Chiếc đèn treo ngược và ký ức về ánh sáng thành phố qua 50 năm ngành điện
Hồi đó, tôi còn là một đứa trẻ nhỏ, sống xa quê cùng cha mẹ nên không thường xuyên được về thăm làng. Tôi nhớ có một kỳ nghỉ hè, bố cho tôi về quê đúng vào buổi tối bà đi lễ chùa. Tôi háo hức ngồi bên bậu cửa, thao thức chờ đợi bà trở về để được chia phần bánh oản và chuối chín. Không gian yên tĩnh chỉ vang vọng tiếng ếch kêu ộp ộp từ bờ ao. Bà lụi cụi thắp ngọn đèn dầu hỏa, một tay che gió, tay kia xách đèn bước thấp bước cao trên triền đê vắng lặng. Ánh đèn leo lét như con đom đóm nhỏ giữa đêm sâu, mang theo mùi khói nhang và thức quà chùa thơm thảo mà bà dành riêng cho cháu. Có đêm đợi lâu quá, tôi ngủ quên lúc nào không hay, chỉ tỉnh giấc khi cảm nhận bàn tay gầy guộc của bà lay gọi dậy ăn bánh oản, trong niềm vui sướng trẻ thơ.
Sự kinh ngạc của bà trước "đồ điện thành phố"
Khi được nghỉ hè, con cháu đưa bà vào căn nhà nhỏ của bố tôi ở Sài Gòn - TP.HCM, bà ngẩn người ra ngay. Bà đứng giữa nhà, ngửa cổ nhìn chằm chằm lên trần, mắt nheo nheo rồi thốt lên đầy kinh ngạc: “Ơ kìa, nhà bố Tuân có cái đèn treo ngược sáng nhỉ? Ở quê mình bà toàn phải châm lửa đèn dầu cực bỏ xừ, tối thui tối mò, sao cái đèn này nó dốc ngược đầu xuống mà vẫn sáng rực được thế kia hả con?”.
Cả nhà cười ồ, còn bà thì cứ tấm tắc khen cái “sự lạ” của ánh điện. Có dạo, thấy mấy chú thợ điện mặc bộ đồ bảo hộ màu cam đang hì hục kéo những sợi dây cáp khổng lồ đen xì băng qua khu phố, bà đứng tần ngần ngoài cửa, mặt lộ rõ vẻ lo lắng rồi ghé tai hỏi bố tôi: “Cái gì mà đen trùi trụi trông khiếp thế kia hả Tuân? Nó tròn dài như con trăn, eo ơi kinh nhỉ! Thế cái dây này nó có hút chết người không con?”.
Bố tôi phì cười, giải thích mãi đó là dây dẫn điện để thắp sáng cả khu phố, nhưng bà vẫn tặc lưỡi nửa tin nửa ngờ: “Hóa ra cái đèn treo ngược nó phải 'ăn' cái dây to tướng thế này mới chịu sáng hả con? Đồ điện thành phố đúng là... lạ thật!”.
Những kỷ niệm thời bao cấp và niềm vui giản dị
Ngày ấy, cả bố và mẹ tôi đều là công nhân, những người lao động một đời gắn bó với vôi vữa, công trường và xưởng máy. Cuộc sống thời bao cấp thiếu thốn trăm bề, nhưng màu áo bảo hộ bạc phếch của bố mẹ luôn cháy khét mồ hôi của sự chắt chiu, hy sinh thầm lặng. Bố làm công nhân xây dựng vất vả lắm, nhưng may mắn bốc thăm trúng được chiếc quạt bàn. Đó là “gia bảo” quý nhất nhà, cái quạt cứ chạy ọc ạch, kêu rè rè như công nông mà ai đến chơi cũng phải trầm trồ ngưỡng mộ.
Không chỉ có quạt, mẹ tôi còn bốc thăm được một chiếc “váy bà” - thực chất là cái quần lửng viện trợ to rộng đến mức kỳ lạ. Tôi nhớ mãi cảnh bố và anh Giang mặc thử vào mà nó vẫn rộng thênh thang như cái bao tải, cả xóm cười chảy cả nước mắt. Những món đồ bốc thăm ấy, dù đơn sơ, nhưng là cả một niềm hãnh diện, là kết tinh từ những giọt mồ hôi công nhân trên những công trình kiến thiết đất nước nhọc nhằn.
Nhưng “phép màu” khiến bà hào hứng nhất vẫn là cái tivi đen trắng có lắp thêm tấm màng nhựa màu xanh cho giống... “tivi màu”. Cứ tối đến là xóm nhỏ vui như tết, lũ trẻ con kéo đến đông nghịt, ngồi bệt cả dưới sàn xi măng. Khổ nỗi, tivi cứ “nhiễu nhằng nhiễu nhịt”, thế là bố Tuân lại tất tả leo lên mái nhà chỉnh ăng ten. Ở dưới, cả xóm làm “đài chỉ huy” hò hét vang trời: “Sang trái tí... Ấy, quá rồi! Nét rồi! Đứng yên đấy nhé bố Tuân ơi!”.
