Cuộc đấu trí Mỹ - Iran: Chiến thuật 'vừa đánh vừa xem xét' định hình trật tự mới Trung Đông
Cuộc đấu trí căng thẳng giữa Mỹ và Iran đang bước vào giai đoạn then chốt, với chiến thuật 'vừa đánh vừa xem xét' đầy kịch tính, hứa hẹn xác lập một trật tự mới tại khu vực Trung Đông đầy biến động. Dù vòng đàm phán gián tiếp tại Oman ngày 6/2 được đánh giá là khởi đầu tích cực, Washington vẫn không ngừng gia tăng áp lực đa chiều lên Tehran, từ kinh tế đến quân sự.
Áp lực kinh tế và lập trường cứng rắn
Ngay trước thềm đối thoại, Mỹ đã phát lệnh sơ tán công dân khẩn cấp khỏi Iran. Khi vòng đàm phán đầu tiên kết thúc, Washington lập tức siết chặt gọng kìm kinh tế bằng cách áp thuế 25% lên các đối tác thương mại của Tehran, đồng thời ban hành loạt lệnh trừng phạt diện rộng nhắm vào đội tàu xuất khẩu dầu mỏ của nước này.
Đáp trả, Tehran kiên quyết khẳng định chương trình tên lửa và quyền làm giàu uranium là những 'lằn ranh đỏ' không thể thương lượng. Ngày 8/2, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi tuyên bố đanh thép: "Phương Tây đang lo sợ về một quả bom nguyên tử không hề tồn tại, nhưng vũ khí thực sự của Iran chính là khả năng kháng cự trước sự áp đặt và bắt nạt". Ông nhấn mạnh Iran sẽ giữ vững lập trường, từ chối chấm dứt quyền làm giàu uranium hay đưa kho tên lửa đạn đạo lên bàn đàm phán, ngay cả khi chiến tranh bị áp đặt.
Bối cảnh căng thẳng và tham vọng lịch sử
Cuộc đối thoại diễn ra trong bối cảnh quân đội Mỹ hiện diện mạnh mẽ tại Trung Đông, sau lời đe dọa tấn công của Tổng thống Donald Trump nếu Iran trấn áp người biểu tình bằng bạo lực hoặc cự tuyệt ký kết thỏa thuận hạt nhân mới. Giới phân tích nhận định, việc Mỹ kết hợp ngoại giao với các lệnh trừng phạt kinh tế là phép thử nhằm buộc Tehran khuất phục, nhưng chiến thuật này đang đẩy nguy cơ xung đột lên cao khi lòng tin giữa hai bên vốn đã rạn nứt sâu sắc sau những đòn không kích năm 2025.
Theo CNN, nếu có thể đánh bại một trong những kẻ thù truyền kiếp nhất của nước Mỹ, Tổng thống Trump sẽ lập nên một kỳ tích vượt xa cái bóng của các đời tiền nhiệm, từ Carter đến Biden. Đối với một nhà lãnh đạo luôn ám ảnh bởi việc tạo dựng di sản cá nhân, đây rõ ràng là một viễn cảnh đầy cám dỗ để ghi danh vào lịch sử.
Thời điểm này cũng được xem là giai đoạn Iran yếu thế nhất trong 45 năm đối đầu với Mỹ, do ba yếu tố then chốt:
- Tương lai chế độ bất định khi Đại giáo chủ Khamenei đã cao tuổi và vấn đề kế vị chưa rõ ràng.
- Nội bộ bất ổn sâu sắc vì kinh tế kiệt quệ và thiếu hụt nhu yếu phẩm trầm trọng, dẫn đến các cuộc biểu tình diện rộng.
- 'Lá chắn' khu vực từ các lực lượng ủy nhiệm - vốn là bảo hiểm an ninh của Tehran - đã suy yếu đáng kể sau những xung đột khốc liệt với Israel.
