Ông Trump cảnh báo Iran có thể bị xóa sổ, đe dọa tấn công hạ tầng trọng yếu
Tổng thống Mỹ Donald Trump đã tổ chức họp báo tại Nhà Trắng vào chiều ngày 6-4 (giờ miền Đông nước Mỹ), tập trung vào diễn biến căng thẳng giữa Mỹ, Israel và Iran. Trong cuộc họp, ông Trump tuyên bố hạn chót để Iran đạt thỏa thuận ngừng bắn là 20h00 ngày 7-4 (giờ Mỹ). Ông cảnh báo nếu quá hạn, quân đội Mỹ sẽ phá hủy toàn bộ hệ thống cầu đường và nhà máy điện của Iran trong vòng 4 giờ, đưa quốc gia này trở về "thời kỳ đồ đá".
Tối hậu thư cứng rắn và nguy cơ xóa sổ
Ông Trump khẳng định "chiến lợi phẩm thuộc về người chiến thắng" và bày tỏ ý định chiếm giữ dầu thô Iran để bù đắp chi phí quân sự. Ông chỉ trích việc Mỹ từng giúp các nước bại trận tái thiết trong lịch sử là sai lầm lớn. Trên mạng xã hội Truth Social, Tổng thống Mỹ đã đăng tải thông điệp gây tranh cãi, yêu cầu Iran lập tức mở lại eo biển Hormuz, nếu không "sẽ phải sống trong địa ngục". Phát ngôn này nhanh chóng thu hút sự chú ý và làm gia tăng căng thẳng trong bối cảnh xung đột đang leo thang.
Ông Trump tuyên bố "toàn bộ đất nước" Iran có thể bị xóa sổ nếu không đạt được thỏa thuận nào trước ngày mai. Hiện Phó Tổng thống JD Vance và Đặc phái viên Steve Witkoff đang trực tiếp thương thảo với Iran. Điều kiện then chốt để đạt thỏa thuận bao gồm đảm bảo tự do hàng hải tuyệt đối cho vận tải dầu mỏ qua eo biển Hormuz và một bản thỏa thuận đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn do phía Mỹ đặt ra.
Israel tấn công nhà máy hóa dầu lớn nhất Iran
Không quân Israel vừa thực hiện cuộc tập kích quy mô lớn vào cơ sở Asaluyeh, nhà máy hóa dầu lớn nhất Iran, nơi chiếm 50% sản lượng và 85% giá trị xuất khẩu của nước này. Bộ trưởng Quốc phòng Israel Katz khẳng định vụ tấn công gây thiệt hại hàng chục tỷ USD, trực tiếp triệt hạ nguồn tài chính chủ chốt của Vệ binh Cách mạng Hồi giáo và quân đội Iran. Lực lượng Phòng vệ Israel hiện được lệnh tiếp tục tấn công toàn lực vào hạ tầng quốc gia đối phương.
Nỗ lực trung gian từ Pakistan và Nhật Bản
Pakistan đã soạn thảo đề xuất hai giai đoạn nhằm chấm dứt thù địch, bao gồm một lệnh ngừng bắn ngay lập tức và tiến tới một thỏa thuận toàn diện. Theo Reuters, các nguồn tin ngoại giao cho biết Iran và Mỹ đã nhận được đề xuất trên do Pakistan soạn thảo. Kế hoạch này được kỳ vọng có thể sớm có hiệu lực nhằm mở lại eo biển Hormuz - huyết mạch năng lượng đang bị phong tỏa.
Theo khung thỏa thuận được trao đổi trong đêm qua giữa Tổng tham mưu trưởng quân đội Pakistan, Thống chế Asim Munir, Phó Tổng thống Mỹ JD Vance, Đặc phái viên Steve Witkoff và Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi, lộ trình hòa bình sẽ được triển khai theo hai giai đoạn. Giai đoạn 1 là thực thi lệnh ngừng bắn kéo dài 45 ngày, trong thời gian này các bên sẽ đàm phán về việc chấm dứt chiến tranh vĩnh viễn. Giai đoạn 2 là ký kết thỏa thuận toàn diện, với điều kiện eo biển Hormuz chỉ được mở lại hoàn toàn khi đạt được thỏa thuận cuối cùng.
Tuy nhiên, các nguồn tin cho biết Iran không từ bỏ hoàn toàn hai lợi thế này chỉ để đổi lấy 45 ngày ngừng bắn. Các bên trung gian phía Iran nhấn mạnh Tehran sẽ không chấp nhận một kịch bản tương tự Gaza hay Lebanon - nơi lệnh ngừng bắn chỉ tồn tại trên giấy tờ nhưng Mỹ và Israel vẫn có thể tấn công bất cứ lúc nào.
Thủ tướng Nhật Bản nỗ lực đàm phán
Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi cho biết đang xúc tiến các cuộc hội đàm với lãnh đạo Iran, đồng thời để ngỏ khả năng thực hiện cuộc điện đàm riêng với ông Donald Trump. Động thái này diễn ra trong bối cảnh thời hạn tối hậu thư của Tổng thống Mỹ về việc tấn công các cơ sở hạ tầng trọng yếu của Iran đang cận kề. Phát biểu trong phiên họp Quốc hội ngày 6/4, Thủ tướng Takaichi khẳng định: "Chúng tôi đang chuẩn bị cho các cuộc hội đàm cấp lãnh đạo. Nhật Bản sẽ tiếp tục nỗ lực để tìm ra lối thoát cho tình hình hiện nay và khôi phục hòa bình".
