Pakistan và Trung Quốc cùng dẫn dắt tiến trình hòa bình Mỹ - Iran
Chỉ chưa đầy 90 phút trước thời hạn chót mà Tổng thống Mỹ Donald Trump đe dọa "xóa sổ nền văn minh" Iran vào tối 7/4, ông bất ngờ thông báo đã đạt thỏa thuận ngừng bắn kéo dài hai tuần với Tehran. Ngay sau đó, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi xác nhận thông tin này, mang lại "khoảng lặng" quý giá cho thế giới đang bên bờ căng thẳng.
Tuy nhiên, phía sau lệnh ngừng bắn vẫn còn nhiều điểm mơ hồ đáng lo ngại. Ông Trump tuyên bố Iran sẽ cho phép tàu thuyền qua lại eo biển Hormuz không bị cản trở, trong khi ông Araghchi khẳng định việc lưu thông phải đặt dưới sự giám sát của lực lượng vũ trang Iran. Hàng loạt câu hỏi khác cũng chưa có lời giải thỏa đáng.
Những điểm bất đồng còn tồn tại
Lebanon có nằm trong thỏa thuận hay không vẫn là một ẩn số. Vấn đề Mỹ có chấp nhận để Iran tiếp tục làm giàu uranium hay không chưa được làm rõ. Washington có đồng ý với "danh sách 10 điểm" của Tehran hay chỉ coi đó là cơ sở đàm phán ban đầu cũng chưa có câu trả lời chính thức.
Điểm chung hiếm hoi trong tuyên bố của hai bên chính là sự thừa nhận vai trò trung tâm của Pakistan - quốc gia đã làm trung gian, đưa hai đối thủ đầy nghi kỵ trở lại bàn đàm phán. Các nhà phân tích nhận định nỗ lực bền bỉ của giới chức Pakistan đã tạo ra bước đột phá then chốt, giúp ngăn chặn một thảm họa, ít nhất là trong ngắn hạn.
Nguy cơ đổ vỡ vẫn hiện hữu
Chưa đầy một ngày sau khi lệnh ngừng bắn có hiệu lực, nguy cơ đổ vỡ đã xuất hiện khi nhà máy lọc dầu của Iran trên đảo Lavan bị tấn công vào ngày 8/4 theo giờ địa phương. Hiện chưa rõ bên nào tiến hành cuộc tấn công này, và Lực lượng Phòng vệ Israel đã phủ nhận thực hiện đòn tấn công.
Dù vậy, tiến trình hòa bình vẫn tiếp tục với kế hoạch đàm phán trực tiếp. Phó Tổng thống Mỹ JD Vance sẽ dẫn đầu phái đoàn đàm phán với Iran tại Pakistan, bắt đầu từ ngày 11/4. Phát biểu trong cuộc họp báo, Thư ký Báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt cho biết thỏa thuận ngừng bắn đã tạo ra một "cơ hội mở", có thể trở thành bước khởi đầu cho một nền hòa bình lâu dài tại khu vực.
Vai trò quyết định của Trung Quốc
Bước ngoặt quan trọng xuất hiện khi Trung Quốc quyết định nhập cuộc. Bắc Kinh - trước đó còn dè dặt - bắt đầu thay đổi cách tiếp cận khi chi phí kinh tế từ cuộc chiến ngày càng lớn. Theo các quan chức Pakistan, Trung Quốc đã được thuyết phục bởi các "quốc gia thân thiện" để đóng vai trò quyết định trong các cuộc đàm phán.
"Pakistan cần Trung Quốc để thuyết phục Iran chấp nhận ngừng bắn", một nguồn tin cho biết. Trung Quốc đã trực tiếp khuyến khích Iran chấp nhận ngừng bắn, đồng thời cam kết đóng vai trò "bảo đảm an ninh" cho Tehran trong tiến trình đàm phán.
"Chúng tôi là bên trung gian, không phải bên bảo đảm. Vai trò chính thuộc về Trung Quốc", một quan chức Pakistan nói, đồng thời khẳng định Bắc Kinh cam kết Mỹ sẽ tuân thủ thỏa thuận và tiến trình đàm phán tại Islamabad sẽ diễn ra suôn sẻ.
Ngoại giao hậu trường căng thẳng
Trong những ngày cuối cùng trước khi đạt được thỏa thuận, lãnh đạo Pakistan gần như đã mất hy vọng. Sau hơn hai tuần đàm phán căng thẳng, điện đàm liên tục và các hội nghị ngoại giao dồn dập, kịch bản xấu nhất dường như đang trở thành hiện thực.
Tại cuộc họp nội các vào khoảng 17h ngày 7/4, Thủ tướng Shehbaz Sharif tỏ ra bi quan hiếm thấy. "Chúng ta phải chuẩn bị cho tác động của chiến tranh. Tình hình đã trở nên rất u ám. Cơ hội hòa bình ngày càng mong manh", ông nói.
Trong hậu trường, Tư lệnh quân đội Asim Munir cùng người đứng đầu tình báo quân đội kiêm cố vấn an ninh quốc gia Asim Malik liên tục duy trì các cuộc điện đàm con thoi. Munir giữ vị thế đặc biệt: vừa có quan hệ cá nhân chặt chẽ với ông Trump, vừa có kênh liên lạc lâu năm với Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran.
Những thách thức phía trước
Dẫu còn nhiều rủi ro, giới phân tích cho rằng Pakistan đã vượt qua hoài nghi để đạt được một thành tựu đáng kể. "Pakistan đã chứng minh năng lực mà nhiều người nghi ngờ - thực hiện một nhiệm vụ ngoại giao phức tạp, rủi ro cao", một nhà phân tích nhận định. "Quan trọng nhất, họ đã giúp ngăn chặn một thảm họa có thể xảy ra tại Iran".
Tuy nhiên, các quan chức Pakistan vẫn lo ngại tiến trình hòa bình có thể bị cản trở, đặc biệt từ Israel và Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất, trong bối cảnh Tel Aviv tuyên bố Lebanon không nằm trong thỏa thuận và hoạt động thương mại qua eo biển Hormuz vẫn chưa hoàn toàn thông suốt.
Cuộc đàm phán sắp tới tại Islamabad sẽ là bài kiểm tra quan trọng cho thiện chí hòa bình của cả hai bên, với sự giám sát chặt chẽ từ Pakistan và sự bảo đảm an ninh từ Trung Quốc. Thế giới đang theo dõi sát sao từng diễn biến của tiến trình mong manh này.
