Mỹ và Israel đối mặt thách thức: Chiến lược không kích liệu có thể thay đổi chính quyền Iran?
Chiến dịch không kích của Mỹ và Israel nhằm vào Iran, với mục tiêu phá hủy năng lực tên lửa và hải quân, đồng thời loại bỏ bộ máy lãnh đạo, đang cho thấy những dấu hiệu chệch hướng so với kịch bản ban đầu. Ban đầu, Tổng thống Mỹ Donald Trump kỳ vọng rằng sức mạnh không quân có thể nhanh chóng làm suy yếu chính quyền Tehran, từ đó thúc đẩy người dân Iran nổi dậy. Tuy nhiên, thực tế diễn biến phức tạp hơn nhiều.
Giới hạn của sức mạnh không quân trong việc thay đổi chính quyền
Không quân sở hữu những lợi thế chiến lược đáng kể, bao gồm tính linh hoạt cao trong triển khai, tốc độ nhanh và tầm hoạt động rộng. Tuy nhiên, hạn chế lớn nhất của lực lượng này là không thể kiểm soát thực địa để củng cố quyền lực một cách bền vững. Lịch sử thế giới ghi nhận rất ít trường hợp chiến dịch không kích thành công trong việc thúc đẩy thay đổi chính quyền theo ý muốn của bên phát động.
Một ví dụ điển hình là chiến dịch của Mỹ và NATO tại Libya vào năm 2011. Các đòn không kích đã hỗ trợ lực lượng nổi dậy lật đổ nhà lãnh đạo Muammar al-Gaddafi, nhưng sau đó, Libya nhanh chóng rơi vào hỗn loạn với các phe phái cạnh tranh quyền lực, dẫn đến tình trạng chia rẽ sâu sắc kéo dài hơn một thập kỷ. Tương tự, tại Iraq, việc triển khai lực lượng trên bộ của Mỹ cũng không ngăn được cuộc nội chiến bùng nổ sau khi Tổng thống Saddam Hussein bị xử tử.
Theo các chuyên gia, việc kích động thay đổi chính quyền bằng không kích, trong khi thiếu khả năng kiểm soát diễn biến trên thực địa, có thể dẫn đến nhiều kịch bản khó lường. Điều này đặc biệt đáng lo ngại trong bối cảnh Iran, nơi các lực lượng đối lập phân tán và thiếu tổ chức. Nếu chính quyền hiện tại có biến động lớn, khoảng trống quyền lực có thể kéo theo nội chiến và làm trầm trọng thêm tình hình bất ổn tại Trung Đông.
Khả năng chống chịu bền bỉ của Iran
Trái ngược với dự đoán ban đầu của Mỹ về sự sụp đổ nhanh chóng, Iran đã thể hiện khả năng chống chịu đáng kinh ngạc trước các đòn không kích. Thay vì đầu hàng vô điều kiện như kỳ vọng của ông Trump, Tehran tiếp tục triển khai các đòn đáp trả trên diện rộng, sử dụng tên lửa và UAV, đồng thời huy động lực lượng đồng minh làm chao đảo tình hình khu vực.
Chiến lược loại bỏ lãnh đạo đầu não của Mỹ và Israel dường như không phát huy hiệu quả như mong đợi. Iran không những không lung lay mà còn phản công quyết liệt, cho thấy sự bền bỉ và lì đòn trong cuộc đối đầu này. Sự kiên cường của Tehran đang khiến cuộc xung đột dần chuyển thành một cuộc khủng hoảng kéo dài, với những hệ lụy nghiêm trọng lan rộng.
Hệ lụy kinh tế và địa chính trị
Cuộc xung đột tại Iran đang gây ra những tác động đa chiều, đặc biệt trong lĩnh vực năng lượng và kinh tế toàn cầu. Eo biển Hormuz gần như bị phong tỏa, dẫn đến giá xăng bán lẻ tăng cao tại nhiều quốc gia. Điều này kéo theo chi phí vận tải, sản xuất và thực phẩm leo thang, làm gia tăng áp lực lạm phát trên toàn cầu.
Các chuyên gia phân tích, như Bilal Habib Qazi từ Viện Nghiên cứu Khu vực ở Islamabad, cho rằng Mỹ và Israel có thể đã đánh giá thấp khả năng chống chịu của Iran. Chi phí tài trợ cho xung đột có thể vượt xa tính toán ban đầu, trong khi những lợi thế trên chiến trường chưa chắc đã bù đắp được thiệt hại về kinh tế và chính trị.
Trong bối cảnh các nền kinh tế thế giới ngày càng phụ thuộc lẫn nhau, xung đột tại Iran đang thử thách mọi kịch bản mà các bên liên quan vẽ ra. Câu hỏi lớn đặt ra là: Bên nào sẽ bền bỉ hơn, chịu đựng tốt hơn trong cuộc đối đầu căng thẳng này? Giống như trên sàn đấu quyền anh, chiến thắng không phải lúc nào cũng thuộc về võ sĩ có sức mạnh vượt trội, mà thường nghiêng về người lì đòn hơn, kiên trì trụ vững đến phút cuối.
Tóm lại, chiến dịch không kích của Mỹ và Israel tại Iran đang đối mặt với nhiều thách thức không lường trước. Với khả năng chống chịu bền bỉ của Tehran và những bài học từ lịch sử, kịch bản "thay đổi chính quyền từ bầu trời" có nguy cơ trở thành viễn cảnh xa vời, trong khi bất định và bất ổn tiếp tục là những yếu tố chắc chắn nhất trong vấn đề Iran hiện nay.