Phát biểu của bà Takaichi được đưa ra sau khi ông Trump cảnh báo sẽ không kích các nhà máy điện của Iran nếu Tehran không mở cửa eo biển Hormuz. Đây là tuyến đường huyết mạch cung cấp hơn 90% lượng dầu nhập khẩu của Nhật Bản. Thủ tướng Nhật Bản cho biết sẽ hành động quyết liệt trước thời hạn vào thứ Ba, đồng thời bày tỏ mong muốn trao đổi trực tiếp với ông Trump dù kế hoạch chưa được ấn định chính thức.
Iran cho phép tàu Iraq đi qua eo biển Hormuz
Quân đội Iran tuyên bố các tàu của Iraq có thể đi qua eo biển Hormuz, giúp nhà sản xuất dầu lớn thứ năm thế giới tiếp cận được tuyến đường thủy đang tranh chấp. Theo dữ liệu từ Kpler, Ocean Thunder - một tàu chở dầu của Iraq - đã đi qua eo biển sát bờ biển Iran vào Chủ Nhật, sau khi nhận 1 triệu thùng dầu thô Basrah Heavy vào ngày 2 tháng 3.
Một phát ngôn viên quân đội Iran cho biết: "Người anh em Iraq được miễn trừ khỏi bất kỳ hạn chế nào mà chúng tôi đã áp đặt tại eo biển Hormuz, vì những hạn chế đó chỉ áp dụng cho các quốc gia thù địch". Quyết định của Tehran có thể giải phóng 3 triệu thùng dầu mỗi ngày ra thị trường quốc tế, khôi phục một phần sản lượng dầu bị gián đoạn sau cuộc chiến của Mỹ và Israel chống lại Iran.
Cảnh báo từ Cơ quan Năng lượng Quốc tế
Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) vừa phát đi cảnh báo khẩn cấp, yêu cầu các quốc gia chấm dứt tình trạng tích trữ nhiên liệu trong bối cảnh cuộc khủng hoảng năng lượng tồi tệ nhất lịch sử. Giám đốc điều hành Fatih Birol nhấn mạnh rằng chủ nghĩa bảo hộ và các lệnh cấm xuất khẩu sẽ gây hậu quả nghiêm trọng, trực tiếp đe dọa sự ổn định của các đối tác thương mại và quốc gia thu nhập thấp.
Ông Birol nói: "Đáng tiếc là chúng ta đang thấy một số quốc gia gia tăng mức dự trữ hiện có ngay trong quá trình chúng tôi phối hợp giải phóng kho dầu dự trữ. Họ đang tích trữ thêm. Hành động này không hề có ích. Theo quan điểm của tôi, đây là thời điểm để mọi quốc gia chứng minh mình là thành viên có trách nhiệm của cộng đồng quốc tế". Thay vì tích trữ, IEA hối thúc các chính phủ tập trung cắt giảm nhu cầu thông qua kế hoạch 10 điểm, bao gồm khuyến khích làm việc từ xa và hạn chế tốc độ giao thông.
Tác động sâu rộng đến an ninh năng lượng toàn cầu
Giáo sư Helen Thompson từ Đại học Cambridge cảnh báo các đợt tấn công của liên quân Mỹ - Israel vào Iran đang làm lộ rõ những lỗ hổng trong hệ thống năng lượng thế giới. Cuộc xung đột giữa Mỹ - Israel và Iran không chỉ dừng lại ở một thảm họa nhân đạo với hàng nghìn thường dân thiệt mạng và hàng triệu người mất nhà cửa, mà còn thúc đẩy một tiến trình tái thiết lập địa chính trị sâu sắc.
Bà Thompson nhấn mạnh, ngay cả khi tiếng súng tạm lắng, những giả định làm nền tảng cho thị trường toàn cầu suốt nhiều thập kỷ qua - bao gồm tính an toàn của các tuyến vận tải và khả năng dễ dàng thay thế nguồn cung bị gián đoạn - đã bị lung lay tận gốc. Theo bà, tác động trực tiếp và nghiêm trọng nhất không chỉ nằm ở thị trường dầu thô mà còn lan sang các sản phẩm tinh chế và khí thiên nhiên hóa lỏng (LNG).
Châu Âu và Anh đang ở vị thế đặc biệt dễ bị tổn thương do phụ thuộc lớn vào nhiên liệu hàng không, dầu diesel và khí đốt nhập khẩu. Các nền kinh tế tại châu Á có thể duy trì sự linh hoạt tốt hơn nhờ nguồn cung đa dạng và việc sử dụng than đá. Kết quả tất yếu của thực trạng này là một thế giới với cơ chế định giá phân mảnh hơn, nguồn cung thắt chặt và rủi ro kinh tế thường trực.
