Vùng Vịnh Đối Mặt Nguy Cơ An Ninh Nguồn Nước Khi Iran Nhắm Vào Nhà Máy Khử Mặn

Vùng Vịnh Đối Mặt Nguy Cơ An Ninh Nguồn Nước Khi Iran Nhắm Vào Nhà Máy Khử Mặn

Vùng Vịnh, một trong những khu vực khan hiếm nước nhất thế giới, đang đối mặt với rủi ro an ninh nguồn nước nghiêm trọng nếu Iran tiếp tục nhắm mục tiêu vào các nhà máy khử mặn. Ngày 8/3, Bahrain thông báo máy bay không người lái của Iran đã trúng một nhà máy khử mặn, biến nước biển thành nước ngọt phục vụ đời sống. Đây là lần đầu tiên một quốc gia Vùng Vịnh bị tấn công vào loại cơ sở hạ tầng này trong 8 ngày xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran.

Vụ Tấn Công Và Phản Ứng Từ Các Bên

Vụ tấn công diễn ra chỉ một ngày sau khi Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi tiết lộ Mỹ đã tấn công một nhà máy khử mặn trên đảo Qeshm ở miền Nam Iran. Ông Araghchi nhấn mạnh: "Vụ tấn công khiến việc cung cấp nước cho 30 ngôi làng bị ảnh hưởng. Tấn công cơ sở hạ tầng của Iran là hành động nguy hiểm với những hệ quả nghiêm trọng. Mỹ đã tạo tiền lệ này, không phải Iran". Mặc dù Tehran chưa bình luận về sự việc ở Bahrain, hành động này đã phơi bày khía cạnh dễ bị tổn thương của các quốc gia Vùng Vịnh, vốn phụ thuộc nặng nề vào các nhà máy khử mặn để có nước sinh hoạt.

Nhà Máy Khử Mặn Là Gì Và Tầm Quan Trọng Của Chúng

Nhà máy khử mặn chủ yếu chuyển nước biển thành nước phù hợp cho mục đích uống, tưới tiêu và sử dụng trong công nghiệp. Quá trình này bao gồm việc loại bỏ muối, tảo và các chất ô nhiễm khác khỏi nước biển bằng phương pháp nhiệt hoặc công nghệ màng lọc. Theo Bộ Năng lượng Mỹ, các hệ thống khử mặn "đun nóng nước để nước bay hơi thành hơi nước, giữ lại các tạp chất, sau đó ngưng tụ trở lại thành chất lỏng cho con người sử dụng". Trong khi đó, công nghệ khử mặn bằng màng lọc, đặc biệt là thẩm thấu ngược, được áp dụng rộng rãi ở các quốc gia thuộc Hội đồng Hợp tác vùng Vịnh (GCC) do tính tiết kiệm năng lượng.

—

Vùng Vịnh khan hiếm nguồn nước do khí hậu khô hạn và lượng mưa thất thường. Các quốc gia này có nguồn nước ngọt tự nhiên rất hạn chế. Theo báo cáo năm 2020 của Trung tâm Nghiên cứu vùng Vịnh, nước ngầm và nước khử mặn chiếm khoảng 90% nguồn nước chính của khu vực. Trong những năm gần đây, khi nguồn nước ngầm suy giảm do biến đổi khí hậu, sự phụ thuộc vào khử mặn ngày càng tăng. Hơn 400 nhà máy khử mặn nằm dọc bờ biển Vịnh Ba Tư, từ UAE đến Kuwait.

Theo nghiên cứu công bố năm 2023 của Trung tâm Arab - Washington DC, các thành viên GCC chiếm khoảng 60% công suất khử mặn toàn cầu, sản xuất gần 40% tổng lượng nước khử mặn trên thế giới. Khoảng 42% lượng nước uống của UAE đến từ các nhà máy khử mặn, trong khi con số này là 90% ở Kuwait, 86% ở Oman và 70% ở Saudi Arabia. Saudi Arabia là quốc gia sản xuất nước khử mặn nhiều nhất thế giới.

