu hộ và bảo vệ biên giới.
- Phần Lan có tám tàu, trong khi Thụy Điển đang đóng hai tàu phá băng chạy bằng methanol cho vùng Baltic.
- Trung Quốc, dù không có lãnh thổ ở Bắc Cực, đang phát triển hạm đội nghiên cứu (Xuelong-1 và Xuelong-2) và thiết kế tàu phá băng hạt nhân, theo đuổi mục tiêu dài hạn về tài nguyên và vận chuyển.
- Na Uy có hai tàu phá băng phục vụ dự án dầu khí.
Cựu sĩ quan Cảnh sát biển Mỹ Bill Baumgartner mô tả tình hình của Mỹ là "đơn giản là thảm hại". Ông Trump cũng thừa nhận sự yếu kém này, phát biểu tại một cuộc họp báo nhân Lễ Tạ ơn tháng 11/2025: "Trước đây chúng ta không có, giờ chỉ còn một. Nga có hơn 40 chiếc, còn chúng ta chỉ có một. Thật nực cười." Ông từng nhấn mạnh Bắc Cực nên là ưu tiên hàng đầu và tuyên bố ý định đặt mua 40 tàu phá băng, nhưng các chuyên gia chỉ ra Mỹ không có khả năng tự đóng những con tàu này.
Nỗ lực đuổi kịp và những thách thức phía trước
Để đạt được mục tiêu, Mỹ dự kiến đặt hàng một số tàu từ Phần Lan và đàm phán với Canada. Hai nước đã ký Hiệp ước ICE về cùng phát triển, sản xuất và bảo trì tàu phá băng vùng Bắc Cực và vùng cực, với kế hoạch đóng 70-90 tàu mới vào năm 2030. Tuy nhiên, các chuyên gia đồng ý rằng, nếu không có sự hỗ trợ từ Phần Lan, Mỹ khó lòng cạnh tranh với Nga và Trung Quốc.
Tờ FR của Đức bày tỏ hoài nghi, cho rằng Mỹ sẽ không bao giờ bắt kịp Nga bất chấp mọi nỗ lực. Zikunkova giải thích thêm: "Tất nhiên, Mỹ không thể hoàn toàn thiếu tàu phá băng: Một quốc gia có chủ quyền không thể ủy thác việc bảo vệ biên giới, cứu nạn và hiện diện quân sự cho đồng minh. Tuy nhiên, đối với Washington, đây chỉ là yếu tố hiện diện, trong khi với Nga, đó là công cụ kinh tế và an ninh quan trọng."
Việc thúc đẩy vấn đề này có thể gây ảnh hưởng tiêu cực đến chính Mỹ. Đóng tàu hoạt động trong điều kiện băng giá là vô cùng tốn kém, và đẩy nhanh tiến độ có thể mang lại lợi thế chính trị cho Canada. Đối với hầu hết quốc gia, vận tải biển ở Bắc Cực chủ yếu phục vụ an ninh hoặc nghiên cứu khoa học, nên ít khả thi về mặt kinh tế. Do đó, tương lai của Mỹ trong cuộc đua Bắc Cực vẫn còn nhiều bất định.