Niềm vui ấy càng trọn vẹn khi chị cả Oanh dành dụm tiền mua vé số rồi trúng giải đặc biệt - tậu ngay chiếc đài VEF 206 đen bóng. Từ ngày có chiếc đài “ngoại” ấy, nhà tôi rộn ràng hẳn lên. Sáng sớm nghe tiếng đài báo thức, tối đến bà lại ngồi tựa lưng nghe ngâm thơ phát ra từ chiếc loa ấm áp. Bà cứ tấm tắc bảo: “Nhà bố Tuân sướng nhất, đèn treo ngược vẫn sáng lại không đổ dầu, tivi thì có người nói, lại còn có cái đài của con bé Oanh biết hát nữa!”.
Hành trình 50 năm ngành điện và cuộc thi ý nghĩa
Giờ đây, bố Tuân đã ngoài 80 tuổi. Mái tóc bố trắng như sương, chiếc quạt năm nào giờ đã nằm yên trong góc ký ức. Mỗi tối ngồi xem chiếc tivi 4K sắc nét đến từng sợi tóc, bố lại nhìn cái điều khiển trên tay rồi mỉm cười xa xăm: “Ngày xưa mà có điện ổn định, tivi nét căng thế này thì bà nội sướng biết mấy con nhỉ? Nhớ cái hồi bà cứ sợ dây cáp điện hút người, giờ thì điện về tận từng ngõ nhỏ làng Lác - quê mình rồi”.
Năm 2026, nhìn lại hành trình 50 năm ngành điện thành phố mang tên Bác, tôi thấy mình đã đi một quãng đường thật dài từ những đêm nhiễu sóng ấy. Những sợi dây cáp làm bà khiếp sợ năm xưa giờ đã được ngầm hóa dưới lòng đất tâm tình, những chiếc ăng ten hay đài VEF 206 đã hoàn thành sứ mệnh lịch sử. Bà đã đi xa, nhưng hình ảnh bà ngước nhìn cái đèn treo ngược và bóng dáng bố Tuân trên mái nhà vẫn mãi là “nguồn năng lượng” thắp sáng trái tim tôi.
Ngành điện TP.HCM không chỉ mang tới ánh sáng, mà còn dệt nên những kỷ niệm gia đình vô giá, truyền lửa yêu thương, hạnh phúc qua bao thế hệ, để đến hôm nay chúng ta cùng nhau bước vào kỷ nguyên cất cánh.
Nhân kỷ niệm 50 năm ngày thành lập Sở Quản lý và phân phối điện TP.HCM (7.8.1976 - 7.8.2026), nay là Tổng công ty Điện lực TP.HCM (EVNHCMC), Báo Thanh Niên và EVNHCMC phát động cuộc thi viết và ảnh: Tự hào 50 năm ngành điện thành phố mang tên Bác.
Cuộc thi nhằm tôn vinh chặng đường 50 năm xây dựng, phát triển, đồng thời lan tỏa hình ảnh đẹp của ngành điện tận tụy - bản lĩnh - hiện đại - nhân văn - nghĩa tình. Tổng giải thưởng là 220 triệu đồng.
Tất cả độc giả Báo Thanh Niên, người dân, cán bộ, công nhân viên, học sinh - sinh viên, người lao động… đều có thể tham gia cuộc thi, không giới hạn độ tuổi, nghề nghiệp. Số lượng tác phẩm dự thi không hạn chế.
Nội dung dự thi bao gồm:
- Bài viết và ảnh phản ánh sự đổi thay mạnh mẽ của ngành điện TP.HCM trong suốt 50 năm qua.
- Vai trò cung cấp điện cho phát triển kinh tế - xã hội.
- Ứng dụng công nghệ, chuyển đổi số và các công trình tiêu biểu.
- Câu chuyện chân thực, xúc động về ngành điện và tác động đến đời sống người dân.
Cơ cấu giải thưởng:
- Hạng mục bài viết: 100.000.000 đồng, với 1 giải nhất 10.000.000 đồng, 2 giải nhì 8.000.000 đồng, 4 giải ba 6.000.000 đồng và 25 giải khuyến khích 2.000.000 đồng.
- Hạng mục ảnh: 120.000.000 đồng, với 1 giải nhất 20.000.000 đồng, 2 giải nhì 15.000.000 đồng, 3 giải ba 10.000.000 đồng và 20 giải khuyến khích 2.000.000 đồng.
Bài dự thi gửi về email: 50namnganhdienthanhpho@thanhnien.vn hoặc gửi bằng đường bưu điện về Tòa soạn Báo Thanh Niên: 268 - 270 Nguyễn Đình Chiểu, phường Xuân Hòa, TP.HCM (ghi rõ: Bài tham dự cuộc thi Tự hào 50 năm ngành điện thành phố mang tên Bác). Thời hạn gửi bài: từ ngày 11.3 - 30.6.2026. Xem chi tiết thể lệ cuộc thi tại thanhnien.vn.
