Đàm Phán Mỹ - Iran Rạn Nứt: Những Phiên Bản Mâu Thuẫn Đe Dọa Ngoại Giao
Chưa đầy 24 giờ sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump quyết định lùi bước khỏi bờ vực chiến tranh, thỏa thuận đình chiến giữa Washington và Tehran đã bắt đầu rạn nứt. Những phiên bản mâu thuẫn về điều khoản thực tế đang đe dọa nghiêm trọng các nỗ lực ngoại giao, dù chính quyền Mỹ đã lên kế hoạch cử Phó Tổng thống JD Vance dẫn đầu đoàn đàm phán đến Pakistan.
Khoảng Cách Lớn Giữa Tuyên Bố và Thực Tế
Thực tế cho thấy các rạn nứt là vô cùng lớn, từ các đợt không kích của Israel vào Lebanon đến vấn đề làm giàu uranium và sự bế tắc mở lại eo biển Hormuz. Ông Brian Katulis, chuyên gia cao cấp tại Viện Trung Đông ở Washington, nhận định: “Tuyên bố ngừng bắn trên mạng xã hội là một chuyện, nhưng đạt được thỏa thuận dựa trên sự hiểu biết chung về các điều khoản lại là chuyện hoàn toàn khác”. Dư luận quốc tế đang đặt dấu hỏi liệu hai bên có thực sự nỗ lực chấm dứt xung đột hay đây chỉ là quãng nghỉ để tái vũ trang.
Chính Sách Bên Bờ Vực và Phản Ứng Từ Phe Diều Hâu
Ông Jon Alterman từ Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế đánh giá: “Cả Tổng thống Mỹ và phía Iran đều đang chơi trò chính sách bên bờ vực chiến tranh, và họ đều tin rằng mình rất giỏi trong việc đó, dù phương pháp tiếp cận khác nhau”. Sự chuyển hướng sang đàm phán của ông Trump đánh dấu một bước ngoặt đầy bất ngờ, khi chỉ vài giờ trước đó ông còn đe dọa xóa sổ “toàn bộ nền văn minh” Iran. Tuy nhiên, thực tế kinh tế không cho phép ông phớt lờ mức giá xăng 4 USD/gallon - yếu tố đã đẩy tỷ lệ ủng hộ dành cho ông xuống mức thấp kỷ lục ngay trước kỳ bầu cử giữa nhiệm kỳ.
Thượng nghị sĩ Lindsey Graham đã công khai chỉ trích việc Phó Tổng thống dẫn dắt ông Trump vào các cuộc đàm phán với Iran. Trên mạng xã hội X, ông Graham viết: “Văn bản đàm phán giả định này có những khía cạnh đáng lo ngại. Tôi mong chờ những người kiến tạo đề xuất này ra điều trần trước Quốc hội để giải thích làm thế nào thỏa thuận này đáp ứng được các mục tiêu an ninh quốc gia của Mỹ”. Phe diều hâu có thể kỳ vọng các cuộc đàm phán hiện nay chỉ là quãng nghỉ chiến thuật thay vì sự chấm dứt thù địch hoàn toàn.
Lầu Năm Góc Ở Trạng Thái Sẵn Sàng và Những Khác Biệt Về Cách Hiểu
Cách hiểu này được củng cố bởi những phát biểu từ giới chức Lầu Năm Góc vào ngày 8/4. Trong khi Nhà Trắng tuyên bố đây là “ngày trọng đại cho hòa bình thế giới”, Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth vẫn duy trì thái độ cứng rắn. Ông cho biết quân đội Mỹ “hiện tại đã hoàn thành phần việc của mình” nhưng vẫn giữ trạng thái sẵn sàng chiến đấu cao nhất. Thư ký Báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt khẳng định: “Đây hoàn toàn không phải là lời đe dọa suông. Lầu Năm Góc đã lập sẵn danh sách mục tiêu và trong tư thế sẵn sàng khai hỏa”.
Giới chức Washington và Tehran liên tục công kích lẫn nhau trong ngày 8/4 liên quan đến các cáo buộc vi phạm lệnh ngừng bắn và nội dung đề xuất “10 điểm” của Iran - văn bản được cả hai phía coi là cơ sở cho các cuộc đàm phán sắp tới. Phía Iran cho biết các điều khoản này bao gồm: duy trì quyền kiểm soát và điều tiết eo biển Hormuz, yêu cầu Mỹ bồi thường thiệt hại, dỡ bỏ các lệnh trừng phạt và rút quân đội chiến đấu của Mỹ khỏi Trung Đông. Mark Levin, một đồng minh của ông Trump, đã gọi kế hoạch này là “một thảm họa tuyệt đối”.
Eo Biển Hormuz và Vấn Đề Lebanon: Những Điểm Ma Sát Lớn
Ông Trump đã đặt điều kiện cho thỏa thuận của mình vào ngày 7/4 về việc “Mở cửa hoàn toàn, lập tức và an toàn” eo biển Hormuz, tuyến đường thủy huyết mạch về dầu mỏ. Nhưng vào thứ Tư, chỉ có một vài con tàu - so với hơn 100 chiếc trước chiến tranh - đi qua eo biển này. Tờ FT đưa tin rằng Iran giờ đây sẽ chính thức thiết lập mức phí 1 USD cho mỗi thùng dầu đối với các tàu chở dầu đi qua eo biển.
Một điểm ma sát đáng kể khác là cả Pakistan và Iran đều khẳng định vào tối thứ Ba rằng Lebanon, nơi Israel đang tiến hành một cuộc chiến khốc liệt chống lại lực lượng Hezbollah do Iran hậu thuẫn, là một phần của lệnh ngừng bắn. Nhưng Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu cho biết ông đã “kiên quyết” với Washington rằng Lebanon phải được loại trừ. Nhà Trắng cho biết họ ủng hộ quyết định đó. Trong bài phát biểu ngày 8/4, Thủ tướng Israel khẳng định chiến tranh chưa kết thúc, dù lệnh ngừng bắn đang diễn ra.
Triển Vọng Mong Manh và Lời Cảnh Báo Từ Các Chuyên Gia
Ông Vance, người được coi là người hoài nghi nhất về cuộc chiến của Mỹ tại Iran trong vòng thân cận của ông Trump, cho biết khả năng ngoại giao sụp đổ và quay trở lại xung đột vẫn có thể xảy ra. “Về cơ bản, người Iran phải thực hiện bước tiếp theo, nếu không Tổng thống có rất nhiều lựa chọn để quay lại cuộc chiến”, Phó Tổng thống nói. Ông Katulis của Viện Trung Đông cho biết việc dự đoán sự sẵn lòng của ông Trump trong việc kiên trì với bước đi mới nhất của mình là rất khó khăn. “Tôi nghĩ ông Trump nghe có vẻ ngày càng tuyệt vọng trong ba hoặc bốn ngày qua - ở một mức độ nào đó, ông ấy biết mình đã tự đẩy mình vào thế bí, cả ở Trung Đông, trên toàn thế giới và ngay tại quê nhà”, ông nói. “Ông ấy nghe như một người thực sự không biết mình đang đi về đâu”.