Chiến thuật 'Đánh và xem xét' và nguy cơ leo thang
Từ góc độ chiến lược, giới hoạch định chính sách Mỹ xem bối cảnh hiện tại là cơ hội để giải quyết các mối lo ngại an ninh bằng vũ lực ở mức độ hạn chế. Thay vì một cuộc đổ bộ tốn kém và đầy rủi ro chính trị, Washington hướng tới chiến lược 'Vừa đánh vừa xem xét' - sự kết hợp giữa không kích, các chiến dịch đặc nhiệm và nỗ lực hậu thuẫn các nhóm đối lập.
Theo CNN, học giả Vali Nasr nhận định: "Cả Iran và Mỹ đều đang chuẩn bị cho chiến tranh, nhưng không bên nào muốn nó thực sự xảy ra". Một chiến dịch không kích tập trung sẽ được coi là bài thử nghiệm mang tính quyết định đối với khả năng phục hồi của hệ thống chính trị cũng như sự gắn kết của các lực lượng vũ trang Iran dưới áp lực cực độ.
Tuy nhiên, kế hoạch của Mỹ vấp phải sự kháng cự bền bỉ từ hệ thống quân sự Iran. Báo New York Times dẫn nguồn ảnh vệ tinh cho thấy Tehran đang khôi phục thần tốc các nhà máy tên lửa đạn đạo và để ngỏ phương án phong tỏa eo biển Hormuz. Những bước tiến vượt bậc về công nghệ tên lửa cùng các đòn phản công thực tế nhắm vào Israel năm ngoái là minh chứng cho năng lực tác chiến đáng gờm mà Washington đang tìm cách kiềm chế.
Kịch bản xung đột còn đối mặt với nguy cơ Iran phản công làm tê liệt hạ tầng dầu mỏ, gây bất ổn cho một Trung Đông đang trong tiến trình chuyển mình mạnh mẽ sang các lĩnh vực tăng trưởng mới như trí tuệ nhân tạo (AI) và du lịch cao cấp. Một sự đứt gãy năng lượng tại đây không chỉ là thảm họa khu vực mà còn là cú sốc trực tiếp đối với nền kinh tế toàn cầu.
Lựa chọn khó khăn và tương lai bất định
Bên cạnh đó, Tổng thống Trump phải thận trọng cân nhắc vị thế nội bộ khi tỷ lệ ủng hộ đã giảm xuống dưới mức 40% ngay trong năm bầu cử giữa nhiệm kỳ đầy áp lực. Một chiến dịch quân sự sa lầy hoặc thất bại không chỉ làm xói mòn uy tín của chính quyền mà còn đặt dấu hỏi lớn về năng lực quản lý khủng hoảng của Washington. Do đó, giới phân tích cho rằng ông Trump vẫn ưu tiên một thỏa thuận mang tính 'chiến thắng' trên bàn đàm phán hơn là bị kéo vào một cuộc chiến tiêu hao kéo dài.
Về phần mình, theo RT, Iran đứng trước hai ngã rẽ khó khăn: kháng cự bằng cách hứng chịu tấn công và đáp trả hạn chế để răn đe, hoặc đàm phán dưới áp lực quân sự trực tiếp - con đường nguy hiểm hơn vì dễ dẫn đến những nhượng bộ tối đa về cả hạt nhân lẫn chính trị nội bộ mà không có đảm bảo an ninh lâu dài.
Chuyên gia Abas Aslani từ Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược Trung Đông cảnh báo rằng, nếu cánh cửa ngoại giao khép lại, kịch bản leo thang quân sự là khó tránh khỏi. Thực tế, khả năng Mỹ can thiệp quân sự là hoàn toàn có thể xảy ra, song hậu quả của nó sẽ không chỉ dừng lại ở biên giới Iran mà còn gây chấn động sâu rộng đến sự ổn định của toàn cầu, định hình lại trật tự tại Trung Đông trong thời gian tới.