Ý Nghĩa Kinh Tế Và Xã Hội Của Khử Mặn

Naser Alsayed, một nghiên cứu viên về môi trường, cho biết công nghệ khử mặn đóng vai trò quan trọng trong thúc đẩy phát triển kinh tế khu vực. Ông lưu ý rằng sau khi phát hiện tiềm năng dầu mỏ cuối những năm 1930, các quốc gia Vùng Vịnh không thể đáp ứng nhu cầu nước do dân số tăng và mở rộng hoạt động kinh tế với nguồn nước ngọt tự nhiên hạn chế. "Từ đó, các nhà máy khử mặn được đưa vào sử dụng", ông nói, đồng thời nhấn mạnh tầm quan trọng của nước khử mặn thường chưa được nhìn nhận đúng trong quá trình phát triển của vùng Vịnh.

Ông Alsayed cũng chỉ ra rằng khử mặn là nguồn nước ngọt chính cho hầu hết quốc gia Vùng Vịnh, đặc biệt là những nước nhỏ và khan hiếm nước như Bahrain, Kuwait và Qatar. "Vì nguồn nước này chủ yếu dùng cho sinh hoạt, nên khử mặn mang ý nghĩa nhân đạo sâu sắc, rất cần thiết để duy trì cuộc sống hàng ngày trong khu vực. Mọi sự gián đoạn đều ảnh hưởng đặc biệt nghiêm trọng đến người dân", ông nói thêm. Trong khi đó, Iran có nhiều sông và đập nước nên không phụ thuộc nhiều vào nhà máy khử mặn như các quốc gia khác trong khu vực.

Rủi Ro Và Giải Pháp Cho An Ninh Nguồn Nước

Việc phụ thuộc vào các nhà máy khử mặn đã biến vùng Vịnh dễ bị tổn thương trong thời kỳ xung đột. Ông Alsayed cho biết: "Saudi Arabia là quốc gia ít dựa vào công nghệ khử mặn nhất và có diện tích địa lý rộng lớn, cùng với nhiều cơ sở trên Biển Đỏ. UAE có lượng nước dự trữ đủ dùng trong 45 ngày, phù hợp với chiến lược an ninh nguồn nước năm 2036". Ngược lại, Qatar, Bahrain hay Kuwait có rất ít trữ lượng nước dự trữ chiến lược.

Ngoài tác động vật chất, việc nhà máy khử mặn bị tấn công cũng gây ảnh hưởng tâm lý mạnh mẽ. "Nước không thể thiếu để duy trì sự sống. Rủi ro cận kề có thể gieo rắc sự sợ hãi và hoảng loạn, đặc biệt khi khu vực đang xung đột còn chính phủ nỗ lực giữ thái độ bình tĩnh", ông Alsayed nói. Do đó, ông nhấn mạnh các nước GCC cần xem an ninh nguồn nước là vấn đề khu vực thay vì mối quan tâm riêng lẻ. "Các quốc gia cần phối hợp chặt chẽ và cùng nhau hợp tác. Cho dù thông qua mạng lưới khử mặn hợp nhất, kho dự trữ nước chiến lược khu vực, hay đa dạng hóa mục tiêu tài nguyên nước, đây là cách mở ra kỷ nguyên mới tăng cường an ninh nguồn nước vùng Vịnh".

Nhà thủy văn học Hakimdavar cho biết hiện các nước vùng Vịnh không có giải pháp thay thế nào cho quá trình khử mặn trong ngắn hạn. Tuy nhiên, các nước GCC có thể dựa vào hồ chứa nước chiến lược, khi nhiều quốc gia duy trì trữ lượng lớn có thể dùng trong vài ngày hoặc lâu hơn. Sự kiện này làm nổi bật tính cấp thiết của việc bảo vệ cơ sở hạ tầng nước trong bối cảnh xung đột leo thang tại Trung Đông.