Tương lai 'yết hầu' Hormuz sau lệnh ngừng bắn: Ba kịch bản và những bất ổn dai dẳng
Cuộc khủng hoảng tại eo biển Hormuz, huyết mạch vận chuyển dầu mỏ toàn cầu, đã bước vào giai đoạn then chốt sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố đạt được thỏa thuận ngừng bắn hai tuần với Iran. Tuy nhiên, ngay trong những giờ đầu tiên, còi báo động vẫn vang lên tại nhiều khu vực ở Vùng Vịnh và Israel, và tên lửa tiếp tục được phóng đi, cho thấy sự phức tạp và những "loạng choạng" khó tránh khỏi.
Những bất ổn ngay sau lệnh ngừng bắn
Theo Al Jazeera, vào sáng sớm ngày 8/4 (giờ địa phương), quân đội Israel thông báo đã phát hiện và đánh chặn nhiều đợt tên lửa từ Iran. Các quốc gia như Kuwait, Qatar, Bahrain, Saudi Arabia và UAE cũng báo cáo các mối đe dọa từ UAV và tên lửa. Điều này xảy ra bất chấp lệnh ngừng bắn từ lãnh tụ tối cao Iran Mojtaba Khamenei.
Nguyên nhân một phần đến từ chiến lược phòng thủ phi tập trung của Iran, cho phép các chỉ huy địa phương có quyền tự chủ nhất định, dẫn đến việc truyền đạt mệnh lệnh có thể chậm trễ. Trong khi đó, Israel đồng ý tạm dừng không kích nhưng bày tỏ lo ngại về thỏa thuận Mỹ - Iran, với một nguồn tin cho biết việc tuân thủ là "không hoàn toàn tự nguyện".
Ba kịch bản cho tương lai eo biển Hormuz
Giới phân tích đang tập trung vào ba khả năng chính cho số phận của eo biển chiến lược này:
- Kịch bản có khả năng cao nhất: Iran mở lại eo biển Hormuz tạm thời, tiến tới thỏa thuận dài hạn. Trong trường hợp này, Tehran vẫn kiểm soát phần lớn eo biển và có thể áp dụng phí qua eo đối với tàu nước ngoài, bất chấp luật pháp quốc tế. Điều này sẽ đẩy chi phí vận tải biển lên cao, ảnh hưởng đến giá năng lượng toàn cầu.
- Kịch bản bế tắc: Xung đột kết thúc nhưng eo biển chưa được mở lại an toàn, thúc đẩy hình thành liên minh quốc tế dưới sự ủy quyền của Liên Hợp Quốc để đảm bảo tự do hàng hải. Các nước như Anh và Australia đã bắt đầu thảo luận về phương án triển khai hải quân hộ tống.
- Kịch bản leo thang: Chiến sự bùng phát trở lại, với khả năng Mỹ triển khai lực lượng trên bộ. Washington đã tăng cường khoảng 5.000 binh sĩ tới Vùng Vịnh, nâng tổng số lên khoảng 50.000, sẵn sàng cho các chiến dịch đổ bộ. Tuy nhiên, rủi ro quân sự và chính trị lớn khiến kịch bản này ít khả năng xảy ra.
Lá bài Hormuz và bài toán kinh tế của Iran
Ngay cả khi chiến sự kết thúc, trạng thái trước xung đột khó có thể trở lại trên eo biển Hormuz. Iran hiểu rõ giá trị của "lá bài Hormuz" cả trong thời chiến lẫn thời bình. Sau xung đột, Tehran sẽ cần nguồn lực để tái thiết, và việc kiểm soát eo biển có thể là công cụ hiệu quả để bù đắp tổn thất. Điều này đồng nghĩa với việc Iran nhiều khả năng sẽ duy trì ảnh hưởng đáng kể tại đây, một thực tế địa chính trị không thể phủ nhận.
Trong khi đó, hàng nghìn người Iran đã đổ ra đường ở Tehran để ăn mừng "chiến thắng" sau lệnh ngừng bắn, phản ánh tâm lý phức tạp trong nước. Vòng đàm phán đầu tiên giữa Mỹ và Iran dự kiến diễn ra vào ngày 10/4 tại Islamabad, với hy vọng giải quyết các bất đồng còn tồn tại.
